Ирландиялық опера әншісі Аллан Джеймс Фоли өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ирландиялық опера әншісі (1837–1899)

Аллан Джеймс Фоули (7 тамыз 1837 – 10 қазан 1899), XIX ғасырдағы көрнекті ирландиялық бас опера әншісі, Типперридегі Кахир қаласында дүниеге келді. Сол кездегі Италия суретшілеріне басымдық берілуіне байланысты, ол өзінің есімінің жазылуын (бірақ айтылуын емес) өзгертті және әрқашан «Синьор Фоли» деп танылды. Оның отбасы эмиграция жасады, ал Фоли өзінің жастығының көп бөлігін Коннектикут штатының Хартфорд қаласында өткізді. Алғашқыда ағаш шебер болған ол Неапольде Бисаччиден ән салуды оқыды және 1862 жылы Катанияда алғаш рет сахнаға шықты. Париж операсынан ол 1865 жылғы маусымда Мейплсонмен келісімшарт жасады және «Гугеноттар» спектаклінде Сент-Брис рөлінде Лондондық дебютін жасады. Антонио Джуглинидің болмауына байланысты компания 1865 жылдың соңында Манчестер, Дублин, Белфаст және Ливерпуль қалаларында Мариомен бас тенор ретінде гастрольдік сапарға шықты. 1866 жылдың қаңтар-сәуір айларында Мейплсон компанияны екі топқа бөліп, Ұлыбританияның кең ауқымды провинциялық гастроліне аттандырды, онда Фоли Ардити басқаратын Марио, Гризи және Лаблаше ансамбліне қосылды.

Опера, оратория және концерт

1866 жылы ол Корольдік филармониялық қоғамға таныстырылды. Содан кейін ол әртүрлі рөлдерде үлкен жетістікке жетіп, Мейплсонның бас бассы ретінде тұрақты түрде өнер көрсетті. 1868 жылы Клара Луиза Келлог, Зелия Требелли, Беттини және Чарльз Сантлимен бірге «Газза Ладра» (Il Podestà) операсында ойнады. 1869 жылы Ги мен Мейплсон ресурстары біріктірілген маусымда Фоли Тиетженс, Синико және Монгинимен бірге «Норма» операсының тұңғыш қойылымында және одан кейінгі «Риголетто» операсында қатысты. 1870 жылы ол Англияда «Ұшқан голландықтың» тұңғыш қойылымында Даланд рөлін сомдады. Герман Клейн 1872 жылы Дрюри Лейнде Кристин Нильсон, Итало Гардони, Монгини және де Мурскамен бірге «Роберт ле Диабл» операсының қойылымындағы оның Бертрамосын еске алды. Ол «Спарафуциль» («Риголетто») және «Коммендаторе» («Дон Джованни») рөлдерімен танымал болды және оның репертуарында 60-қа жуық опера болды. Фолидің концерттік және ораториялық мансабы опералық жұмысымен қатар, көбінесе сол әріптестерімен бірге дамыды. 1866 жылы ол Сантлимен бірге ескі Сент-Мартин залында Ұлттық хор қоғамының «Египеттегі Израиль» қойылымында өнер көрсетті. 1867 жылдың ақпан айында ол Хайднның «Жаратылыс» шығармасында «Сакр Гармоник» қоғамымен сәтті өнер көрсетті. Сантли мен Фоли 1868 жылғы Гендель фестивалінде «Иеміз – соғыс адамы» әнін орындады. Ол Макфарреннің «Джозеф» операсының тұңғыш қойылымында Якоб рөлін сомдады (Лидс фестивалі, 21 қыркүйек 1877 ж.), сондай-ақ Берлиоздың «L'Enfance du Christ» операсында Ирод рөлін ойнады (Чарльз Холлемен Манчестерде, 30 желтоқсан 1880 ж. және Лондонда, 26 ақпан 1881 ж.). Ол 1882 жылы Гуноның «Құтқарылу» операсының тұңғыш қойылымында ән шырқады. 1890 жылдары, елуінші жасында, ол Аделина Патти, Эмма Альбани және Эдвард Ллойдпен бірге Англияда «Мессия» әнін орындады. Ол әртүрлі елдерде концерттерде, ораторияларда және операларда өнер көрсетті. 1873 жылы ол Ресейде (Мәскеу мен Санкт-Петербург) гастрольде болды, онда «Египеттегі Израиль» және Аубердің «Масаниелло» операсындағы Пьетро рөлінде үлкен жетістікке жетті. 1878 жылдың күзінде Мейплсонның алғашқы американдық гастролі кезінде ол Этелька Герстер, Минни Хоук, Зелия Требелли, Итало Кампанини және басқалармен бірге болды. Ол Чикагода Герстер мен Кампанинимен бірге ерекше көзге түскен «Пуритандар» операсында өнер көрсетті. Ол бірнеше рет Америкаға оралды, сондай-ақ Венада да өнер көрсетті, ал 1890 жылдары Австралия мен Жаңа Зеландияда және Канадада гастрольде болды. Сахналық өнерден басқа, 1870 жылдары Фоли Корольдік Альберт залында өткен Үлкен опера концерттерінде жетекші әншілермен бірге үнемі өнер көрсетті. 1877 жылы Сантли, Нильссон және Сиро Пинсутимен бірге, Артур Чаппеллтің көмегімен, ол Римде қиын жағдайда өмір сүрген әріптесі Мариоға зейнетақы жинаған қайырымдылық концерті берді. Ол 1891 жылы 11 мамырда Корольдік Альберт залында Симс Ривздің зейнеткерлік концертіне қатысты, сондай-ақ алғашқы «Променад» маусымында (1895 ж.) екі концертте өнер көрсетті, соның ішінде Роберт Ньюманның қайырымдылық концерті болған соңғы концертте. Англияда ол Boosey Popular Concerts-те жиі өнер көрсетті. Австралия мен Канададағы гастрольдерінде оның концерттері туралы түсінік беретін әндер, мысалы, Пинсутидің «Бедуин махаббаты», Формның «Оқшауланған аңғар», Баттисон Хейнстің «Филадельфияға», Шуберттің «Саяхатшы», Лодердің «Суаршы», Найттың «Теңіздің бесігінде», «Ішу» әні «Салқын погребте», Гаттидің «Өлімге дейін адал» және Моцарттың «Сүйкімді флейтасынан» Qui sdegno non s'accende, Гуноның «Саба патшайымынан» She alone charmeth my sadness және Гендельдің «Ацис пен Галатеясынан» O ruddier than the cherry сияқты опералық бөлімдер болды. Бұл әндердің барлығы ХХ ғасырдың басына дейін стандартты ағылшын концерттік репертуарында болды және Дэвид Бисхам, Питер Доулинсон, Роберт Радфорд немесе Норман Ал сияқты әншілермен жазылды. Фолидің дауысы күшті, бірақ әдемі сапалы болды, оның диапазоны бас E-ден ортаңғы C-ден жоғары F-ға дейін жетті. Оның күшті, тікелей орындауымен ол көп жылдар бойы Лондонда үлкен сүйікті болды. Джордж Бернард Шоу оның роуляларының сенімділігі мен спонтандығын атап өтті.

In that year of 1866 he was introduced at the Royal Philharmonic Society. Thereafter he appeared regularly as principal basso for Mapleson, with much success in various parts. and in 1868 he was with Clara Louise Kellogg, Zélia Trebelli, Bettini and Charles Santley in La Gazza Ladra (Il Podestà). In 1869, the season in which the Gye and Mapleson resources were combined, Foli was in the opening production of Norma with Tietjens, Sinico and Mongini, and in the Rigoletto which followed it. He took the role of Daland in the first performance of The Flying Dutchman in England in 1870 Herman Klein mentions his Bertramo in the 1872 Drury Lane production of Robert le Diable with Christine Nilsson, Italo Gardoni, Mongini and de Murska. He was famous for his Sparafucile (Rigoletto) and Commendatore (Don Giovanni), and had a repertoire of some 60 operas. Foli's career in concert and oratorio at the principal festivals developed alongside his operatic work, often with the same colleagues. In 1866 he appeared with Santley in a performance of Israel in Egypt given by the National Choral Society at the old St Martin's Hall. In February 1867 he scored a success in Haydn's The Creation with the Sacred Harmonic Society. Santley and Foli sang The Lord is a man of war in the Handel Festival of 1868. He took the role of Jacob in the first production of Macfarren's Joseph at the Leeds Festival, 21 September 1877, and Herod in that of L'Enfance du Christ of Berlioz under Charles Hallé in Manchester (30 December 1880) and London (26 February 1881). He sang in the first performance of Gounod's La Rédemption in 1882. During the 1890s, in his late fifties, he was singing Messiah in England in company with Adelina Patti, Emma Albani and Edward Lloyd. He appeared in concert, oratorio and opera in various countries. He toured in Russia (Moscow and St Petersburg) in 1873, where he made a great success in Israel in Egypt and as Pietro in Auber's opera Masaniello. In Mapleson's first American tour in the autumn of 1878 he was in company with Etelka Gerster, Minnie Hauk, Zélia Trebelli, Italo Campanini and many others, and appeared in a particularly notable I Puritani with Gerster and Campanini at Chicago. He returned several times to America, was also heard in Vienna, and in the 1890s he toured in Australia and New Zealand, and in Canada. In addition to stage performance, through the 1870s Foli appeared regularly with leading singers in the Grand Operatic Concerts at the Royal Albert Hall. In 1877, with Santley, Nilsson and Ciro Pinsuti, assisted by Arthur Chappell, he gave a benefit concert which raised £1500 towards an annuity for their colleague Mario, who was then living in Rome in straitened circumstances. He was among the contributors at the Retirement Concert of Sims Reeves at the Royal Albert Hall on 11 May 1891, and sang in two concerts in the first Promenade season (1895), including the final concert, the benefit for Robert Newman. In England he also appeared frequently at the Boosey Popular Concerts. Songs described in the tours of Australia and Canada give some idea of his recitals, such as Pinsuti's Bedouin Love Song, Formes's In Sheltered Vale, Battison Haynes's Off to Philadelphia, Schubert's The Wanderer, Loder's The Diver, Knight's Rock'd in the Cradle of the Deep, the 'Drinking' song In cellar cool, Gatty's True till Death, and stand alone operatic pieces such as Qui sdegno non s'accende (Mozart, Die Zauberflöte), She alone charmeth my sadness (Gounod, La reine de Saba) and O ruddier than the cherry (Handel, Acis and Galatea), all of which remained in the standard English concert repertoire well into the twentieth century, and were recorded by such singers as David Bispham, Peter Dawson, Robert Radford or Norman Allin. Foli's voice was powerful but of beautiful quality, its compass from the bass E to F above middle C. With his vigorous, straightforward delivery, he was a great favourite in London for many years. George Bernard Shaw referred to the certainty and spontaneity of his roulades.

Жазбалар

Фоли – фонографқа жазған ең алғашқы классикалық музыканттардың бірі. Ол мұны 1878 жылы «Кристалл Палас» сарайында жасады, және бұл факт баспасөзде жарияланды. «The Daily Telegraph» газетіндегі сипаттамаға сәйкес, 1878 жылғы Ұлы жұма күні «Кристалл Палас» сарайында өткен жеке жазу сессиясында «Мадам Лемменс Шеррингтон, М. Лемменс, Синьор Фоли, М. Маннс және басқа да шебер музыканттар дуэттер мен сололарды сәтті орындады». Фолидің тағы бір жазуында «шебер әнші фонографтың мүмкіндіктерін сынап көру үшін оған 'Jack's Yarn' әнінің бір шумағын орындады. Бірнеше секунд ішінде рубин ұшы қақталатын фольга бетіне дұрыс орналастырылды, және таңдау Синьор орындағандай қайталанды, бірақ әрине, бұрынғыдай дауысты емес (дыбыс машинадан алыстан естілгендей шықты). Содан кейін Синьор Фолидің досы қақталатын фольганы сатып алды, сонымен бірге ол Нью-Джерсиге қайтқанда Синьор Фолидің көптеген достарына сыйлық ретінде беретінін айтты. Ол фольганы Нью-Джерсидегі дәл осындай фонографқа орнатып, әнді қайта орындауды жоспарлаған. Аталған тәжірибе сәтті аяқталған-аяқталмағаны әзірге белгісіз. Бұл жазу сақталмаған, сондай-ақ оның басқа да жазбаларының бар-жоғы да белгісіз.»

Кейіпкер

1879 жылы ол "Олд Бейлиде" "The Tar's Return" әнінің авторлығына қатысты жалғандау ісінде куә ретінде пайда болды. Ән, Фоли үшін жазылып, оның жария оқылуына қолдау көрсету үшін сатылған еді. Ол, көрінеу, қатты мінезді болған: белгілі бір мейрамханада бас официантпен туған дау туралы әңгіме бар, онда Фоли тамағын, табақтарымен бірге, терезеден лақтырып жіберді, тамаққа наразы екенін көрсету үшін, "Міне, осының кінәсі неде, енді сен не істейсің?" деп айғайлады. Жалпы күлкі ортасында оның ашуы тез басылды. Ол сонымен қатар құмар ойыншы, тіпті табысты ойыншы болған және Монте-Карлоға жыл сайын барып тұрған. Синьор Фоли 1899 жылғы қазан айында Саутпортта күрт қайтыс болды, ол Ливерпульге Америкаға гастрольдік сапарға шығатын Клара Батт ханымды шығарып салуға барған еді. Ол қор биржасында жиі және табысты түрде жұмыс істегендіктен, әйелі Розита, ағалары және екі әпкесін (Вашингтон штатының Такома қаласында тұратын) қалдырды. Оның үлгісімен, әйгілі ирланд теноры Джон МакКормак (Лили Фоулиге үйленген) 1906 жылы Савонадағы итальяндық опералық дебюті үшін «Джованни Фоли» сахналық есімін қабылдады.