Кіріспе
Poul Henningsen) - даниялық автор, сыншы, сәулетші және дизайнер. Данияда ол көбінесе PH деп аталады, ол Дүниежүзілік соғыстар арасындағы Данияның мәдени өмірінің жетекші тұлғаларының бірі болды. Ол ең көп PH шамдар сериясының дизайнымен байланысты. Оның шамдары жарық сәулелерін өте мұқият зерттейді, сонда олар жарық сәулелерін өте қатты емес, жұмсақ, жылы жарықпен жарықтайды. Оның жарық құрылғыларын Данияның Louis Poulsen компаниясы өндірді, бұл компаниямен Хеннингсен өмір бойы жұмыс қарым-қатынасын дамытады. Оның Данияның заманауи дизайны туралы шығармалары көптеген мұражайларда көрінеді.
Poul Henningsen (9 September 1894 – 31 January 1967) was a Danish author, critic, architect, and designer. In Denmark, where he often is referred to simply as PH, he was one of the leading figures of the cultural life of Denmark between the World Wars. He is most associated with his design of the PH lamp series of glare free, shaded lamps. His lamps used carefully analyzed reflecting and baffling of the light rays from the bulb to achieve illumination that was not harsh and glaring but shed warm, soft light. His light fixtures were manufactured by Danish lighting manufacturer Louis Poulsen, a company with which Henningsen would build a lifelong working relationship. His novel works of Danish modern designs are featured in many museums.
Ерте өмір және білім
Поул Хеннингсен - танымал жазушы Агнес Хеннингсеннің (1868-1962 жж.) бірінші некеден кейін, ажырасып кеткен сатирик Карл Эвальдпен (1856-1908 жж.) некеден тыс қарым-қатынасы арқылы туған төртінші баласы. Ол және оның үш туған бауырлары сәтті балалық шағын өз анасының Ордруптағы төзімді және заманауи үйінде өткізді, оған көбінесе алдыңғы қатарлы сауатты адамдар баратын. 16 жасында ол өзін-өзі сорғылайтын велосипед ойлап тапты, ол оған Hielmstierne Rosencroneske Foundation стипендиясын берді. 1911-1917 жылдар аралығында Копенгаген техникалық колледжінде және Дания техникалық университетінде оқыған, бірақ ешқашан бітірмеген, оның орнына өнертапқыш және суретші ретінде мансап құруды таңдаған. 1919 жылы 10 маусымда Копенгагенде алғашқы әйелі Эльза Хеннингсенге (туған есімі Стройберг) үйленді.
Ерте мансап
1919 жылы сәулетші Кей Фискермен бірлесіп жұмыс істеді. 1920 жылдан бастап Хеннингсен сәулетші және дизайнер ретінде еркін жұмыс істеді. 1920 жылы Хеннингсен Копенгагеннің орталығында Christiansborg Slotsplads каналы бойындағы Højbro және Holmens көпірлерінің арасында орнатылған Slotsholm шамдарын (дан. Үлгі шамның прототипі - ұсақ бағанаға үлкен жоғарғы пластинасы бар фонарь. Хеннингсен шамды газ жарық шамдарының дәстүрлі дизайнынан ерекшеленетін етіп жасады. 1921 жылы қазан айында Politiken журналында шам туралы жазған колонкасында ол көше жарықтандыру саласында көрген әдеттегі ойлау мен консервативтілікті сынға алды және оның Slotsholm шам сияқты электр шамдарының газ жарықтандыруынан мүлдем басқа және беймәлім көрінісі болуы керектігін атап өтті. Тек жеті Слотсхолм шамдары ғана жасалды. Шамдардың танымалдығын жоғалтуы өндіруші Copenhagen Lighting Service компаниясының шамның кейбір бөлшектерін алып тастауымен байланысты болуы мүмкін, өйткені олар жарықты жалтыратып жіберді. Бұл мәселе Поул Хеннингсен кейін шешіп, оның жұмысының ерекшелігі болды. 1921 жылы ол журналистік мансабын "Политикен" газетінің сәулет саласын жариялау үшін жалдауымен бастады. Оның жазбаларында қоғам проблемалары мен архитектура арасындағы қарым-қатынас және Копенгагеннің қалалық мегаполиске айналуының әсерлері баса айтылған. Оның журналистикасы көбінесе қалалық биліктің қала құрылысы туралы қысқа мерзімді ойлау деп санаған нәрсеге бағытталған. 1925 жылы Хеннингсен Париж шамдарын (даниялық: Pariserlampen) Париждегі қазіргі заманғы сәндік және өнеркәсіптік өнердің халықаралық көрмесінде ұсынды. Бұл шығарма үшін Хеннингсен алтын медальға ие болды.
Үш реңкті шам жүйесін құру
Париж көрмесінен кейін Луи Поулсен мен Хеннингсенге Копенгагендегі жаңадан салынған Форум ғимаратының жарығын қамтамасыз ету туралы келісімшарт берілді. Бұл ғимаратқа халықаралық автокөлік көрмесі жоспарланған болатын. Көліктердің төбелері мен капоттарын жарықтайтын, бірақ көліктердің қабырғаларын қараңғы қалдыратын сәулелі жарықтарды пайдаланудың орнына, Хеннингсен Париж шамдарының дизайнын қайталап, жарықты көлбеу жолдарға бағыттайтын шам жасады. Форум шамдарының үш реңгі бар, олардың диаметрлері 4: 2: 1 арақатынасына сәйкес келеді. Бұл қатынас жоғарғы көлеңкеге жарықтың 50%-ын, ал ортаңғы көлеңке мен төменгі көлеңкеге 25%-ын шағылыстыруға мүмкіндік берді. 1926-1927 жылдары Forum шам дизайны көптеген түрлі қажеттіліктерді қанағаттандыруға болатын рационалды үш көлеңкелі жүйеге (дан. Жоғарғы, ортаңғы және төменгі көлеңкелер шамамен 3:2:1 арақатынасына сәйкес келеді (жогорку көлеңке төменгі көлеңкеден үш есе үлкен). (Ерекшелік - 4: 2: 1 қатынасын қолданған 85 см жоғары көлеңкелі ең үлкен шам). Бірінші қатардағы шамдар бес өлшемде шығарылды. Жүйедегі шамдардың өлшемдеріне 8/8, 6/6, 5/5, 4/4 және 3/3 деген ұтымды атаулар берілді. Бөлшектегі бірінші сан - жоғары көлеңкенің шамамен диаметрі дециметрмен. Екінші сан 3:2:1 арақатынасы арқылы ортаңғы және төменгі реңкті жасау үшін қолданылатын дециметрді көрсетеді. Мысалы: PH 5/5 шамның жоғарғы көлеңкесі 50 см, ортаңғы көлеңкесі 31 см (50-дің шамамен 2/3 бөлігі) және төменгі көлеңкесі 16,5 см (50-дің шамамен 1/3 бөлігі) болады.
Әдеби мансап
1920 жылдары Поул Хеннингсеннің әдеби жетістігі болды. Ол солшылдықпен айтыс-тартысқа толы "Критиск реви" (1926-1928), "Критикалық шолу" журналын басқарды, онда ол және оның әріптестері ескі стильді және мәдени консерватизмді менсінбей, осы тақырыптарды саясатпен байланыстырды. Сонымен қатар ол естелік мінез-құлықты, жыныстық кеңістікті және қарапайым өмірді мадақтаған ревю жазушысы ретінде бастады. Ол даниялық ревюларды ойын-сауық сипатынан бас тартпай, солшылдықтың саяси құралы етті (PH ревюлары 1929-1932). Хеннингсен 1930 жылы PH Grand Piano (даниялық: PH Flyglet) құрамын шығарды. Поул Хеннингсен PH Grand Piano-ның дизайнын өзгертті, оның ерекшелігі - мөлдір шыны қақпағы, былғары жиек және болат аяқтары. PH Grand Piano дәстүрлі фортепианодан немесе "қара қораптан" айтарлықтай алыстап кетеді. Поул Хеннингсен фортепианоны ашып, музыкалық бөліктердің сұлулығын көрсетуді қалаған. Ол Данияның дизайнерлік белгісіне айналды және Баухаус дизайнерлік дәстүріне маңызды үлес қосты. 1933 жылы ол өзінің ең танымал еңбегі What About Culture? (Дания: Hvad med Kulturen? ), Данияның мәдени өмірін, оның снобизмін және заманауи Break Through-тің барлық күш-жігеріне қарамастан, өткенге деген құштарлығын сынға алу. Ол пұдрия, моральдық және фашистік бейімділіктер арасында ұқсастық жасауға тырысты. Ол сондай-ақ социал-демократтарды мықты және дәйекті мәдени бағыттың жоқтығына кінәлады. Осы кітаппен бірге оның іс-әрекеті жалпы алғанда оған жартылай коммунистік "жолдас" деген атақ әкелді. Осы уақыт аралығында ол коммунистерге қосылмай, олардың қасында болды. Ол фашизмге қарсы үгіт-насихатқа қатысып, мәдениет пен саясатты байланыстыруға тырысты. Бұл кезеңдегі басқа бастамаларының арасында Danmarksfilmen (1935), (ағылшынша: Данияның Фильмы), сонымен қатар PH-дің Дания фильмдері деп аталады. Бұл - қазіргі Даниядағы өмірді жан-жақты және сәл құрметсіз түрде суреттейтін, көрнекіліктері джаз ырғақтарымен қолдау тапқан, қарапайым және дәстүрлі емес фильм. Бастапқыда оны сыншылардың көпшілігі айыптап, сынға алды, бірақ кейіннен ол классикалық даниялық деректі фильмдердің бірі ретінде қалпына келтірілді. Ол сондай-ақ кейбір кино сценарийлерін жазды.
PH үйін құру
1937 жылы Хеннингсен өзінің отбасылық үйін (даниялық тілінде PH's Eget Hus деп аталады) Копенгагеннің Гентофте маңындағы Брогардсвейд 72-де бірінші әйелі Элсе Хеннингсен мен олардың екі жасөспірім балалары Берта мен Саймоннан тұратын отбасы үшін жобалады. Геннингсен әзіл-оспақпен Гентофтедегі ең сұм үй деп сипаттаған үйдің бетон блоктарының құрылымы бар, бұл көршілерінің байлығынан аулақ болу ым-ишарасы болуы мүмкін. Жер учаскесі Jens Møller Jensen компаниясынан үлкен жер учаскесі сатып алынды, бірақ олар Møller Jensen компаниясының Gentofte көлінің көрінісіне кедергі келтірмеуі керек. Бұл сұрақты қанағаттандыру үшін үйдің барлық бөлмелері бір-біріне баспалдақпен жалғасып, еңіс беткейге салынған. Хеннингсен бұл үйде екі қабатты үйдің кемшіліктері бір қабатты үйдің кемшіліктерімен біріктірілгенін айтып әзілдеді. 2014 жылы Realdania By & Byg үйді сатып алып, 2016 жылы қалпына келтірді.
Нацизмнен қашу
Поул Хеннингсен нацизмді қатты сынға алған. 1938 жылы ол ашық пікірлері үшін Politiken-тен жұмыстан шығарылды, ал газет алдағы дүниежүзілік соғысқа қатысты бейтарап ұстанымға ие болды. 1940 жылы 9 сәуірде неміс әскерлері Данияға басып кірді. Неміс оккупациясы кезінде ол бейтаныс күйде болды, бірақ қарсылық рухының өлеңдері арқылы рухты ұстап тұруға тырысты. 1940 жылы Хеннингсен Kjeld Abell-тің Dyveke ревюіне They tie us down mouth and hand [da] әнін енгізді, оның ішкі мәтіні нацистерге қарсы тұруды шақырды, ал неміс цензурасы екі мағынаны жіберіп алды және әнді тек қана беткі деңгейде, некелік шектеулер туралы деп түсінді. Нацистер оны концлагерлерге депортацияламас бұрын немесе басқа жолмен қауіпке ұшырамас бұрын, ол 1943 жылы Даниядан көптеген еврей даниялықтармен бірге жасырын түрде кетіп қалды. Ол еврей архитекторы Арне Якобсен және олардың әйелдерімен бірге еврей инженері және оқушы Герберт Маркустың бастауындағы ескі қайықта бейтарап Швецияға қашып кетті. Даниядан қашудың қатаң шарасы Хеннингсеннің өмірін сақтап қалды. Даниялық нацистік көшбасшы Уилфред Петерсен үйін өртеп, Хеннингсенді және оның отбасын өлтіруді жоспарлаған. Петерсенді өлтіруге ПХ-ның "Дагмар ревьен" (1942) шығармасы себеп болған болуы мүмкін, онда Хеннингсен Петерсенді "Вилфред Педерсен" деп мазақтап, оны өзінің бәсекелесi Фриц Клаузенмен салыстырып, әнде және екі жүрек бір уақытта бір мезгілде жылатып жатты (Дания: Så slår to hjerter sødt i samme takt).
Соғыстан кейінгі іс-шаралар
1945 жылы Хеннингсен Данияға оралды. 1946 жылы Копенгагендегі Тиволи үшін әйнек залын (даниялық: Glassalen) қайта жобалады. 1948 жылы Хеннингсен Бернхард Кристенсенмен бірге балалар әндерінің жинағын шығарды. Солардың бірі "О! Маймыл немесе Бірде бір маймыл болды (Дания: О! Abe немесе Der var engang en abe) әндері өте танымал болып, бүгінде Данияда ең танымал балалар әндерінің бірі болып табылады. Поул Хеннингсен көптеген жағынан даниялық сыншы және ғалым Георг Брандестің (18421927) жұмысын толықтырған. Ол біршама беткей және жеңіл, бірақ оның көзқарасы қазіргі заманғы және аз элиталық болды. Ол жиі ұғымдарды теріс айналдыруға тырысқан (Джордж Бернард Шоу сияқты) және оның тұжырымдары біршама әділетсіз және асыра сілтеген болуы мүмкін, бірақ ол демократиялық, табиғи және толерантты қоғамның қатаң қағидалары мен идеалдарының адамы болды. Поул Хеннингсеннің даниялық Bang & Olufsen (B&O) компаниясына да ықпалы зор болды. 1954 жылы ол B&O радиосын "ауыры көтерілген жәндік, заманауи жиһаздарды ұнататын адамдарды қорлау" деп сын пікір жазды. Бұл қайта қарау B&O-да өнімдерді әзірлеудегі өзгерістердің бастамасы болды, онда дизайнерлер өнімнің дизайнына кіреді. 1958 жылы ол өзінің ең танымал модельдерін PH Artichoke және PH5 шығарды. 1960 жылы Хеннингсен қайтадан Politiken және халықаралық өнер индустриясы журналы Mobilia-да жұмыс істеді. Хеннингсен 1967 жылы 31 қаңтарда қайтыс болды. Ол Биспебьерг қорымында жалпы қабірге қойылды. Оның өлімінен кейінгі уақытта оның қарама-қайшы мәдени сын-пікірлері өздерінің жетістіктерін көре бастады және оның көзқарастары танымал болды және әлдеқайда үлкен шеңберлерде қабылдау мен мойындауға ие болды. Қазір Хеннингсеннің шығармаларын тұрақты түрде көрсететін орын құруға тырысуда. 2000 жылы бір топ Поул Хеннингсеннің 300 шамдарын тұрақты көрмеге қою және Копенгагендегі Кёдбиен қаласында кабаре театрын құру жоспарларын жасады. Кейін PH Café (даниялық) деген атпен шағын кафе мен музыка залы ашылды, бірақ ол жабылып қалды. 2010 жылы Вейенде Поул Хеннингсеннің жұмысына арналған мұражай құру және Луи Поулсеннің PH шамдарының мұрағатын (бағасы 30 миллион даниялық крона) көрсету жоспарлары жасалды, бірақ жоба осы уақыт аралығында жүзеге асырылмаған. PH шамдары, әсіресе Данияда, танымал болып қала береді. PH шам көлеңке жүйесі Данияның Мәдениет Канонына таңдалды, онда қазылар алқасы оны "Даниялық және жақсы дәмі символы" деп атады және Данияның "көп жылдар бойы жарықтандырудың алдыңғы қатарлы" позициясына жауапты. Хеннингсен жазған екі ән де кіреді Дания мәдениеті Канонның 12 таңдалған әндер Kai Normann Andersen кіруі бойынша: Олар бізді ауыз мен қолға байлайды [da] және Сіздің қысқа өміріңізде [da] Әндер Højskolesangbogen-ге де қосылды. 2004 жылы хип-хоп тобы Outlandish Man binder os på mund og hånd әнін қайта жазды. Хеннингсен әнді нацистік қуғын-сүргінді сынға алу үшін жазған болса да, ән Дания үкіметі иммиграциялық шектеу саясатына қарсы топтың ашық белсенділігімен түсіндірілген кезде қазіргі заманғы маңыздылыққа ие болады. 2018 жылы Даниялық дизайнерлер Йоаким Зачо Вейландт және Сорен Питер Кристенсен Хеннингсеннің Slotsholm шамдарын заманауи құралдарды пайдалана отырып қайта жасады және олар Christiansborg Slotsplads каналы бойында орнату үшін қолдау іздестіреді, мұнда бастапқы көше шамдары тұрды. Копенгагендегі Пул Хеннингсенс площадьі оның құрметіне аталған.