Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1521 – 1556) ағылшын саяхатшысы және теңізші. Ричард Канцлер (шамамен 1521 – 10 қараша 1556) – ағылшын саяхатшысы және теңізші; Ақ теңізге алғаш болып кіріп, Ресей мемлекетімен қарым-қатынас орнатқан.
English explorer and navigator (c. 1521 – 1556)
Richard Chancellor (c. 1521 – 10 November 1556) was an English explorer and navigator; the first to penetrate to the White Sea and establish relations with the Tsardom of Russia.
Өмір
Бристоль қаласының тумасы Канцлер, ағылшын беделді азаматы сэр Генри Сиднидің үйінде тәрбиеленген. 1550 жылы Канцлер, Роджер Боденхам басқаратын «Аучер» кемесімен шығыс Жерорта теңізіне ұшқыштардың шәкірті ретінде сапар шекті. Ол география және теңіз іліміндегі білімін зерттеуші Себастьян Кэбот пен географ Джон Диден алды. Кэбот Арктика арқылы Азияға сапар жасауға үнемі қызығушылық танытқан, осы мақсатта 1552–1553 жылдары Лондон саудагерлерінің бірлестігі «Саудагерлердің авантюралық компаниясын» құрды, ал Нортумберленд герцогы бас демеуші болды. Олар солтүстік-шығыс жолды ғана емес, сонымен қатар ағылшын жүн матасы үшін жаңа нарық табуды үміттенеді. Сэр Хью Уиллоубиге іздеу үшін үш кеме берілді, ал Канцлер бас навигатор және екінші командир ретінде сапарға шықты. Кэботтың бұйрықтарында кездесетін кез келген адаммен бейбіт қарым-қатынас жасау және күнделікті жазбалар жүргізу кірді. Дэвид Ховарттың айтуынша, қолайсыз желдер экспедицияны күрт кешіктірді, бірақ олар күздің басында Солтүстік мүйіске жетті, содан кейін қатты дауылдан бөлініп қалды. Уиллоуби екі кемемен шығысқа қарай жүзіп, Новая Земляны ашты, бірақ Мурмансктан шығысқа қарай Кола түбегінде қыста барлық серіктерімен бірге қайтыс болды. Көктемде орыс балықшылары олардың денелерін және күнделіктерін тапты. Ал Канцлер Солтүстік мүйісті атап, атын берді, содан кейін «Эдвард Бонавентура» кемесімен Норвегияның Вардо портына, Ресейдің суық Арктика жағажайына дейінгі Скандинавиядағы соңғы қалаға тоқтады. Бұл жерде олар шотланд балықшыларымен кездесті, олар алдағы қауіптер туралы ескертті. Бірақ шығысқа қарай жалғастыра отырып, олар Ақ теңізге кіретін жерді тапты және жергілікті тұрғындардан бағыт алып, Двина өзенінің сағасына жақтады, қазір Архангельск порты орналасқан жер. Царь Иван Грозный Канцлердің келгенін естігенде, оны Мәскеуге шақырып, патша сарайында қабылдауға шақырды. Канцлер 600 мильден (1000 километрден астам) атпен сүйрелген санамен, қар мен мұз басқан дала арқылы Мәскеуге сапар жасады. Ол Мәскеудің үлкен (Лондоннан әлдеқайда үлкен) және қарапайым салынған, көптеген үйлер ағаштан салынған екенін көрді. Алайда, патша сарайы өте сәнді болды, сондай-ақ Канцлерге ұсынған кешкі ас та сәнді болды. Царь Англиямен және басқа елдермен теңіз сауда жолдарын ашуға қуанды, өйткені Ресейдің сол кезде Балтық теңізімен байланысы болмады және бүкіл аймақ Польша-Литва одағы мен Швеция империясы сияқты көршілес елдер арасында даулы болды. Сонымен қатар, Ганза лигасы Ресей мен Орталық және Батыс Еуропа арасындағы саудаға монополиялық құқыққа ие болды. Канцлер де осы мүмкіндікке үміттенді, өйткені ағылшын жұнына жақсы нарық тапты және оның орнына тері және басқа да ресейлік тауарлар алды. Царь оған Англияға саудагерлерді шақырып, сауда жеңілдіктерін ұсынуға уәде берген хаттар берді. Канцлер 1554 жылдың жазында Англияға оралғанда король Эдуард қайтыс болды, ал оның орнына келген Мария леди Джейн Грейді таққа отырғызуға тырысқаны үшін Нортумберлендті өлім жазасына кесті. Канцлерге ешқандай айып тағылмады, ал енді «Москов компаниясы» деп аталатын қауымдастық оны 1555 жылы Ақ теңізге қайта жіберді. Бұл сапарда ол Уиллоубиге не болғанын біліп, оның құжаттарын тапты және Новая Земляның ашылғанын анықтады. Канцлер 1555 жылдың жазын патшамен келісімдер жасауға, сауданы ұйымдастыруға және солтүстік жолмен Қытайға қалай жетуге болатынын анықтауға жұмсады. 1556 жылдың шілдесінде Канцлер Англияға алғашқы орыс елшісі Осип Непеяны алып, елге оралды. Флот төрт кемеден тұрды: «Филипп және Мэри», «Эдвард Бонавентура» және Уиллоубидің қайта жөнделген кемелері «Бона Конфиденция» және «Бона Эсперанса». Норвегия жағалауында ауа райы нашарлап, флот Тронхеймде паналады. «Бона Эсперанса» кемесі суға батып, «Бона Конфиденция» фьордқа кіргендей болды, бірақ одан кейін оның жай-күйі белгісіз болды. Тек «Филипп және Мэри» ғана Тронхеймде қыстауға сәтті шықты және 1557 жылдың сәуірінде Лондонға жетті. «Эдвард Бонавентура» фьордқа кіруге тырыспады, оның орнына олар Шотландия жағалауына жетті және 1556 жылдың 10 қарашасында Абердинге жақын Пицлигода дауылдан жағаға тірелді. Экипаждың көп бөлігі, Канцлер де бар, қаза тапты. Тек орыс елшісі мен бірнеше адам ғана аман қалды және келесі жылы Лондонға жетті.
Chancellor, a native of Bristol, was brought up in the household of Sir Henry Sidney, an influential English gentleman. In 1550 Chancellor sailed as an apprentice pilot to the eastern Mediterranean in the bark Aucher commanded by Roger Bodenham. He acquired additional geographical and maritime proficiency from the explorer Sebastian Cabot and the geographer John Dee. Cabot had always been interested in making a voyage to Asia through the Arctic, and for this purpose an association of London merchants chartered the Company of Merchant Adventurers in 1552–1553, with the Duke of Northumberland as principal patron. They hoped not only to discover a north east passage but also to find a market for English woolen cloth. Sir Hugh Willoughby was given three ships for the search, and Chancellor went as chief navigator and second in command. Their orders from Cabot included behaving peaceably towards any people they met and keeping a regular journal. According to David Howarth contrary winds delayed the expedition seriously but they eventually arrived off the North Cape as autumn set in, and were separated by a violent storm; Willoughby, with two ships, sailed east and discovered Novaya Zemlya but died during the winter with all his men on the Kola Peninsula some distance east of Murmansk. The bodies and journals were discovered by Russian fisherman in the spring. Meanwhile, Chancellor noted and named the North Cape and with his ship Edward Bonaventure called at the Norwegian port of Vardø, the last town in Scandinavia before the inhospitable arctic coast of Russia; here they met Scottish fishermen who warned them of the dangers ahead. However continuing eastwards they found the entrance to the White Sea and after obtaining directions from local people dropped anchor at the mouth of the Dvina River, where the port of Archangel now stands. When Tsar Ivan the Terrible heard of Chancellor's arrival, he immediately invited the exotic guest to visit Moscow for an audience at the royal court. Chancellor made the journey of over 600 miles (over 1000 kilometres) to Moscow by horse drawn sleigh through snow and ice covered country. He found Moscow large (much larger than London) and primitively built, most houses being constructed of wood. However, the palace of the tsar was very luxurious, as were the dinners he offered Chancellor. The tsar was pleased to open the sea trading routes with England and other countries, as Russia did not yet have a connection with the Baltic Sea at the time and the entire area was contested by the neighbouring powers of the Polish–Lithuanian Commonwealth and the Swedish Empire. In addition, the Hanseatic League had a monopoly on the trade between Russia and Central and Western Europe. Chancellor was no less optimistic, finding a good market for his English wool, and receiving furs and other Russian goods in return. The Tsar gave him letters for England inviting English traders and promising trade privileges. When Chancellor returned to England in the summer of 1554, King Edward was dead, and his successor, Mary, had executed Northumberland for attempting to place Lady Jane Grey on the throne. No stigma attached to Chancellor, and the Muscovy Company, as the association was now called, sent him again to the White Sea in 1555. On this voyage he learned what had happened to Willoughby, recovered his papers, and found out about the discovery of Novaya Zemlya. Chancellor spent the summer of 1555 dealing with the tsar, organising trade, and trying to learn how China might be reached by the northern route. In July 1556 Chancellor departed for home, taking with him the first Russian ambassador to England, Osip Nepeya. The fleet consisted of four ships, the Philip and Mary, the Edward Bonadventure and Willoughby's relaunched ships, the Bona Confidentia and the Bona Esperanza. Along the coast of Norway the weather turned bad and the fleet sought shelter in Trondheim. The Bona Esperanza sank and the Bona Confidentia appeared to enter the fjord but was never heard of again. Only the Philip and Mary successfully wintered in Trondheim and arrived in London in April 1557. The Edward Bonadventure did not attempt to enter the fjord, instead they reached the Scottish coast and were driven ashore by a storm at Pitsligo near Aberdeen on 10 November 1556. Most of the crew, including Chancellor, lost their lives. Only the Russian envoy and a few others survived and reached London the following year.
Көркем шығармаларда
Канцлер Дороти Даннеттің тарихи романдар сериясы "Лаймонд хроникалары" кітаптарының бесіншісі – "Шалқалы қамал" (1971) романында маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді.
Chancellor appears as a major character in the novel The Ringed Castle (1971), fifth of the six novels in Dorothy Dunnett's historical fiction series, The Lymond Chronicles.