Кіріспе
Астроном Маргарет Линдсей, Леди Хэггинс (14 тамыз 1848, Дублин қаласында – 24 наурыз 1915, Лондон қаласында), туған аты Маргарет Линдсей Мюррей, ирланд-ағылшын ғылыми зерттеуші және астроном болған. Әйелі Уильям Хэггинспен бірге спектроскопия саласында пионерлік жұмыс істеді және 1899 жылы "Атлас of Representative Stellar Spectra" атласын бірлесіп жазды.
Margaret Lindsay, Lady Huggins (14 August 1848, in Dublin – 24 March 1915, in London), born Margaret Lindsay Murray, was an Irish English scientific investigator and astronomer. With her husband William Huggins she was a pioneer in the field of spectroscopy and co wrote the Atlas of Representative Stellar Spectra (1899).
Отбасы және ерте өмірі
Маргарет Линдсей Хаггинс төрт адамдық отбасының бір мүшесі еді. Оның Роберт Дуглас деген ағасы болды. Оның ата-анасы Джон Мюррей мен Хелен Линдсей еді. Әкесі заңгер болған және Эдинбург академиясын бітірген. Маргареттің үш жас кіші інісі Роберт Дуглас он екі жасында Эдинбург академиясына оқуға түсіп, кейін Дублин қаласындағы Тринити колледжінде білімін жалғастырды. Отбасының үйі Кингстаунда (қазіргі Дун Лаугерде) Лонгфорд террасасының 23-үйінде орналасқан, грузин стиліндегі қалалық үй болды. Маргареттің әкесінің әкесі, Роберт Мюррей, оның өмірінде өте маңызды адам болды. Ол Ирландия банкінің бай қызметкері болды, сонымен қатар астрономиямен шұғылдануды ұнатты. Маргарет кішкентай кезінен бастап, әкесінің әкесімен жақын қарым-қатынаста болғандықтан астрономияға үлкен қызығушылық танытты. Ол кішкентай қыз кезінде әкесінің әкесі оны кешке сыртқа алып шығып, барлық жұлдыз шоқтарын таныстырып, оларды қалай анықтауға болатынын үйретті. Бұл оны астроном болуға шабыттандырды, сондықтан ол жас кезінен бастап Брайтон қаласындағы жеке мектепке барып оқыды.
Robert Douglas, attended Edinburgh Academy at the age of twelve, and then attended further education in Trinity College, Dublin in his later years. The family home was a Georgian style townhouse, at 23 Longford Terrace in Kingstown (present day Dún Laoghaire). Margaret's grandfather, Robert Murray, was a very important figure in her life. He was a wealthy officer at the Bank of Ireland but also enjoyed the hobby of astronomy. From a young age Margaret had a keen interest in astronomy as a result of the relationship between herself and her grandfather. When she was a young girl her grandfather brought her outdoors in the evening, and taught her about all the constellations and how they can be identified. This inspired her to be an astronomer, and she therefore attended private school in Brighton from a young age.
Білім
Маргареттің алғашқы білімі Дублиндегі үйінде жеке түрде алды, онда ол өнер, классика, әдебиет, тілдер және музыканы оқыды. Ол сондай-ақ Англияның Брайтон қаласындағы мектепте біраз уақыт оқыды. Нақты орны белгісіз, бірақ сол кезде Брайтонда қыздарға арналған кем дегенде екі жеке пансион болған, екеуі де қазір құлаған. Астрономиядағы сәтті мансабына қарамастан, Мэри бұл салада формалды білім алмады. Оның орнына ол, сер Джон Гершельдің «Астрономияның негіздері» сияқты, астрономия бойынша танымал кітаптарды оқыды. Маргарет бос уақытында фотосуретке де қызығушылық танытты, бұл кейін оның мансабында маңызды рөл атқарды. 1873 жылы, білімін жетілдіруге тырысып, Маргарет 19 ғасырдағы «Жақсы сөздер» атты басылымды оқыды. Бұл діни жарнама болғанымен, ол көбінесе жалпы тақырыптар мен ғылым туралы мақалалар жариялады. Онда ол Уильям Хэггинстің спектроскоп бойынша жасаған соңғы жұмыстары туралы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының (қазіргі Британдық ғылым қауымдастығы) мақаласын тапты және сол мақаладан шабыт алып спектроскоп құрастырды. Хэггинстің спектроскопияға деген қызығушылығы мен қабілеттері оны астрономиялық құралдар жасаушы Говард Групбтың арқылы астроном Уильям Хэггинспен таныстырды, олар 1875 жылдың 8 қыркүйегінде Монкстаун шіркеуінде үйленді. Деректер Маргарет Уильям Хэггинстің фотосуреттік зерттеулердегі сәтті бағдарламасын бастауға ықпал еткенін көрсетеді.
Неке
Алғашқы кездесулерінен бұрын Маргарет күйеуі болатын сэр Уильям Хэггинстің жанкүйері болған. Уильям астрономиялық спектроскопиямен айналысқан, оның жұмысы Маргареттің қызығушылықтарымен бірден үйлескен. Олардың одағы "астрономия тарихындағы ең табысты ерлі-зайыптылық серіктестіктердің бірі" деп сипатталды. 1875 жылдың 8 қыркүйегінде Монкстаун шіркеуінде үйленгеннен кейін, "жұлдыздарға қарайтын" екі ғашық өздерін зерттеулеріне толыққандай арнады, ал олардың шабыттандыратын бірлестігі астрономиялық жаңалықтарға әкелді. Маргарет және Уильям Хэггинс "Вега жұлдызының спектріндегі сутегінің қатарлы сызықтарын байқап, анықтаған" алғашқы адамдар болды.
Өлім және мұра
Ғылымға 30 жыл бойы өмірін арнаған Маргарет өзінің еңбегінің ең жақсысын атқарғанына сенді. Маргареттің күйеуі Уильям Хаггинс 1910 жылы қайтыс болды. Ол қайтыс болған күйеуінің өмірбаянын жазуды жоспарлаған, бірақ оған қол жеткізе алмады. Маргарет ауырып, бірнеше операция жасады және біршама уақыт ауруханада жатты. Ауруын сезіне отырып, ол өзінің ғылыми және көркем мұраларын АҚШ-тағы Уэлсли колледжіне сыйға берді. Маргарет американдық әйелдердің академиялық саладағы жетістіктеріне жоғары баға берді және әйелдердің біліміне қолдау көрсетті. Маргарет Хаггинс 1915 жылғы 24 наурызда 66 жасында қайтыс болды. Ол кремацияланып, күлі Уильямның қабіріне жақын, Голдерс Грин крематорийіне қойылды. Маргарет өсиетімен күйеуінің құрметіне Лондонның Сент-Пол соборында ескерткіш орнатуды өтінді. Бұл ескерткіш – «Уильям Хаггинс, астроном 1824–1910» және «Маргарет Линдсей Хаггинс, 1848–1915, оның әйелі және серігі» деген жазулары бар екі медальоннан тұрады. 1997 жылы Дублин, Монкстаун қаласындағы Лонгфорд террасасы, 23-үйінде өскен үйінің орнын көрсететін тақта орнатылды.
Жарияланымдар
Уильям Ласселдің 1880 жылғы некрологы. Астрономиялық сурет, 1882 жыл. Уоррен де ла Рудің 1889 жылғы некрологы. Сириус фотоспектріндегі жаңа сызықтар тобы туралы, 1890 жыл. Жұлдыздар жүйесі, 1890 жыл. Вольф және Райеттің Сигнустағы жарқыраған сызықты жұлдыздары туралы, 1891 жыл. Астроляб, 1895 жыл. Астроляб. II. Тарих, 1895 жыл. Спектроскопиялық ескертулер, 1897 жыл. λ 4870-тен λ 3300-ге дейінгі өкілді жұлдыздық спектрлер атласы, 1899 жыл. Агнес Мэри Клеркдің 1907 жылғы некрологы.