Кіріспе

1991 жылы Стивен Фрайдың "Өтірікші" (1991 жылы жарық көрген) романы – британдық жазушы және актер Стивен Фрайдың тұңғыш романы. Оқиға уақыт бойынша тікелей ретпен баяндалмайды, бірақ көбінесе жоғары топқа жататын ағылшын Адриан Хилидің жеке мектептегі, Кембридж университетіндегі және одан кейінгі өмірін қамтиды. Ол өтірік айтуда шебер, ал кейбір тараулар кейіннен ойдан шығарылғандығы белгілі болады. Соңында ол Кембриджте британдық барлау қызметінің бұрынғы түлектер клубының құрамында оқытушы болып жұмыс істейді. Бұл клуб империяның құлдырауы мен Ұлы Суық Соғыстың аяқталуы кезеңінде, көңіл көтеру үшін құпия миссияларға қатысып, жалықтырмауға көмектеседі.

Сюжет

Кітап басты кейіпкер Адриан Хили мен оның ұстазы профессор Дональд Трефузистің Моцарттың туған жері Зальцбургте болғанда ашылады. Содан кейін әңгіме Адрианның мемлекеттік мектепте оқыған уақытына ауысады, онда ол өзін ақылға қонымды, өте экстравертті жас гей жігіттің бейнесін жеткізу үшін мұқият дайындады; алайда, оның бейнесін және жынысты өзінің "халық мақтанышы" ретінде қарастырғанына қарамастан, ол өзінің сүйіспеншілігін әдемі Хьюго Картрайтқа білдіре алмайтынын байқайды. Тағы бір студент, Пол Троттер ("Сыртқыштар Троттері" [sic]) Адрианға деген сүйіспеншілігінен өз-өзіне қол жұмсайды. Романдағы кейінірек Эдрианның өз-өзіне қол жұмсау тақырыбына қатысты сезімтал екені көрінеді. Троттердің жерлеуінен бұрын Эдриан ұйықтап жатқандай болып, Хьюгомен жыныстық қатынаста болады. Кейін Адриан мектептен гомосексуализм деп саналатын жасырын мінез-құлық туралы мақала жазғаны үшін шығарылады. Нәтижесінде ол Глостерширдің мемлекеттік мектебінде A деңгейлі емтихан тапсырады. Адриан бақытсыздықтан үйден қашып кеткенін, кейіннен жалдамалы балаға айналғандығын айтады, бірақ кейіннен естілген әңгімеде бұл ешқашан болмаған болуы мүмкін екені белгілі болады. Ақырында, Адриан мектеп мұғалімі рөлін атқарады және мектеп қызметкерлерінің бірі әйелмен алғашқы жыныстық қатынасқа түседі. Мектеп жылдары Адрианның крикет командасы Хьюго Картрайт командасын жеңіп, Адриан енді өзіне тартылғанды сезінбейді. Адриан мен оның командасы Хьюгоның ұстазы болып табылатын мектептен кетіп бара жатқанда, ол Хьюгоға Троттердің жерлеуінен бұрын болған оқиға кезінде оянғанын мойындайды. Адриан Кэмбридждегі ойдан шығарылған Сент-Мэтью колледжінде оқиды және оның мұғалімі профессор Дональд Трефузис оған бірегей нәрсе жасауды ұсынады. Ол өзінің қыз жолдасы - кейін әйелі және танымал продюсер - Дженни де Вулфтың және үйдесі Гэридің көмегімен балаларды жыныстық саудаға тарту туралы Чарльз Диккенстің жоғалған қолжазбасын тауып алды деп жазады. Бұл ашылу Джени мен колледждің атағын әкеледі, сонымен қатар Адриан мен алкоголик болған Хьюгоның арасындағы диалогқа әкеледі. Хьюго Адрианның өзін жек көретінін және дәлел ретінде Адрианның екіжүзділігін көрсетеді. Адриан оны түзетеді және екеуі достық жазбада жағдайды қалдырады. Мектеп бітіргеннен кейін Адриан өзі және басқа қатысушылар ББС кино бригадасының көрермендерінің бейнелерін саботаждап, қосқылау үшін айып тағылып, тұтқындалған Трефузистің тұтқындалуын талқылаған тамаша кездесуге қатысады. Кейінірек ол бірнеше Еуропа елдерінің, мысалы, Венгрияның дәстүрі бойынша екі рет бетінен сүйгеннен кейін құжат алмасып жатқаны белгілі болады. Адриан Трефузиске мәжбүрлі демалыспен қосылады, олар ағылшын тіліндегі фрикативтік ауысуды зерттейді. Шын мәнінде, жыл олармен шпиондық ойындарда өтеді, онда олар мендекс (лат. "жалған, алдамшы" деген мағынаны білдіреді) үшін бөлшектерді алуы керек, бұл оның венгр досы Сабодан өтірікті тежейтін құрылғы. Эдрианның ағасы Дэвид (МИ5-тің сэр Дэвид Пирс) мен Трефузиспен кездесу нәтижесінде Пирстің көмекшісі Трефузиске жұмыс істейтін қос агент болғаны анықталды. Сонымен қатар, Адриан куә болған кісі өлтірулер Трефузисті қорқытып, МИ5-ке Мендакс беру үшін қойылды және Мендакс ойдан шығарылған. Кейін Адриан Трефузис пен Пирс арасындағы әңгімеге құлақ асады, онда тыңдау оқиғасы жай ғана ойын болды деген ойға келеді. Адриан де Вулфтың өзіне жазған хатында қыздар өсе береді, ал ұлдар өсе алмайды, олардың білім алуы маңызды емес және тек ойын болып табылады деп жазғанын еске алады. Кітаптың соңында Адриан, қазір Кембридж студенті, жаңа ойын үшін жаңа тыңшыны жалдап жатыр.

Өмірбаяндық элементтер

Роман жартылай автобиографиялық, және көптеген эпизодтар Фрайдың "Моаб – менің жуу ыдысым" атты естеліктерінде кейіннен айтылған оқиғаларды қайталайды. Трефусис кейіпкерін Фрай BBC Radio 4 арнасының Loose Ends бағдарламасындағы бірнеше қызық радиохабарлар үшін жасаған.

Қабылдау

Кітап өзінің тапқырлығы мен юморымен, сондай-ақ түрлі гомосексуалды тәжірибелерге жасалған көбінесе шектен шығушы сілтемелерімен ерекшеленеді.

Мұра

Дэнди университетінің Студенттік одақ ғимаратының 3-қабатындағы бар осы кітаптың құрметіне аталған, себебі Фрай 1992-1998 жылдары университет ректоры қызметін атқарған.