Кіріспе

14 ғасырдағы жапон сарай ақсұлы, автор және тарихшы Китабатакэ Чикафуса (北畠 親房) – 14 ғасырдағы жапон сарай ақсұлы және жазушы. Ол Нанбоку-чо кезеңінде Оңтүстік сарайды қолдап, бес императорға кеңесші болды.

Саясат

Кітабатакэ өз жазбаларында Ашикага кланына, сол кездегі шоғундық лауазымын иеленген және Солтүстік сот деп аталатын қарсыласты императорлық сотты ұстаған билеуші отбасыға қатты наразылық білдірді. Бұл наразылықтың себебі олардың дворян емес, соғысшылар болуы ғана емес, сонымен қатар сотта салғылы және әдепсіз мінез-құлқы, ал ең бастысы – олардың Китабатакенің Мураками тармағынан гөрі әйгілі Минамото кланының кем беделді тармағынан шыққандығы болды. Ол әсіресе Ашикага Такаудзіге қарсы болды, ол бастапқыда Го Дайгоның таққа талап етуін қолдаған, бірақ кейін Солтүстік сотты басқарған және императордың Оңтүстік сотын қолдағандардың барлығын жоюға тырысқан Ашикага кланының тұңғыш шоғуны еді. Китабатакэ Го Дайгоның ең жақын әскери қолдаушыларының бірі – Нитта Йошисада туралы да жағымсыз пікір білдірді. Ол Ниттаны шоғуннан ешқандай айырмасы жоқ жауынгер ретінде қарастырды, сонымен қатар император шақырғанда оның қолжетімсіз болғанын айыптады. Егер Нитта елдің солтүстігіндегі шайқастардың орнына оңтүстікте көбірек болғанда, Китабатакенің пікірінше, ол ұлы Акииенің өлімін болдырмаған болар еді. 1339 жылы Го Дайго қайтыс болғанда, Китабатакэ Хитачи провинциясындағы бекінісінде қоршауда қалды. Ол өзінің маңызды еңбектерінің көшірмелерін он екі жасар жаңа император Го Муракамиге және оның кеңесшілеріне жіберіп, оларға кеңес берді. Өзінің жазбаларымен және императорлық кеңесші ретіндегі қызметімен танымал болғанымен, Китабатакэ сонымен қатар шебер қолбасшы болды және шогунаттың басым күштерін көп рет тоқтатты. Хитачи қоршауы төрт жылға созылды. Бекініс соңында шогунаттың жақтастарына түскенмен, Китабатакэ Оңтүстік соттың астанасы Йошиноға қашып, 1354 жылы өліміне дейін императорға кеңес берді.

Шығармалары

Китабатакэ императорлық әулеттің заңды тамырлары туралы жазбаларында жер иелігі мәселесін зерттейді. Бір құжатында ол провинциялық Шуго мен Дзитō (констебльдер мен үй басқарушылар) жерге құмарлық танытқанын айыптайды және 1190 жылы осы жүйенің құрылуы елдің дәстүрлі жағдайын өзгерткенін, үкімет өнерін жоғалтқанға дейін жеткізгенін жазады. Оның реформалық идеяларының толық мәліметтері белгісіз болғанымен, Китабатакэ феодализм мен әскери биліктің пайда болуынан бұрын, 702 жылғы Тайхо дәуірінде қалыптасқан үкіметтік құрылымдарға қайта оралуды көздеген болуы мүмкін. Ол буши (ірі жауынгерлік әулеттер) мен куге (сардарлық ақсүйектер) сол кезде алған белгілі бір жеңілдіктерден бас тартпайтынын мойындады, бірақ буши билігін қолдаған жерді иелену және салық жинау жүйелерін жоюға ұмтылды. Китабатакэ бушиді, сондай-ақ бакуфуды (шогунатты), яғни әскери үкіметті тақтың жауы деп қарастырды. 1339 жылы ол «Дзинно Шотоки» атты тарихнама жазды, онда императорлық билік етуді талдау арқылы Жапония тарихы ең ерте заманғы аңызға толы жартылай мифтік императорлардан бастап II Дайгоға (Го Дайго императоры) және оның мұрагері II Муракамиге (Го Мураками императоры) дейін баяндалады. Бұл еңбек жас Муракамиге нұсқаулық ретінде және Оңтүстік сарайдың заңдылығын қорғайтын трактат ретінде жазылған. Ол көбінесе жол жүріп жазылып, 1343 жылы қайта құрастырылып, өңделген. Онда талқыланған мәселелердің бірі – жердің хаостық және теңгерімсіз бөлінуі, ол үшін үкіметті кінәлады. Бірақ ол жерді иеленуге талаптанған мемлекеттік шенеуніктерді және феодалдарды да айыптады. Ол сыйлық іздеудің дұрыс мінез-құлықтың бөлігі еместігін және жауынгердің міндеті үшін жерін, тіпті өмірін де бергені дұрыс екенін жазды. Ол феодализмнің хаосының түпкі себебінің шектеулі жерге көптеген адамдардың талап етуінен туындайтынын мәлімдеді. Китабатакэнің тағы бір маңызды еңбегі – «Шокуген шо» 1339 жылы, негізінен естеліктерден жазылды, өйткені автор туған жерінде қоршауда болғандықтан, сарайда зерттеу жүргізе алмады. Онда мемлекеттік кеңселер мен құрылымдардың пайда болуы мен ұйымдастырылуы, сондай-ақ автордың шенеуніктерді тағайындау және жоғарылату туралы пікірлері баяндалған.

Мұра

Кітабатакэ өзінің бәсекелесі Ашикага Такауджимен қатар, заманының ең көрнекті тұлғаларының бірі саналады. Оның еңбектері жеке көзқарасымен және саяси мақсаттарымен тығыз байланысты болғанымен, Жапонияның феодалдық билігі мен императорлық әулетінің тарихы туралы ең толыққанды мәліметтердің бірі болып табылады.