Кіріспе

Роман тілдерінің тармағы

Итало-батыс тілдері, кейбір жіктелімдерде, роман тілдерінің ең ірі тармағы болып саналады. Ол роман тілдерінің екі тармағын біріктіреді: итало-далматин және батыс роман тілдері. Оған сардин тілі және шығыс роман тілдері кірмейді.

Итало-далматин тілдері

Өзара түсіністік критерийіне сүйене отырып, Далби төрт тілді тізімдейді: итальян (тоскан), корсика, неаполитан-сицилиялық орталық итальян және далматин.

Далматин романсы

Далмация тілі Хорватияның Далмация аймағында қолданылған. Ол 19 ғасырда жоғалып кетті. Истриот тілі – Хорватиядағы Истрия түбегінің оңтүстік-батыс бөлігінде сөйленетін, құлдырап бара жатқан тіл.

Венеция тілі

Венеция тілі кейде галло-италикалық тілдер тобынан шығарылған жағдайда итало-далматин тілдеріне қосылады, және осы ретте көбінесе истриот тілімен бірге топтастырылады. Дегенмен, Ethnologue және Glottolog истриот тілінен айырмашылығы, венеция тілін итало-далматин тілдеріне жатқызбайды.

Италиялық

Итальян тілі Италия, Швейцария, Сан-Марино, Ватикан және Батыс Истрияда (Словения мен Хорватияда) ресми тіл болып табылады. Бұрын Албания, Мальта және Монакода да ресми мәртебеге ие болған, қазір де кеңінен қолданылатын итальян тілі, сондай-ақ бұрынғы Италияның Шығыс және Солтүстік Африка аймақтарында түрлі салаларда маңызды рөл атқарады. Итальян тілінде Америка және Австралиядағы көптеген эмигранттар қауымдастығы сөйлейді. Итальян тілі бастапқыда флоренциялық тілге негізделген, бірақ кейін Италияның дерлік барлық аймақтық тілдерінің ықпалына түсті. Ал қабылданған айтылуы (Pronuncia Fiorentina Emendata, Өңделген Флоренциялық айтылу) римдік диалектінің акцентіне негізделгендіктен, итальян тілі тоскан тілінен және оның флоренциялық нұсқасынан едәуір өзгеше.

Орталық итальян

Орталық итальян тілі, немесе итальян тілінде "орталық итальян тілі" Лацио, Умбрия, Орталық Марке аймақтарында және Абруццо мен Тоскананың шағын бөліктерінде қолданылады. Ол негізінен Орталық диалекттерді Солтүстік-Батыс Перимедиандық және Оңтүстік-Шығыс Медиандық топтарына бөлетін Рома-Анкона желісі бойынша бөлінеді. Римнің тарихи диалектісі – Романско, өзінің орталық ерекшеліктерінің көп бөлігін жоғалтқандықтан, Орталық итальян тілінің тұрақты бөлігі емес. Себебі, тарихи тұрғыдан алғанда, ол 1500 жылдарға дейін Римде қолданылған ежелгі медиан диалектісі – Ежелгі Романскоға флоренциялық тілдің енгізілуінің нәтижесі болып табылады.