Кіріспе

АҚШ Әділет департаментінің кеңсесі

Құқықтық кеңес кеңсесі (OLC) – АҚШ Әділет департаментінің кеңсесі болып табылады және Президентке, сондай-ақ барлық атқарушы билік органдарына Бас прокурордың заң кеңесшісі қызметін атқаруына көмектеседі. Ол Бас прокурордың заң пікірлерін жасайды және Президентке, Атқарушы биліктің әртүрлі агенттіктеріне, Әділет департаментінің басқа да бөлімшелеріне түскен сұраныстар бойынша жазбаша пікірлер мен басқа да кеңестер береді. Офис қабылданып жатқан заңдардың конституциялықтығын қарап, пікір білдіреді. Президент ұсынған жағдайда, кеңсе барлық атқарушы бұйрықтарды және маңызды жарлықтарды заңдылық тұрғысынан тексеріп қарастырады. Бас прокурордың барлық ұсынылған бұйрықтары мен Бас прокурордың бекітуін қажет ететін регламенттер қараудан өтеді. Бұдан бөлек, кеңсе Бас прокурор немесе Бас прокурордың орынбасары жүктеген түрлі арнайы тапсырмаларды орындайды.

Тарих

Заң кеңесшісінің кеңсесі 1934 жылы АҚШ Конгресінің заңымен, атқарушы биліктің әкімшілік мекемелерін жаңартудың бір бөлігі ретінде құрылды. Оған алғашқыда бас прокурордың орынбасары жетекшілік етті. 1951 жылы Бас прокурор Дж. Говард Макграт оны көмекші прокурор басқаратын бөлімге айналдырып, «Атқарушы шешімдер бөлімі» деп атады. Бұл атау 1953 жылғы 3 сәуірде Бас прокурор Герберт Брауннеллдің әкімшілік бұйрығымен «Заң кеңесшісінің кеңсесі» деп өзгертілді.

Жауапкершілік

Заң кеңесшісінің кеңсесі (OLC) АҚШ Бас прокурорына Президентке және барлық атқарушы органдарға заң кеңесшісі ретіндегі қызметінде көмектеседі, сондықтан оны «Президенттің заң фирмасы» деп атайды. OLC Бас прокурордың заңдық қорытындыларын жасайды, сондай-ақ Президентке, атқарушы биліктің әртүрлі агенттіктерiне және Әділет министрлігінің ішкі кеңселеріне түскен сұраныстар бойынша өзiнiң жазбаша пікірлерi мен ауызша кеңестерiн ұсынады. Мұндай сұраныстар көбінесе ерекше күрделі және маңызды заңдық мәселелерге немесе екі немесе одан көп агенттіктер келіспейтін мәселелерге қатысты болады. Офис атқарушы билікке барлық конституциялық мәселелер бойынша заңдық кеңес беруге және жобадағы заңнаманы конституциялық тұрғыдан тексеруге де жауапты. Әдетте, Президент шығаруға ниеттенген барлық жарлықтар мен қаулылар OLC-де формасы мен заңдылығы тұрғысынан қарастырылады, сондай-ақ Президенттің ресми бекітуін қажет ететін басқа да мәселелер де қаралады. OLC атқарушы биліктің басқа агенттіктерi үшiн, тиiстi айтқанда, сыртқы кеңесшi ретiнде қызмет етумен қатар, Әділет министрлiгiнiң өзi үшiн де бас кеңесшi болып табылады. Ол Бас прокурордың барлық ұсынылатын бұйрықтарын және Бас прокурордың бекітуін қажет ететін барлық регламенттерді қарап шығады. Баспасөз хабарларына сәйкес, OLC тарихи тұрғыдан атқарушы билік шеңберінде төреші рөлінде әрекет етіп келді және оның заңдық пікірлері агенттіктер мен министрліктер арасында әдетте құрметке ие болды. Бреннан атындағы Әділет орталығы Заң кеңесшісі кеңсесінің пікірлерін «олар түсіндірген заңдармен бірдей заңдық күші бар заңды түсіндірулер» деп сипаттады.

Джордж Буш әкімшілігі

Президент Джордж Буштың бірінші президенттік мерзімінде OLC Бас прокурорының орынбасары Джон Ю жазған, ал Бас прокурордың көмекшісі Джей С. Байби қол қойған «азаптау туралы меморандумдар» деп белгілі болған заңдық меморандумдар жинағы пайда болды. Бұл меморандумдар ЦРУ мен Қорғаныс министрлігіне Президенттің тұтқындарды азаптауға (жағымды аталған «күшейтілген тексеру әдістері») заңды түрде рұқсат беруі мүмкін екенін хабарлады, оның ішінде ұрып-соғу, қиын жағдайларда байлау, бетін жабу, құлақтың жарылуына дейін шуға ұшырату, ұйқының бұзылуы, галлюцинацияға дейін ұйқыдан айыру, тамақтан, судан айыру, жараларға медициналық көмек көрсетуден бас тарту, сондай-ақ суға батыру, қабырғаға жабыстыру, сексуалдық қорлау, қатты ыстыққа немесе суыққа ұшырату және кішкентай, табутқа ұқсас жәшіктерге қамау. Әділет министрлігінің кәсіби жауапкершілік жөніндегі кеңсесі (OPR) кейіннен Ю ЦРУ-ға тұтқындарды азаптауға болатыны туралы кеңес бергені үшін «қасақана кәсіби құқық бұзушылық жасады» деген қорытындыға келді, ал Байби Ю-дың меморандумына қол қою арқылы «толық, объективті және ашық заң кеңесін беру міндетін сақтандырмай бұзды». Оның лауазымы республикашыл президент пен демократиялық бағыныстағы 110-шы Конгресс арасындағы саяси шиеленіс тудырды, себебі демократиялықтар Брэдберидің лауазымын заңсыз деп мәлімдеді, ал республикашылар демократиялықтар оның кандидатурасын саяси ұпай жинау үшін пайдаланып отыр деген пікірде болды. Үкіметтік есеп беру кеңсесі берген пікірде оның мәртебесі 1998 жылғы Федералды бос қызмет орындарын реформалау туралы заңға қайшы емес деп шешілді.

Обама әкімшілігі

Обама әкімшілігінің алғашқы екі жылында, ОКК кем дегенде екі рет әкімшілік өкілдерімен келіспейтін нәтижеге келді. 2011 жылдың маусым айында «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Чарли Савидж президент Обаманың Ливиядағы әскери операцияның заңдылығы туралы Заң кеңесінің кеңесін күштен шығарудың ерекше қадамын жасағанын хабарлады. ОКК-нің жазбаша пікірлері, егер Бас прокурор немесе Президент оларды жоққа шығармаса, тарихи тұрғыдан атқарушы билік үшін міндетті болып саналады. 2009 жылы Бас прокурор Эрик Холдер Конгресте қаралып жатқан округтік сайлау құқығы туралы заң жобасы конституцияға қайшы деген қорытындыға келген ОКК-нің жарияланбаған пікірін күштен шығарды.

Трамптың әкімшілігі

Трамп әкімшілігінің басында OLC 13769 атқарушы бұйрығын бекітті (бұл бұйрық "саяхатты шектеу" деп аталды, себебі ол мұсылман халқы басым болған белгілі бір шетелдік елдерден кіруді шектеді). Бірнеше күннен кейін Әділет министрі міндетін атқарушы Салли Йейтс Әділет департаментінің бұл бұйрықты сотта қорғамайтынын жариялады. Шешімін түсіндіре отырып, Йейтс OLC-нің тек "ұсынылған атқарушы бұйрықтың заңдылығы мен дұрыс жазылғанын" бағалайтынын, бұйрықтың мақсаттарына қатысты сыртқы мәліметтерді немесе бұйрықтың саясаты "ақылға қонымды немесе әділ" екенін қарастырмайтынын айтты. Сол күні Йейтс қызметтен босатылды.

Барр хат

2019 жылдың наурыз айында Мюллер тергеуінің қорытынды есебі Бас прокурор Билл Баррға тапсырылды. Билл Барр есепті оқығанға дейін-ақ Трампты сотқа кедергі келтіргені үшін айыптамау туралы шешім қабылдаған болатын. Есепті алғаннан кейін Барр ОҚҚ-ға (OLC) шындық көңілмен кеңес берудің орнына, өзінің шешімін ақтауға арналған меморандум дайындауды тапсырды. Бұл меморандум Баррдың хатымен бірге екі күннің ішінде жазылды, ал соңғы нұсқасына Стивен Энгель мен Эд О'Каллахан қол қойды. DC Circuit меморандумды талқылау процесінің құпиялылығы арқасында жариялаудан қорғауға болмайтынын шешті, себебі Бас прокурор Барр меморандум жазылған кезде Әділет министрлігі Трампты қылмыстық қудалаудан бас тартатынын анықтаған еді, бұл меморандумды «ой экспериментіне» айналдырды. Меморандум Әділет министрлігінің Трамп-Украина жанжалына қатысты құпия ақпарат берушінің шағымын Конгресске жібермеуі керек екенін көрсетті. 2019 жылдың қазан айында Инспекторлардың Адалдық және Ұқыптылық жөніндегі Кеңесінің 67 инспекторы Әділет министрлігінің Конгресске шағымды ұсынудан бас тарту шешімін қатты сынады, меморандумды «тиімді бақылауға салқындатқыш әсер ететін» және «заң мен саясат тұрғысынан дұрыс емес» деп сипаттады. Инспекторлар ОҚҚ меморандумына түзетулер енгізуді немесе оны кері қайтаруды ұсынды, өйткені ол «ICIG-тің «шұғыл алаңдаушылық» тудырған шағым бойынша қабылдаған шешімін тиімсіз етеді», ал ICIG бұл шағымның «сенімді екенін және осылайша Конгресске жіберу қажеттігін» мәлімдеген еді.