Кіріспе

Нейрондық гальванотропизм – бұл клеткадан тыс электр өрісін пайдалану арқылы нейрондық процестердің өсуін бағыттау қабілеті. Бұл техника 1920 жылдардың соңынан бері зерттеледі және жасуша мәдениетінде аксоникалық және дендриттік процестердің қалыптасуын бағыттайтыны көрсетілген. Қазіргі уақытта тек in vitro дайындамаларының өсуін бағыттау мүмкін. In vitro дайындамаларына жасушаға тән нейрондық өсу факторы бар мәдениет табағын пайдалану кіреді. Нейрондар таңдалған жануардан алынып, табаққа жабыстырылады және өсуіне мүмкіндік беріледі (көбінесе инкубацияда сақталады). Клеткадан тыс электр өрісін қолдану, жасушалардың электр өрісі бағытында процестер өсіретінін көрсетеді. Бұл жасушалардың қандай субстратқа жабысқанына байланысты катод немесе анод бағытында болуы мүмкін. Бұл құбылыстың негізгі механизмі электр өрісінің жасуша бетіндегі рецепторлар мен мембраналық ақуыздарға тигізетін әсері деп есептеледі. Бұл зарядталған ақуыздар электр өрісінің қарама-қарсы полюсіне қарай тартатын электрофоретикалық күшті сезінеді. Мембраналық ақуыздардың көпшілігі теріс зарядталған, бірақ байқалатын өсу теріс полюске (катодқа) бағытталған сияқты көрінеді. Бұл тек электроосмотикалық әсерлермен ғана түсіндірілетін ерекше құбылыс. Клетка сыртындағы оң зарядталған иондар катодқа қарай күшті сезінеді. Бұл иондардың клетка сыртындағы ағыны бар, ал ерітіндінің қозғалысының тудырған күші нейритті катодтық бағытта тартады деп саналады. Сонымен қатар, электр өрісі катод жаққа жақын жасушаны деполяризациялауы мүмкін, бұл кернеуге сезімтал кальций арналарын ашып, кальций иондарының жасушаға енуіне мүмкіндік береді. Нейриттердің өсуіне кальцийдің ықпалы бар екені кеңінен қабылданған. Алайда, Пурдью университетінің ғалымдары жақында жариялаған мақаласында бұл теорияға қарсылық білдірді. Соңғы зерттеулер токтың өсу бағытына және қарапайым электр өрісінің әсерін ажыратуды қамтиды. Сондай-ақ, айнымалы және тұрақты ток өрістерін зерттеу жүргізілуде. Қазіргі таңдағы зерттеулердің маңызды тақырыбы – әлемдегі көптеген нейробиологиялық зертханалар өсуді бағыттаудың тиімді әдісін табуға тырысуда. Мүмкін болатын қолданыстары – қираған жүйкелерді бағыттау және жаңарту, бірақ олар тек қана қашықтағы болашақта қолжетімді болады. Бұл техника нейрондық желілерді зерттеуде де пайдалы болар еді. Нейриттер үлкен қашықтықтарда бір-біріне қарай бағытталып, синапстар құруға мүмкіндік алады. Жүздеген немесе мыңдаған жасушалардан тұратын желілер құрастырылып, зерттелуі мүмкін.