Кіріспе

Жұлдыздық қақпа франшизасының мифологиясы – бұл күрделі және әртүрлі ойдан шығарылған тарих, ол Жұлдыздық қақпаның негізі ретінде тарихи шындыққа жақын деп ұсынылады. "Кең мифология мен әлем құру" арқылы "үлкен космология мен Жер тарихының қызықты баламалы нұсқасы" жасалады; ерекшелігі – "көне мифологияны пайдалану, әлемнің әртүрлі аймақтарынан шабыттанған оқиғалармен". Оқиғалар адамдардың шетелдік мифологиямен, басқа ғарыштан келген жаратылыстармен эпизодтық байланыс кезіндегі тәжірибесіне орталықтандырылған. Телесериалдар, романда, комикстер мен фильмдер сияқты әртүрлі платформалардағы көрермендер Жер халқының Жұлдыздық қақпаны пайдаланып, ойдан шығарылған ғаламды зерттеуін көреді. Франшизаның басында құрылған түрлер кейіннен қайта-қайта пайда болады, ал бір қарсылас көбінесе нақты сюжеттік желіге үстемдік етеді, ол бірнеше маусымға созылуы мүмкін. Жұлдыздық қақпа ғаламында әртүрлі шетелдік өмір формаларымен қатар, Жұлдыздық қақпаның әртүрлі туындыларында көрсетілген оқиғаларға дейін дамысқан ғарышкерлердің ғарышқа шашырап кеткені де бар. Stargate SG-1-дегі ең маңызды түрлер немесе жаратылыстар – Гоа'улдтар, Асгардтар және Көшірмелер. Stargate Atlantis, Пегас кішкентай иррегулярлық галактикасында өтеді, Рейфтер мен Асурандарды таныстырды. Жұлдыздық қақпадағы ең ықпалды түрлердің бірі – Ежелгілер, олар жоғарырақ өмір деңгейіне көшкен. "Жұлдыздық қақпа франшизасында ғылыми фантастика параметрлеріне бейімделгенімен, таныс мифтер жетіспейді". Мысалы, Stargate SG-1-дегі Құс жолы галактикасында қоныстанған адам популяциясының шығу тегі туралы теория Гоа'улдтардың адамдарды Жерден басқа планеталарға құлдық жұмыс үшін көшіргенін айтады. Осы популяциялардың көпшілігі, әдетте, накваданың (құрамындағы сирек минерал) қоры таусылғанда тасталып кетті және кейіннен өздерінің бірегей қоғамдарын дамытты. Мифтегі тағы бір мысал – Ежелгілердің Пегас галактикасында адам популяциясын құруы, олардың көпшілігі технологиялық жағынан дамыған емес, өйткені Рейфтер кез келген қауіпті өркениетті жояды. Сондай-ақ, көрермендер Ори галактикасындағы көптеген адамдар туралы біледі, онда адамдардың құлшылығы Оридің күшін арттырады.

Эклектикалық қарыздар

Ғалымдар «Жұлдыздар қақпасы» әлемін құру үшін нақты әлем мифологиясынан көптеген элементтер алынғанын атап көрсетті. Мариелла Ссерри мен Дэвид Замит «Жұлдыздар қақпасы» сериалында осындай мысалдардың көптегенін байқады. [[Файл:Коатлику мүсіні. jpg|thumb|upright|Коатлику мүсіні «Жұлдыздар қақпасы» сериалындағы Гоа'улд патшайымы Хаторға ерекше ұқсас. Скандинавия мифологиясы «жақсы жігіттер – Асгардтықтар» түрінде көрінеді, олардың шығу тегі тікелей скандинав Асгардымен байланысты. Оның пікірінше, «бірнеше қабаттан тұратын мифология» нақты әлем мифологиясынан ашық түрде қарыз алады, оның дәлелі ретінде бірнеше мифологиядан мысалдар келтіреді. «Жұлдыздар қақпасы SG 1» Жердегі адамдардың тарихын одан әрі дамытып, Ежелгілерді – басқа галактикадан келген, шамамен 10 000 жыл бұрын Жерде өмір сүрген, өте дамыған адамзатты таныстырды.

Жұлдыздық қақпаның мифологиясы

"Жұлдыздар қақпасы" SG-1 оқиғасы көбінесе Самауыл галактикасында өтеді. Брэд Райт пен Джонатан Гласснер фильмге адал болуға тырысты, бірақ сонымен қатар "Жұлдыздар қақпасы SG-1" өзінің ерекшелігімен көзге түссе екен деп ойлады. "Жұлдыздар қақпасы SG-1" фильмнің бастапқы идеясынан бірте-бірте алшақтап, өзінің бірегей мифологиялық құрылымын қалыптастырды. "Жұлдыздар қақпасы SG-1" фильмдегі египеттік гибридтік мифологияны кеңейтіп, басқа тарихи мифологиялармен үйлестірді, осы арқылы барлық басқа мифологиялардың болуын түсіндіретін мифологиялық суперструктураны құрды. Сериал египеттік мифологияны (әсіресе египет құдайлары Апеп/Апофис және Анубис Гоа'улд жаулары ретінде), скандинавиялық мифологияны (әсіресе Асгард одақтасы Тор құдайы), артуриян аңыздарын (әсіресе Мерлин Ежелгі одақтасы ретінде) және грек және рим мифологиясы сияқты көптеген басқа мифологияларды зерттейді. SG-1 басқа ғылыми-фантастикалық телесериалдар сияқты жиі жаңа ғарыштан келген тайпаларды таныстырмайды. Гоа'улдтар көшірген көптеген өркениеттер Жердің бастапқы мәдениетінің көп бөлігін сақтайды, ал "Жұлдыздар қақпасы SG-1" өркениетті технологиямен теңемейді, сияқты басқа ғылыми-фантастикалық шоулар жасайды. Жаңадан кездескен тайпалар немесе барған планеталар мифологияға енгізіледі, бірақ жеке эпизодтардың сюжеттері көбінесе жаңа, жеке және жаңа көрермендерге түсінікті болып келеді, бұл ішкі үйлесімділікті қамтамасыз етеді. Жазушылар Жерден келген саяхатшылар мен дамыған тайпалар арасындағы қарым-қатынаста тепе-теңдікті сақтауға тырысты (олардың саны оқиғада аз болды), соның салдарынан дамыған тайпалар Жерге барлық технология мен білімдерін бермейтін одақтар құрылуы мүмкін болды. "Жұлдыздар қақпасы SG-1" қазіргі заманғы Жердегі оқиғаларын жиі танымал мәдениетке сілтеме жасау арқылы көрсетті, бұл бұрын "X-Files" және "Buffy the Vampire Slayer" сериалдарында жасалған. 1997 жылы бір сыншының пікірінше, "Жұлдыздар қақпасы SG-1" ұлттық ерекшеліктері жоқ етіп жасалған, бұл оны әлемнің кез келген жеріндегі көрермендерге ұнатуы мүмкін. 7-ші маусымның (2004) соңғы эпизодтарында "Жұлдыздар қақпасы" бағдарламасы оннан астам елге жарияланғанда, сценарийге жаһандық көзқарас енгізілді, бұл "Жұлдыздар қақпасы SG-1" халықаралық деңгейде танымалдылығын арттырды.

Төрт ұлы нәсілдің одақтастығы

SG 1 бірінші маусымдағы "Танталус азаптары" сериясында, Жұлдыздар қақпасы ғаламындағы белгілі мекендейтін планеталардың көпшілігінде адамдар қоныстанса да, бұрын төрт ұлы нәсілдің одағы болғандығын біледі. Екінші маусымдағы "Бесінші нәсіл" сериясында Асгардтар Джек О'Ниллге осы стратегиялық одақты Ежелгілер, Асгардтар, Фурлингтер және Нокстар құрағанын, ал Жердегі адамдар "Бесінші нәсіл" болуға алғашқы қадамдарды жасағанын айтады. (Бұл, "Жұлдыздық қақпа SG 1" финалындағы "Түгел" эпизодында Тор Жердегі адамдарды Бесінші нәсіл деп жариялағанда толық айналымға келеді.) SG 1 бірінші маусымдағы "The Nox" сериясында Нокстармен кездеседі – адамзатпен ісі болмайтын, оларды "жас" және "әлі көп үйренуі керек" деп санайтын, самаурыдай халық. Нокстар жүздеген жылдар бойы өмір сүре алады және даналық пен түсінуге зор құштарлық танытады. Олар – абсолютті бейбітшілдер, тіпті өздерін қорғау үшін де зорлық-зомбылыққа жүгінбейді. Сырттай қарағанда қарапайым орман тұрғындары сияқты көрінсе де, олардың ақыл-парасаты адамнан асып түседі және Гоа'улдтардан да жоғары деңгейдегі дамыған технологиялары бар, оның ішінде су жаятын қаласы да бар. Олар өздерін және басқа да заттарды көзге көрінбейтін және қолға тигізбейтін ете білуге, сондай-ақ өлгендерді қайта тірілтуге қабілетті болғандықтан, оларға соғысудың қажеті болмайды. Нокстар "Энигма" және "Претензия" эпизодтарында да пайда болады. Дегенмен, Stargate SG 1 Фурлингтер туралы көп мәлімет бермеді, оларды алтыншы маусымдағы "Жоғалған жұмақ" эпизодында тасталған нысанның сюжеттік фон ретінде пайдаланудан басқа. Бастапқыда эпизодта Фурлингтердің қаңқалары көрсетілуі жоспарланған, бірақ оларды жасау тым қымбатқа түсті. Джек О'Нилл Фурлингтердің есімдеріне сүйене отырып, олардың сүйкімді және мейірімді жаратылыстар болуы керек деген қорытындыға келеді. "Жаңадан келген Джо" эпизодында тағы бір кейіпкер Фурлингтерді евоктермен теңейді. Фурлингтердің табиғаты сериалда ұзақ уақыт бойы құпия болып қалуы – анекдотқа айналды. Атқарушы продюсер Роберт Куперден "Біз Фурлингтермен кездесеміз бе?" деген сұраққа "Кім біз кездеспедік дейді?" деп жауап берді. Кейін сценарийшілер Фурлингтер технологиясын және олардың мұрасын көрсетуден басқа, Фурлинг нәсілінің ешбір өкілі шоуда пайда болмағанын мәлімдеді. Продюсер Джозеф Малоцци Фурлингтер туралы көбірек мәліметтер SG 1-дің оныншы маусымында ашылатынын мәлімдеді, бірақ ол "Wormhole X Treme!" атты ойдан шығарылған фильм сценарийінен алынған эпизодқа айналды, ол Stargate SG 1 пародиясы болып табылады. Фурлингтер эвоктарға немесе коалаларға ұқсас жаратылыстар ретінде бейнеленді, олар SG 1-мен байланыс орнатқаннан кейін көп ұзамай Гоа'улдтармен жойылды.

Гоа'улдтар

Гоаулдтар 1-8 маусымдардағы «Жұлдыздық қақпа: SG-1» сериалының негізгі қарсыластары болып табылады. «Жұлдыздық қақпа: SG-1» сериалының авторы Брэд Райт пен Джонатан Гласснер 1997 жылғы «Құдайлардың балалары» пилоттық эпизодында фильмдегі аталмаған шетелдік жаратылыстар мен Гоа’улдтардың бір екенін көрсетті. Осылайша, сериалдағы Гоа’улдтардың, соның ішінде ертедегі басты жау Апофистің келбеті, фильмдегі Раға негізделген. Гоа’улдтар Галактикадағы алғашқы және ең танымал шетелдік жаратылыстар ретінде таныстырылады, сондай-ақ сериалдың алғашқы маусымдарында кездесетін адам емес түрлердің бірі болып табылады. Олар – паразиттік жаратылыстар, қанаттары бар жыландарға ұқсайды, олар адам тәрізділердің мойнына еніп, омыртқа бағанасының бойымен оралады. Гоа’улд паразиті (көбінесе «симбиот» деп аталады) иесінің денесі мен санасын бақылайды, сонымен қатар ұзақ өмір мен мінсіз денсаулықты қамтамасыз етеді. Гоа’улдтар өздерін құдайлар деп көрсету арқылы және адамдарды өздерінің діни бұйрықтарына бағынуға мәжбүрлеу арқылы жамандыққа ұшырайды. Жаффалар иммунитет жүйесі үшін симбиоттарға тәуелді, әйтпесе қасіретті және ұзаққа созылатын өлімге ұшырайды, одан тек жаңа симбиот алу немесе өмір бойы тұрақты түрде Третонин атты препаратты инъекциялау арқылы құтылуға болады. Қарапайым жаффалардың маңдайларында Гоа’улд әміршісінің белгісінің қара татуировкасы болады, ал Гоа’улд қызметіндегі ең жоғары дәрежелі жаффа – Алтын татуировкасы бар Бірінші Премьер деп аталады. SG-1 үш маңызды жаффа фракциясымен кездеседі: 7-ші маусымдағы «Туған құқық» эпизодында Ишта басқарған, тек әйелдерден құралған Хак’тыл («азат ету»), 9-шы маусымдағы «Вавилон» эпизодында Ежелгілерге табынатын Содан және 10-шы маусымдағы «Талион» эпизодында Иллак Ренинге («Жол Корольдігі») табынатын Ори. Гоа’улдтар мен жаффалар үшін қасиетті орын саналатын Дакара планетасы 8-ші маусымдағы «Есептесу» / «Желдер» эпизодында Гоа’улдтар мен жаффалардың билік үшін күресінде шешуші нүкте болып табылады: Бұл жерде Ежелгілер Алтеран Галактикасынан қашқаннан кейін Галактикаға алғаш рет қонды және кейіннен Гоа’улдтар немесе адамдар отарлағанға дейін өмірді жоятын немесе жасайтын қуатты құрылғы салды. Сегізінші маусым сериалының соңғысы болуы тиіс болғандықтан, продюсерлер оны Гоа’улдтар мен Репликаторларды жеңумен аяқтады. Алайда, Sci Fi Channel сериалының жаңа маусымын ұсынғанда, продюсерлер аяқталуды жазудан жалықты. «Жұлдыздық қақпа: Атлантида» сериалының бірінші маусымынан жақсы тәжірибе алғаннан кейін, продюсерлер сериалың жаңа кейіпкерлер, жаңа жаулар және жаңа тапсырмалар қосумен ғана шектелмейтін жаңа форматқа көшуге шешім қабылдады. Осылайша, олар 9-шы маусымның басталуын жаңа сериалдың пилоты ретінде қарастырды және Гоа’улдтарды Оримен негізгі жаулар ретінде ауыстырды. Гоа’улдтар сериалда әлі де пайда болды, бірақ Баалдың басшылығымен.

Ори

Орайлар – ғаламдағы басты қауіп. Олар ғалам туралы терең білімдерін пайдаланып, төмен деңгейдегі жаратылыстарды өздеріне табынуға мәжбүрлейді. Бұрын олар Ежелгілердің қатарынан шыққан, бірақ өмірге деген көзқарастарының айырмашылығынан жеке топтарға бөлініп кеткен. Орайлар діни сенімді ұстанады, ал Ежелгілер ғылымды бағалайды. Орайлар "Түпнұсқа" деп аталатын, өрістеме дін арқылы уәде берілген Көтерілу арқылы аз дамыған планеталарды өздеріне табынуға итермелейді. Бұл дін олардың адамзатты жаратқанын және осылайша олардың жаратылыстары оларға табынуға тиіс екенін мәлімдейді. Сондай-ақ, оның ізбасарларына өлімнен кейін Көтерілуге ие болатындарына уәде береді. Алайда, "Түпнұсқа" діні адамдардың табынуынан Орайларға энергияны бағыттау үшін жасалған. Сондықтан, Орайлар ешқашан басқа біреуге Көтерілуге көмектеспейді, себебі олар өздерінің табынушыларынан тартып алған күшін бөлісуге мәжбүр болар еді. Олардың басты мақсаты – "Басқалар" деп белгілі Көтерілген Ежелгілерді толыққанды жою. Олардың барлық күш-жігері, технологиясы да ғибадат етушілерді жинауға бағытталған. Көтерілген жандар ретінде Орайлар өмірлік жазықтыққа тікелей араласпайды. Олардың орнына, "Прайорлар" деп аталатын адамдарды пайдаланады, оларды жасанды түрде дамытып, Көтерілуге бір қадам жақындатады, Прайорларға құдайға тән билік сыйлайды. Орайлардың Ежелгілердің туған галактикасының барлық жерінде табынушылары бар және олар өз білімдерін тарату арқылы оларды тоқтату мүмкін емес. Мысалы: Орайлардың соғыс кемелері, дәстүрлі тәсілдермен салынған, бірақ Прайорлардың табиғаттан тыс қабілеттерімен басқарылатын, Жұлдыздар қақпасы әлеміндегі ең күшті кемелер саналады. Орайларды Гоа'улдтардың көлеңкелі түрі деп қарастыруға болады, бірақ маңызды айырмашылық – Орайлар өз ізбасарларына Көтерілуді уәде етеді, бірақ оны ешқашан орындамайды.

Атлантида

"Жұлдыздар қақпасы: Атлантида" сериалының "Көтеріліс" атты пилоттық эпизоды Атлантида қаласының тарихының көп бөлігін ашады: Қала миллиондаған жылдар бұрын Ежелгілермен салынған, бастапқыда Антарктиданың ежелгі дәуіріндегі орталық бекініс ретінде, бірақ түсіндірілмейтін дағдарыс – қауісті індет – оларды қаланы Пегас галактикасындағы Лантеа планетасына галактикалық гипержетектер арқылы көшіруге мәжбүр еткен. Ежелгілер (Пегас тұрғындарына "Бабалар" және Рейфтерге "Лантиандар" деп белгілі) Пегас галактикасында бірнеше адам популяциясын таратып, олармен сирек араласқан. Бірінші маусымдағы "Қарсыласушы" эпизодында айтылғандай, Рейфтерлер Ежелгілерді олардың иеліктерінен қуған, нәтижесінде тек Атлантида ғана қалды, ол қуатты қалқанмен және қаруланған спутниктер желісімен қорғалған. "Көтеріліс" эпизодында Атлантис экспедициясы Атлантиске келген кезде Ежелгілер қаланы Лантеа мұхитында Рейфтерлерден жасыру үшін батырып, жұлдыздар қақпасы арқылы Жерге оралған, ал аман қалғандардың естеліктері ежелгі гректердің Атлантиданың жоғалған қаласы туралы әңгімелерінің негізін құрады. "Жұлдыздар қақпасы: Атлантида" сериалының финалы "Есік алдындағы жау" эпизодында Атлантида Жерге оралып, Сан-Францисконың жанындағы Тынық мұхитына қонады. Сериал авторлары Атлантида қаласын Манхэттен сияқты үлкен етуді жоспарлаған. Атлантида үшін пайдаланылған көптеген декорациялар шамамен 2 миллион АҚШ долларына салынған үлкен дыбыс жазу студиясының бөлігі болып табылады. Бұл студия түрме, бірнеше балкон және Атлантиданың басқа да ішкі бөліктері сияқты бөлмелерге арналған. Эпизодта сыртқы көрініс қажет болған жағдайда жасыл экран қолданылды.

Жұлдыздар

Рейфтер – «Атлантис» жұлдыздық қақпасының басты қарсыластары және Пегас галактикасының басым түрі. Олар – биологиялық тұрғыдан өлмейтін, ұя тәрізді ұйымдасқан, Пегас галактикасының адам әлемдерін "өмір күшімен" қоректенетін мал ретінде ұстайтын гуманоидтар. "The Gift" сериясының 1-ші маусымында көрсетілгендей, Рейфтер Пегас галактикасында ежелгі адамдар тұқым сепкен адам халқының, өзін-өзі емдеу үшін адамның өмірін пайдалану қабілеті бар Irratus құрты деп аталатын жәндікпен қоректенгеннен кейін пайда болды. Олар қоректенген сайын, адам ДНК-сын өзіне сіңіріп алып, Рейфтерге айналды. Рейфтер өздерінің үстемдігіне қауіп төндіретін кез келген өркениетті жойды, ал Пегас галактикасындағы аздаған адамзаттың технологиялық деңгейі Жерге келген экспедиция кезінде Жерден кем. Рейфтердің өмір сүруі бірнеше ғасыр сайын массалық түрде оянумен шектеледі, олардың мақсаты – галактика көлемінде адамдарды ұрлап, денсаулықтарын қалпына келтіру ("қырқу" деп аталады), бірақ "Rising" атты пилоттық эпизодта "Атлантис экспедициясының" Пегас галактикасына келуі Рейфтерді қысқы ұйқыдан ертерек оятуға себеп болады. Аштықтарын қанағаттандыру үшін Рейфтер бүкіл Пегас галактикасынан да көп халыққа ие Жерге жетуге тырысады. Бұл тек Жұлдыздар қақпасы арқылы немесе озық гипержетек технологиясының көмегімен ғана мүмкін, ал екеуі де Атлантис қаласында бар.

Жұлдыздар қақпасы ғаламның мифологиясы

Жұлдыздық қақпа ғаламшары "Жұлдыздық қақпа" франшизасындағы "толыққанды бөлек, үшінші бірлік" ретінде жобаланды. Бұл туынды бұрыннан қалыптасқан Жұлдыздық қақпа мифологиясына тікелей байланысты болғанымен, жаңа бағытқа бұрылды. Франшизаның алғашқы екі сериалы сияқты, "Жұлдыздық қақпа ғаламшары" да қазіргі заманда, алыс болашақта емес оқиғалармен өріледі. Сериал Жерден келген әскерилер мен ғалымдар тобы Жұлдыздық қақпа арқылы өтіп, "Тағдыр" кемесін іздегенде басталады, бірақ олар Жерге қайта орала алмайды. Шоу көбінесе кемедегі адамдар мен олардың күрделі жағдайларда тірі қалуына, планеталарға саяхаттауға емес, бағытталған. Брэд Райттың айтуынша, сериал "нағыз ғарышты зерттеуге және ағылшын тілінде сөйлейтін, жасанды кейіпкерлерге ұшырамауға" үміттендірген.