Кіріспе

Ағылшын мистигі (шамамен 1373 – 1438 жылдан кейін)

Марджери Кемпе (шамамен 1373 – 1438 жылдан кейін) – ағылшын христиан мистигі, «Марджери Кемпе кітабын» диктант арқылы жазуымен танымал. Кейбір зерттеушілер бұл еңбекті ағылшын тіліндегі алғашқы автобиография деп санайды. Оның кітабында оның отбасылық ауыртпалықтары, Еуропа мен Киелі жердегі қасиетті орындарға жасаған кең көлемді саяхаттары, сондай-ақ Құдаймен болған мистикалық әңгімелері баяндалған. Ол Англикан шіркеуінде құрметтеледі, бірақ католиктердің қасиеттісі ретінде қабылданбаған.

Жас шағы мен отбасы

Ол 1373 жылы Англияның Норфолк графтығындағы Бишоп Линн қаласында (қазіргі Кингс Линн) Марджери Бернхам немесе Брунхам болып дүниеге келді. Оның әкесі Джон Брунхам Линн қаласында саудагерлікпен айналысып, қала мэрі және парламент мүшесі болған. Брунам отбасы туралы ең алғашқы мәлімет – оның әкесінің әкесі Ральф де Брунамның 1320 жылы Линннің Қызыл тізілімінде есімдерінің тіркелгені. 1340 жылы ол Линн парламентіне қосылды. Кемптің туысы Роберт Брунхам, болмаса оның інісі, 1402 және 1417 жылдары Линн қаласынан парламент мүшесі болып сайланды.

Өмір

Кемпе алған білімінің ешқандай жазбасы қалмаған. Ересек болғанда, дін қызметкері оған ағылшын тілінде "діни құлшынысқа арналған еңбектерді" оқып берген, бұл оның өзі оларды оқи алмайтын болса керек екенін көрсетеді, дегенмен ол түрлі мәтіндерді жатқа білген сияқты. Кемпе православие католик болған және ортағасырлық мистиктер сияқты, ересек күнінде көрген көптеген көріністер мен тәжірибелердің нәтижесінде "Христоспен жақын қарым-қатынасқа" шақырылғанына сенген. Бұл, мүмкін, босанғаннан кейінгі психоздың бір түрі болған шығар. Ауру кезінде Кемпе көптеген шайтандар мен әйгіздердің өзіне шабуыл жасап, "сенімінен, отбасынан және достарынан бас тартуға" бұйрық бергенін айтқан; тіпті оны өзін-өзі өлтіруге итермелегендерін де мәлімдеген. Кемпенің кітабы ағылшын тілінде жазылған алғашқы автобиография болып саналады. Оның тұтқындалуына себеп болуы мүмкін себептерге оның уағыздауы (әйелдерге тыйым салынған), үйленген әйел ретінде толығымен ақ киім киюі (яғни монах ретінде көрінуі) немесе ол тазару орнындағы жандар үшін дұға ете алатынына және кімнің құтылуға лайық екенін біле алатынына сенгені жатуы мүмкін, бұл қасиеттілердің араласуына ұқсас ұғым. Сондай-ақ, ол шіркеудің рұқсатынсыз уағыздады деп айыпталды, өйткені оның көпшілік алдында сөйлеген сөздері жеке сенімі туралы айту мен Киелі кітапты оқып үйрету арасындағы жіңішке шекараны бұзған. Оның ересегін тергеу кезінде Киелі жазбалардан аят келтіргені үшін оны жынға иелген деп ойлады және 1 Тімофейде әйелдерге уағыздауға тыйым салынғаны еске салынды. Кемпе тұратын қоғамда біршама мазасыздық тудырды, өйткені оның дауысы мен күшті эмоционалдық реакциялары Құдаймен жоғары байланысқа ие екенін көрсететіндей болды, бұл кейбір қарапайым адамдардың өзін кемсітетініне немесе Құдай мен дін қызметкерлері арасындағы қарым-қатынастан артықшылықты сезінуіне себеп болды.

Рухани өмірбаян

Кемпе өмірі туралы білетін барлық нәрсе оның "Кітап" деп аталатын рухани өмірбаянынан белгілі. 1430-жылдардың басында, сауатсыз болса да, Кемпе рухани өмірін жазуға шешім қабылдады. Кітаптың алғы сөзінде ол Германияда тұрған ағылшын жазушыны жалдағанын, бірақ ол жұмысты аяқтамай қайтыс болғанын және жазғандары басқаларға түсініксіз болғанын айтады. Бұл оның үлкен ұлы Джон Кемпе болуы мүмкін. "Кемпе кітабының" баяны оның тұңғыш баласын қиын босануынан басталады. Жын қинауы мен одан кейінгі Мәсіхтің көрінуі туралы айтқаннан кейін, Кемпе екі шағын кәсіп ашты: сыра қайнату және астық ұғыту (ортағасырлық әйелдер үшін үйдегі таныс кәсіптер). Екеуі де қысқа мерзімде сәтсіз аяқталды. Ол Құдайға адал болуға тырысқанмен, бірнеше жыл бойы жыныстық құштарлық пен әлеуметтік қызғанышқа ұшырады. Соңында дүниелік істерден қол үзген Кемпе өзін бұрынғы көзқарасы талап еткен рухани шақыруға толыққанды арнады. Құдайға адал өмір сүруге ұмтылып, 1413 жылдың жазында Кемпе күйеуімен таза некеге тұрды. Марджери Кемпе кітабының 15-ші тарауында оның бойдақ өмір сүруге шешім қабылдағаны жазылса, 21-ші тарауында тағы жүкті болғаны айтылады. Кейбір болжамдар бойынша, Кемпе паломниктік сапары кезінде соңғы баласын дүниеге әкелген. Кейін ол Англияға оралғанда баласын өзімен бірге алып келгенін айтады. Бала Кемптер бойдақ өмірді бастағанға дейін немесе одан кейін туғаны белгісіз. 1413 жыл шамасында Кемпе Норвичтегі мистик әйел және уақыз Джулианға оның Норвичтегі келмесіне барды. Өзінің айтуынша, Кемпе Джулианға барып, бірнеше күн қонақтап, Құдаймен сөйлесіп, аян алуына оның келісімін алуға тырысты. Жазбада Джулиан Кемпе аян-аяңдарын мақұлдап, оның діндарлығының шынайы екеніне сендіргені айтылады. Алайда Джулиан Кемпеге "осы оқиғалардың Құдайға құлшылық етуге және оның достарына пайда әкелуге қаншалықты үлкен үлес қосатынын" ескертті. Сондай-ақ, Джулиан Кемпенің жасы оның жанынан Киелі Рухтың келгенін көрсететін физикалық дәлел екенін растады. Бұл уақытта Кемпедің рухани кеңесшісі Ричард Кейстер болды, ол 1420 жылы шіркеуде жерленген Норичтегі Сент-Стефан шіркеуінің викарийі еді. Кемпе Кейстердің қабірінде діни қызметкердің сауығуы үшін дұға етті; діни қызметкер сауыққаннан кейін, Кейстердің қабір орны паломниктікке арналған қасиетті орынға айналды. 1438 жылы, кітабы аяқталғаны белгілі болған жылы, "Маргерия Кемпе", бұл Марджери Кемпе болуы мүмкін, Линн қаласының Тринити гильдиясына қабылданды. Қолжазбада төрт адамның жазбалары бар. Қолжазбаның бірінші бетінде "Liber Montis Gracie. Бұл кітап Монтегрейстікі", - деп жазылған, бұл жазбалардың кейбіреулерін Йоркширдегі Монт-Грейстің маңызды картузиан монастырымен байланысты монахтар жазғанын көрсетеді. Төрт оқырман негізінен қателерді түзетумен немесе қолжазбаны түсінікті ету үшін өңдеумен айналысса да, кітаптың мазмұны туралы ескертулер мен Кемпе тақырыптары мен бейнелерін көрсететін кейбір суреттер де бар. 14-шы ғасырдың соңында немесе 15-шы ғасырдың басында кітапты оқыған адам, мүмкін, Норвичтегі соборлық монастырдан қолжазбаның соңғы фолиосына рецепт қосып, оның оқырмандарының көбірек дәлелін береді және ол дәрілік тәттілер немесе "драгг" деп аталатын ас қорытуға арналған екені анықталды. Кемпе кітабы ғасырлар бойы жоғалып кетті, ол 1501 жылы Винкин де Ворде және 1521 жылы Генри Пепвелл жариялаған үзінділерден ғана белгілі болды. Алайда 1934 жылы Батлер Боудон отбасының жеке кітапханасынан қолжазба (қазіргі Британ кітапханасы Add MS 61823, Кемпе кітабының сақталған жалғыз қолжазбасы) табылды, содан кейін Хоуп Эмили Алленмен кеңес алды. Оның кітабы рухани және әлеуметтік тұрғыдан мұқият құрастырылған түсініктеме ретінде ашылады. Кейбіреулер бұл кітапты ол өмір сүрген қоғамның қыр-сырын сенімді түрде зерттеу үшін ойдан шығарылған деп санайды. Кемпе өзінің кітабын көркем шығарма ретінде жазды деген ұсынысты ол өзі туралы мәтін бойында "бұл жаратылыс" деп айтып, оны өз жұмысынан ажыратып отырғаны растайды. Оның автобиографиясы "рухани ізденісінің басталуы, алғашқы баласын босанғаннан кейін оның жын-перісімен күресуі"мен басталады. Кемпе оқи алатын-жаза алатын болғанына нақты дәлел жоқ, бірақ Лейзер оның діни мәдениеті мәтіндерден қалыптасқанын атап өтеді. Ол мұндай шығармаларды оқытты, оның ішінде Ричард Роллдің Incendium Amoris; Уолтер Хилтон Кемпеге әсер еткен тағы бір мүмкін автор. Кемпеге оқыған басқа кітаптардың ішінде, қайталап, Бриданың Швециядан келген аяны бар еді. Оның өзінің паломниктік сапарлары сол үйленген әйел қасиеттінің сапарларымен байланысты болды, ол сегіз бала туған. Кемпе мен оның кітабы маңызды, өйткені олар Англияның соңғы ортағасырлық кезеңінде институционалдық ортодоксия мен діни наразылықтың көбейіп бара жатқан түрлері арасындағы шиеленісті көрсетеді, әсіресе Лоллардтардың наразылығын. Рухани мансабы бойында Кемпе шіркеу және азаматтық билік өкілдерінен институционалдық шіркеудің үйретіктеріне адалдығы үшін сынға ілікті. Линкольн епископы және Кентербері архиепископы Томас Арундел оның қоғамда жазбалар мен иман туралы үйреткені және ақ киім кигені (үйленген әйел үшін жасалмалық деп түсіндірілді) үшін соттады. Арундел діни сенімдерді басуға тырысып, әйелдердің уағыз айтуына тыйым салатын заңдарды қабылдады, өйткені әйелдің уағыз айтуының өзі канондық емес деп есептелді. 15-шы ғасырда Кемпені уақыз ретінде бейнелейтін және оның "Кітабынан" кез келген гетеродоксалды ойлар мен наразылық танытуын алып тастаған памфлет жарияланды. Бұл кейбір кейінгі ғалымдар оның Джулиан Норвич сияқты уәде берген діни қасиетті әйел екеніне сене бастады және олар "Кітаптың" түпнұсқа мәтінінде ашылған психологиялық және рухани жағынан күрделі әйелге таң қалды.

Мистика

XIV ғасырда Киелі кітапты және Құдайды жазу арқылы түсіндіру міндеті негізінен ер адамдарға, әсіресе, қасиетті дін қызметкерлеріне ғана жүктелген. Осы шектеудің салдарынан әйел мистикалар Құдаймен болған тәжірибелерін басқаша – сезімдер мен дене арқылы көрсете бастады, әсіресе орта ғасырдың соңында. Мистиктер Құдайды тікелей үш классикалық жолмен сезінетін: біріншісі – денелік көріністер, яғни көру, есту сияқты сезімдер арқылы қабылдау; екіншісі – рухани көріністер мен жанға тікелей берілген уахилар; және үшіншісі – ақыл-ойының Құдай туралы жаңа түсінікке жетуі. Марджери Кемптің мистикалық стилі өте қатысушылдық болды, себебі оның көріністерімен қатар, Құдайға адану мақсатымен орындаған нақты амалдары да болды. Ол дінге деген құлшынысын көрсету үшін жиі жылаған. Оның жылауының тағы бір, мүмкін одан да маңызды мақсаты болды: ол "көптеген жандарды жылау арқылы шайтаннан құтқаруға тиіс еді".

Қажылық сапарлары

Кемпеге "Бригиттаның аяннамаларының" ағылшын тіліндегі аудармасын естігені немесе оқығаны саяхатқа шығуға ынталандырды. Бұл еңбек қасиетті жерлерде индульгенция сатып алуды насихаттайды; бұл – шіркеудің күнәлары үшін өлгеннен кейін тозақта өткізілуге тиіс уақытты кешіру құжаты. Кемпе көптеген қажылық сапарлар жасады және достары, жаулары, тазару орнындағы жандар және өзі үшін индульгенция сатып алғаны мәлім.

Бірінші Ұлы діни сапар, 1413-1415 ж.

1413 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Кемпе күйеуін тастап, қасиетті жерге саяхат жасады. Қыста ол Венецияда 13 апта өткізді, ал алдындағы көріністен қатты қорқып, есектен құлап жазуға айналды. Осыдан кейін Кемпе Йоркке жол тартты. Онде ол көптеген достарымен бірге жылады және қасиетті миссаға қатысты. Сондай-ақ, ол ерестік айыптауларына тап болды, бірақ архиепископ оны кінәсіз деп таныды. Ол 1418 жылы Линнге қайтып келді. Ол Англиядағы маңызды орындар мен діни тұлғаларды, соның ішінде Филип Репингдонды (Линкольн епискобы), Генри Чичелені және Томас Арунделді (екеуі де Кентербери архиепископтары) аралады. 1420 жылдары Кемпе күйеуінен бөлек өмір сүрді. Бірақ күйеуі ауырғанда, ол Линнге оралып, оны күтімге алды. Олардың Германияда тұратын ұлы да әйелімен бірге Линнге келді. Алайда, оның ұлы мен күйеуі екеуі де 1431 жылы қайтыс болды.

Пруссияға паломшылық, 14331434

Кемпе кітабының соңғы бөлімі 1433 жылдың сәуірінде басталып, келінімен бірге Данцигке саяхаттау мақсатын көздеген сапарды сипаттайды. Данцигтен Кемпе Вильснактың қасиетті қаны реликвиясын тамашалады. Одан кейін ол Ахенге сапар шегіп, Кале, Кентербери және Лондон арқылы Линнге қайтып келді (жолда ол Сион аббаттығына да барды).

Құрмет

Марджери Кемпе Англия шіркеуінде 9 қарашада еске алынады, ал Америка Құрама Штаттарының Епископальдық шіркеуінде Ричард Ролл мен Уолтер Хилтонмен бірге 9 қарашада құрметпен аталады.

Ескерткіш

2018 жылы Кингс-Линн қаласының әкімі Ник Добни сенбілік базар алаңында Кемпеге арналған орындық ашты. Орындықты жергілікті жиһаз жасаушы Тоби Винтернгем жобалаған, ал демеушілікті Корольдік Линн азаматтық қоғамы көрсетті. Марджери Кемпе қоғамы 2018 жылы Суонси университетінің Лора Калас және Оксфорд университетінің колледжінің Лора Варнам құрған. Оның мақсаты – «Марджери Кемпе кітабын» зерттеу, оқыту және оқуын қолдау және насихаттау. 2020 жылы Солтүстік Испаниядағы Оросодағы ортағасырлық көпірдің кіреберісінде, оның Сантьяго-де-Компостелаға қажылық сапарында барып өткен жолында Кемпеге арналған мүсін орнатылды.

Шығармаға айналған ем

Перигринор, Ффиона (2021). "Неғылған қажы: Марджери Кемптің қызметшісінің жоғалған кітабы". "Ангельпойз" кітаптары. ISBN 978 1916309951. МакКензи, Виктория (2024 жылдың 30 наурызында хабарланды). "Сенің зор азабың үшін, менің шағын азабыма рақым ет". BBC Radio 4, 4-ші арнадағы драма.