Кіріспе

Американдық ауыр салмақ боксшысы Хейс Эдвард "Биг Эд" Сандерс (24 наурыз 1930 жыл - 12 желтоқсан 1954 жыл) 1952 жылы Олимпиадада алтын медаль жеңіп алған американдық боксшы.

Жеке өмір

Сандерс отбасының ең үлкен ұл баласы еді. 1939 жылы оның үлкен әпкесі Виннифред қызыл жегі ауруынан қайтыс болды. Бала кезінде Сандерс өз жасына қарағанда өте ірі және денесі күшті болған. 12 жасында оның бойы 18 жастағы адамдай екені есілді. Сандерс пен оның кіші інісі Дональд кофе банкілерін жинап, оларды цементпен толтырып, екеуін темір таяқшамен біріктіріп, жаттығу үшін салмақтар жасады. "Үлкен Эд" өскен сайын, жылдамырақ және күштірек болды, ал Сандерс Джордан орта мектебінде футбол және жеңіл атлетикада өте жақсы нәтижелер көрсетті. Рингтен тыс жерде Сандерс мейірімді, әдепті және өте зиялы адам ретінде танымал болды. 1954 жылдың 11 желтоқсанында ол Жаңа Англия ауыр салмақ чемпионы Уилли Джеймспен жұдырыққа түсті. Джеймс 11-раундта Сандерсті нокаутқа жіберіп, оны рингтен шығаруға тура келді. Ол есін жойып, 18 сағаттан кейін қайтыс болды. 2012 жылдың 26 мамырында Сандерстің ұлы Расселл оның құрметіне Комптон қауымдық колледжінің спорттық даңқ залына бокс бойынша енгізу рәсімін өткізді. Ол сондай-ақ Айдахо штаты университетінің спорттық даңқ залына да енгізілді.

Ерте өмір

Джордан орта мектебін бітіргеннен кейін Сандерс Комптон колледжіне түсті, онда ол футболда және жаңа спорт түрі – бокста қайта-қайта көзге түсті. 1950 жылы Юта штатының Огден қаласында өткен Ұлттық жастар бокс чемпионатында алты фут төрт дюймдық, 220 фунт салмақты Сандерс Айдахо штатының бокс жаттықтырушысы Дабби Холттың және футбол жаттықтырушысы Бейб Каччианың назарын аударды. "Оның сол қолы жақсы еді, және ол өте ірі болғандықтан, нағыз дәстүрлі, шебер боксшы еді", - деп еске алды Холт. Одан кейін Сандерс Айдахо штатының Покателло қаласындағы Айдахо мемлекеттік колледжіне (қазіргі Айдахо мемлекеттік университеті) спорттық стипендия алды, онда ол бокспен және футболмен айналысты. Сандерс Айдахо штатының көбінесе ақ нәсілді студенттер оқитын оқу орнында өркендеді. Өзінің алғашқы студенттік жекпе-жегінде Сандерс Тынық мұхитының жағалауының ауыр салмақ чемпионына нокаутпен жеңіс оді. Сандерс студенттер арасындағы жекпе-жектерде ешқашан жеңіліске ұшырамағандығымен рекорд орнатты. Айдахо штатында оқып жүргенде Сандерс Айдахо штатының спорт бөлімінде хатшы болып жұмыс істеген Покателлолық Мэри Лэруге ғашық болды. Кейін ол оның әйелі болды.

Әуесқой мансап

1951 жылы Сандерс Корей соғысына қатысу үшін АҚШ армиясына шақырылды, бірақ оны жаттықтырушылары Әскери-теңіз күштеріне қосылуға көндірді. Одан кейін ол Г. Е. “Муз” Деттидің басшылығымен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бокс командасы құрамында бокс карьерасын жалғастырды. Сандерс Сан-Диегода, Калифорнияда Әскери-теңіз күштерінің ауыр салмақтағы чемпионы Кирби Силсті жеңіп, Лос-Анджелес және Чикаго қалаларында өткен «Алтын қолғап» турнирлерін жеңіп, бірқатар маңызды жеңістерге қол жеткізді. Содан кейін ол Еуропаға гастрольдік сапармен шығып, Германияның Берлин қаласында «Алтын қолғап» турнирін жеңіп алды, бұл оның ауыр салмақтағы үстемдігін күшейтті. АҚШ-қа оралғаннан кейін Сандерс Мэриленд штатындағы Әскери-теңіз күштерінің базасында Олимпиадаға дайындыққа кірісті.

Олимпиада ойындары

Олимпиадаға қатысу арманы бұрын алыс болған Сандерс үшін енді қол жеткізілгендей сезілді, бірақ Олимпиадалық іріктеу кезеңі үлкен сынақ болды, өйткені бүкіл елден келген қарсыластар АҚШ құрамасына аз ғана орын үшін күресті. Небраска штатының Омаха қаласындағы Mid West аймақтық жарысында Сандерс армия капралы Ллойд Уиллиске еңсеге тіреді, бірақ бұрынғы Navy чемпион Seals-қа қарсы жеңісінің арқасында финалға өтті. Сандерс пен Уиллис Миссури штатының Канзас-Сити қаласындағы жекпе-жекте Олимпиадалық бокс командасының соңғы орны үшін қайта кездесті. Қолы сынған Сандерс Уиллисті нокаутқа жіберіп, бір минут ішінде күшті сол тібігімен құлатты. 1952 жылғы Хельсинкиде өткен жазғы Олимпиада ойындары Сандерс үшін аса қиын болған жоқ, ол алғашқы үш қарсыласын нокаутқа жіберіп, швед Ингемар Йоханссонға қарсы финалға жетті. Олардың жекпе-жегі ерекше көзге түспеді. Бірінші раундтың бойында Йоханссон Сандерстен қашып, рингтің шетімен айналып жүрді. Көрермендер ашуланып, Йоханссонды жекпе-жекке шақырды. Екінші раундта Йоханссон да сол стратегияны жалғастырды. Соңында, екінші раундтың үшінші минутында Йоханссон төрешінің шешімімен жекпе-жекке қатыспағаны үшін дисквалификацияланды. Йоханссон полиция қызметкерлерімен рингтен шығарылды және күміс медальдан бас тартты. Сандерс кейін күміс жүлдегер орны бос және швед туы жайылған жүлделі тұғырдың үстінде тұрды. Йоханссон Сандерстен қашқан жоқ, керісінше, үшінші раундтағы шабуылға қарсы үлкен қарсыласын шаршатуға тырысқанын айтты, бірақ күміс медалін 30 жылдан кейін ғана алды. Сандерс – алғашқы афроамерикалық ауыр салмақтағы Олимпиада чемпионы және 1904 жылдан бері осы салмақ дәрежесінде алтын медальді жеңген алғашқы американдық. Оның жанкештілікпен күресу стилі, өзіне сенімділігі және қарапайым мінезі бұқаралық ақпарат құралдарының үнемі назарын аударды. Лос-Анджелес қаласы оның құрметіне бір күнді арнады және ол спорттық, әлеуметтік және діни шараларға қатысу туралы көптеген шақыруларды алды. Олимпиададан кейін Сандерстің әуесқой статусы оның әйелі мен 1953 жылы туған ұлы Расселлді асырау мүмкіндігіне кедергі келтірді. Сандерстің теңізшілік міндеттері оны Сан-Диегоға жеткізді, онда ол ұстазы және жақын досы Муз Деттимен жаттықты. Кейін Сандерс Мэрилендке, содан кейін Бостонға ауыстырылды, онда ол әйелі мен ұлымен бірге пәтер жалдады. Теңізші болғандықтан, Сандерске кәсіпқой бокспен айналысуға рұқсат берілмеді, сондықтан ол әуесқой бокспен айналысуын жалғастырды. Сандерс 1953 жылғы «Алтын қолғаптар» турниріне қайта қатысып, 1953 жылғы Чикаго «Алтын қолғаптар» чемпионатында болашақ ауыр салмақтағы әлем чемпионы Сонни Листонмен жұдырыққа түсті. Сандерс сынған бас бармағымен жекпе-жекке шықты, бұл оның жақсы өнер көрсетуіне кедергі келтірді. Листон жеңіске жетті, бірақ жекпе-жекке куә болғандар Листонды Сандерсті заңсыз ұстады деп айыптады, ал көрермендердің кейбіреулері Сандерстің жеңіске жеткенін сезінді. Сандерс тағы да қалааралық «Алтын қолғаптар» турниріне шақырылды, бірақ бас бармағының жарақаты салдарынан қатысудан бас тартты. Сандерс өзінің әуесқой карьерасын 43 жеңіс және 4 жеңіліспен аяқтады.

Кәсіби мансап

Олимпиадалық жеңісінен кейін Сандерстің кәсіби мансабы қызықты перспективаға айналды, бірақ Сандерс әлі де Әскери-теңіз күштерінде қызмет етіп жатқандықтан, әскери қызметкерлерге кәсіби бокспен айналысуға рұқсат берілмеді. Сонымен қатар, Бостон маңындағы Әскери-теңіз базасының жанында тұратын Сандерске тұрақты жаттықтырушы және ауыр салмақтағы спарринг серіктестері жетіспеді. Сандерс ауыр салмақтағы чемпион болуға ниеттенді. Сандерс көптеген адамдардан кеңес алды, соның ішінде Әскери-теңіз күштерінің капитанынан да. Сандерстің басты сенімді адамы Дети болды, ол хаттарында кәсіби боксқа көшуден сақтандырды. Сандерс Олимпиада чемпионы болғанымен, бокспен 4 жыл ғана айналысқан еді және кәсіби боксшы болу үшін оған одан да көп тәжірибе қажет болды. Сандерс, әйгілі және құнды Олимпиада алтын медалін иеленген, бокс әлемі мен БАҚ-тан кәсіби боксқа көшу үшін қатты қысымға ұшырады. Сандерс сонымен қатар әйелі Мэри мен нәрестесі Расселдің күнкөрісін қамтамасыз етуі керек болды. Сандерс Әскери-теңіз күштерінен босатуға талпынып, бірақ 1955 жылға дейін міндетті деп есептегендіктен сәтсіз аяқтады. Дегенмен, Сандерске тәжірибе жетіспеді. 1954 жылдың 17 маусымында Сандерс Халықаралық бокс кеңесінің шақыруымен Нью-Йорктегі Рокки Марсиано мен Эззард Чарльздың жекпе-жегіне қатысты. Сол күні ертерек Сандерс Бруклин Доджерс пен Бостон Брейвз командалары арасындағы ойынды тамашалап, Джеки Робинсонның екі рет хоум-ран соққанын көрді. Сандерс 1953 жылдың ақпан айында кәсіби боксшылық мансабын бастады, Әскери-теңіз күштерінің талаптарын орындау үшін күдікті түрде өзінің менеджері ретінде әрекет етті. Сандерстің Халықаралық бокс кеңесіндегі кеңесшілері – Труман Гибсон, Нуно Кам, Сэм Сильверман, Фрэнки Карбо және Джонни Дандидің барлығы бокс әлемінің қоңыр жағымен байланысты болды – Сандерс сияқты адам үшін ерекше жағдай, бірақ Бостондағы 1953-1954 жылдардағы бокс мансабында сәттілікке жету үшін бұл қажет болған шығар. Сандерстің алғашқы кәсіби жекпе-жегі 1954 жылдың 8 наурызында Сонни Николсқа қарсы өтті, Сандерс бірінші раундта техникалық нокаутпен жеңіске жетті. Сандерс келесі екі жекпе-жегін нокаутпен жеңіп алды, бірақ Вилли Уилсонға бес раундтық жеңіліске ұшырады. Жеке хатта Детиге жазған Сандерс, өте қынжылған күйде, жергілікті ауыр салмақтағы Вилли Джеймстен басқа лайықты спарринг серіктестері мен жаттығушылары жоқ екенін мойындады. Сандерс сонымен қатар иығының қатты ауыратынын айтты және хаттарында рентгенге түсіргенін жазды. Сандерс 1954 жылдың 22 мамырында Джек Флудқа қарсы жекпе-жекте жеңіске жетті, содан кейін сол жазда, 1954 жылдың тамызында Вилли Уилсонға қарсы жеңілісін қайтарды, сегіз раундтық шешіммен жеңіске жетті. 1954 жылдың 5 қазанында Сандерс Берт Уайтхерстпен тең түсті. Сандерс пен Уайтхерст үш аптадан кейін, 1954 жылдың 26 қазанында қайта жекпе-жек өткізді, онда Сандерс он раундтық бірауыз шешіммен жеңіске жетті. Қиын жылды аяқтаған Сандерс тоғыз айдың ішінде сегіз кәсіби жекпе-жекке қатысты, бір жекпе-жекте жеңіліп, екіншісінде екі тартысты шешіммен тең түсті.

Соңғы жекпе-жек және өлім

1954 жылғы 11 желтоқсанда Сэндерс Массачусетс штатының Бостон қаласындағы Бостон бағында ауыр салмақтағы жаңа Англия чемпионы Вилли Джеймспен спарринг өткізді. Бұл оның соңғы жекпе-жегі болды. Джеймс – 1954 жылғы ақпанда Сандерспен өткен спаррингтерде жақсы өнер көрсеткен, жоғары бағаланған ауыр салмақтағы боксшы еді. Бұрын бас ауруына шағымданған және бірнеше апта бұрын иығына рентген жасаған Сандерс, кейбір куәгерлердің айтуынша, әдеттен тыс шаршаған көрінді. Джеймс пен Сандерс он раунд бойы ауыр соққылар алмастырды. Он бірінші раундта Джеймстің бағалауынша, Сандерс "шаршаған" сияқты көрінді де, қарапайым соққылар комбинациясынан құлап түсті. Сандерс қақпаққа құлап, дереу есінен танып, бүйірімен жатып, қиындықпен дем алды. Ринг қызметкерлері оны рингтен мүшелікке арналған тақтамен шығарды. Сандерс есін қайта таппады және миға қысымды азайту мақсатында жасалған ұзақ операциядан кейін қайтыс болды. Сот медициналық сараптамасы Сандерс бұрынғы жарақатын күшейткен болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Дәрігерлер мен жаттықтырушылар Сандерстің Джеймспен болған жекпе-жекте күшейте түскен бұрынғы жарақаты болған деген пікірде болды. Сандерс 21 зеңбірек оғымен әскери салюттан кейін Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы Вудлон зиратына жерленді.