Кіріспе

Нага ұлтшыл көшбасшысы Запу Физо (16 мамыр 1904 – 30 сәуір 1990), көбінесе А. З. Физо немесе Ангами Запу Физо деп танылатын, британдық азаматтығы бар нага ұлтшыл көшбасшысы болды. Оның ықпалымен Нага ұлттық кеңесі өзін-өзі анықтау құқығын жариялады, ал 1958 жылы Үндістан мемлекеті Қарулы күштерге арнайы өкілеттік беру туралы заң қабылдағаннан кейін бұл қарулы қарсылыққа ұласты. Нага сепаратистік топтары оны "Нага ұлтының әкесі" деп есептейді.

Ерте өмір

Запу Физо 1913 жылдың 16 мамырында Хономада ангами нага отбасында дүниеге келді. Ол Хономаның Мерхума тайпасына жататын. Ол Бірмада жапон әскерімен бірлесіп жұмыс істеген. Бала кезінде салған паралич салдарынан оның беті қатты бұрмаланған.

Саяси өмір

Британдықтар Үндістаннан кетуге дайындалып жатқанда, Физо жергілікті ассамдықтармен, гаролармен, хасилермен, лушайлармен, аборстармен, мишмилермен және мейтейлердің басшыларымен жеке-жеке кездесіп, оларды Үндістан Одағына қосылудың орнына өздерінің тәуелсіз мемлекеттерін құруға көндіруге тырысты. Бірақ оның күш-жігері сәтсіз аяқталды. 1947 жылдың 14 тамызында, Үндістан тәуелсіздік алғанға бір күн бұрын, Физо Нага аймағының тәуелсіздігін жариялады. Физоның Нага Ұлттық Кеңесіндегі (НҰК) ықпалы 1940 жылдардың соңында, НҰК хатшысы Имти Алиба Ао Үнді шекаралық әкімшілік қызметіне тағайындалып, саясаттан шеттенгеннен кейін күшейді. Физо 1948 жылы Индо-Бирма шекарасында дүрлікіді қоздырды деген айыппен Калькуттадағы Президенттік түрмесіне қамалды. Түрмеден босатылғаннан кейін ол Ұлттық Нага Кеңесінің төртінші президенті және басты идеологы болды. Физо 1949 жылғы қазан-қараша айларында Захама ауылының Визар Ангамиді бір дауыс айырмасымен жеңіп, НҰК төрағасы болды. Оның басшылығымен НҰК Үндістаннан бөлінуді көздеді. Физо Нага халқын Үндістан сайлауын бойкоттауға шақырды. Ол 1951 жылғы желтоқсанда Ассамдағы Тезпур маңында, 1952 жылғы наурызда Делиде және 1952 жылғы шілдеде Дибругарда Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Нерумен кездесті. Ол Бірмада заңсыз кіргені үшін тұтқындалды. 1954 жылғы қыркүйекте Физо Тюэнсангтың чанг басшыларының қолдауымен «Еркін Нагаландтың Халық Егемен Республикасын» құрды. Ол 1990 жылы Лондонда жер аударылып қайтыс болғанға дейін Нагаландтағы сепаратистік қозғалысты қолдауын жалғастырды. Оның 11 баласы болды. Ол бұрынғы Нага тауларынан Шығыс Пакистанға қашқанда, оның үнді паспорты болмады. Лондонда британдық паспорт алғаннан кейін, Үндістан елшілігі оған Үндістанға сапарлауға виза беруден бас тартты. Кейін Ходао Янтан былай деді: «Мырза Физо – Наганың ұлы көшбасшысы еді. Менің ойымша, Нага халқының осындай көшбасшысы енді болмайды».