Кіріспе

Неотрадиционалистік суфилік діни қозғалысы ежелгі аймақ.

Аль Ахбаш (الأحباش, ,), сонымен қатар Исламдық қайырымдылық жобалары қауымдастығы (جمعية المشاريع الخيرية الإسلامية, , AICP) деп те белгілі, – 1980 жылдардың ортасында құрылған неотрадиционалистік суфилік діни қозғалыс және Ливандағы саяси партия. Бұл топ эфиопиялық ғалым Абдулла әл-Хараридің үйретіктерін ұстанады. Ахбаштар исламның консервативті ағымдарын, оның ішінде салафилік қозғалысты және уахабизмді қатаң сынағандарымен көзге түседі.

Тарих

АХПИ 1930 жылдары Ахмад әл-Ажуз құрған және 1950 жылдары Ливанға келген, онда «олар сүнни және шиит теологиясын суфи спиритуализмімен біріктіріп, зорлық-зомбылыққа қарсылық және саяси бейтараптықты уағыздаған доктриналық эклектизмге айналдырды». АХПИ 1980 жылға дейін көшбасшысыз қалды, ол кезде Абдулла әл-Харари ұйымның номиналды басшысы болды және 1983 жылы Әл-Ахбаш оны өз қолдарына алды. 1990 жылдардан бастап Ахбаш азшылық топтан Ливандағы ең ірі сүнни діни ұйымға айналды, негізінен Сирия үкіметінің қолдауына және Сирия барлық жерде жақын байланыс орнатуына байланысты. Сириялықтар Ливандағы радикалдық және фундаменталистік сүнни қозғалыстардың ықпалын шектеу үшін Ахбаштарды қолдады және жақындатты. Олардың өсуіне 1980 жылдардың басында Батыс Бейруттегі көптеген маңызды мешіттерді күшпен басып алу және бақылау, Дар әл-Фатваның (Ливанның сүнни мұсылмандарының ресми органы) наразылығына қарамастан, көмектесті. 1995 жылдың 31 тамызында «Осбат әл-Ансар» деп аталатын салафи джихади тобының мүшелері Әл-Ахбаш көшбасшысы шейх Низар Халабиді өлтірді, оны сириялықтар Ливанның бас мүфтиі болуға дайындап жатқан еді. Ол түрік Гүлен қозғалысымен салыстырылады.

Синкретизм

Шейх Хабашидің синкретикалық ілімдері ислам теологиясының әртүрлі салаларын біріктіруге негізделеді, сондықтан оларды нақты жіктеу қиын. Шейх Хабаши өз ізбасарларына арнаған сөзінде: "Біз – аш’ари және шафии мазхабын ұстанамыз. Аш’ария – сеніміміздің негізі, ал шафии – күнделікті амалдарымыздың кодексі". Ол, сүнни және шиит теологиялық ұстанымдарымен қатар, суфи спиритуализмін де қолдайды, Имам Әли мен оның ұрпақтарының заңдылығын мойындап, Дамаск халифасы және әкімі Муавия мен оның ұлы Язидті "қозбушылар" деп айыптайды, осылайша шиит дәстүрін қабылдап, басқа барлық сүнни фақиһтарынан ерекшеленеді. Әл-Ахбаш доктринасында суфизмнің маңызды рөлі бар, бұл қасиетті адамдардың қабірлеріне бару (Зиярат), мистикалық билер, діни рәсімдерде музыкалық топтарды пайдалану және үш суфи тарикасын қолдау сияқты суфи дәстүрлері арқылы көрініс табады. Сондықтан, Құран – Алланың сөзі, бірақ оны ғана Жәбірейіл (ғ.с.) тыңдап, түсініп, пайғамбарлар мен періштелерге жеткізгеннен кейін жазылуы мүмкін.

Дін мен мемлекеттің ажыратылуы

Дегенмен, ең маңызды айырмашылық – дін, саясат және мемлекет арасындағы қарым-қатынас мәселесі. Бұл тақырыптағы көптеген ислами жазбалардан өзгеше, әл-Ахбаш дін мен мемлекеттің бөлінуін жақтады және осылайша ислам мемлекетінің идеясын жоққа шығарды. AICP өкілі Әл-Фахани: «Біздің мемлекеттеріміздің көпшілігі ислами, мұсылмандар ислами мемлекеттің болуын қалайды, бірақ аймақтық және халықаралық жағдайлар оған мүмкіндік бермейді», – деді. Сондықтан топ Ливанда мұсылман-христиандық бірлестікте өмір сүрудің және басқа діни топтарға төзімділік танытудың қажеттілігін көп рет баса айтты. Әл-Ахбаш негізінен ваххаби және салафи көшбасшыларына қарсы тәкфирді қолданды. Тарик Рамаданның сөзіне қарағанда, Әл-Ахбаш «жақтастары тұрақты түрде екіұшты пікір білдіреді: батыстық сұрақ қоюшыларға олар әйелдердің құтқарылуын және «фундаменталистерге» қарсы тұру үшін зайырлылықты қолдайтындарын айтады (олардың білетін барлық мәселелері сезімтал және оларды мойындатуға пайдалы). Бірақ мұсылман қауымдарының ішінде олар өте қатал және жабық пікірде болады, көбінесе негізгі мұсылман ғалымдарын «күпір» (яғни, «сенбеуші», «ғибадатсыз адамдар») деп есептейді). Олар өз ілімдерін басқа барлық мектептер мен белгілі ғалымдардың бұрмаланған түсініктерге негіздейді (мысалы, Құдай есімінің мағынасын ерекше түсінуі, немесе Құран мәтінін періште Жәбірейіл түсіндіргені, немесе өлгендерге дұға ету). Олардың өте нақты доктриналық мәселелерге (мысалы, біз айтқандай) қатысты көзқарасы жауыртқыш және көбінесе зорлыққа толы».

Дау

Бұл топ ислам ішінде салафизмге қарсы діни көзқарасы үшін даулы деп есептеледі, себебі олардың суфизм және басқа да сенімдері діннен тайға бату деп саналады. Осының салдарынан, ваххабилер оларды "суфи политеизмі, ширк, және шииттердің сүннетке қарсы жасырын тактикасын" біріктіргендей сипаттайды. Сондай-ақ, басқа мұсылман топтары оларды АҚШ, Еуропа, Эфиопия және Австралия үкіметтері қолдайды деп санайды, олар "өзінің мұсылман азаматтары арасындағы Әл-Ахбаш қызметін шын мәнінде құттайды". Әртүрлі сарапшылар оларды секта деп атаса, ал басқалары оларды заңды діни қозғалыс деп қарастырады. Дегенмен, Австралияның коммуникация және медиа органы 2011 жылы 5 жылдық лицензия берді, бұл ислами топтардың сынына ұшырады. 2006 жылы Сиднейдегі Лакемба мешітінің имамы Тадж Эль Дин Хилали, доктор Мустафа Кара Алидің Әл-Ахбашпен байланысы болғандықтан, Хауард үкіметінің Мұсылман қауымдық кеңес тобынан бас тартуы мүмкін екенін айтты.

Мысыр

2003 жылы Мысырдың бұрынғы Бас мүфтиі Әли Гома Ахбаш дінін "ақиқаттан тайған" деп жариялаған фәтуа шығарды, олардың мақсаты – "мұсылман сенімін бұрмалау және мұсылман үмметі арасында қырқыстар тудыру". Сонымен қатар, олар Исламның жауларынан жалақы алатын агенттер екендігі айтылды. 2007 жылы Мысыр елде Ахбаш дінін таратуға тырысқан 22 адамды тұтқындады.

Эфиопия

2012 жылы Аддис-Абебадағы мұсылман наразылары Эфиопия үкіметін, Мелес Зенавиді елдегі мұсылман халқының арасында Аль-Ахбаш дінін таратуда деп айыптады.

Ливан

Ас-Асад отбасының сириялық үкіметімен тығыз тарихи байланысы болғандықтан, Ахбаш көбінесе ливандық Харири отбасының жақтастарымен қақтығысқа түсіп келеді. 2005 жылы кем дегенде екі мүшесі Рафик Хариридің қанына батқан оқиғаға қатысы бар деп күдіктендіріліп, түрмеге қамалды, бірақ кейін босатылды. Ахбаш сондай-ақ Хариридің қанына батқан оқиғасынан кейін басталган Седр революциясына қарсы күресті. Ахбаш екі тараптан да қысым көрсетілгеніне қарамастан, Сирия азамат соғысында бейтараптығын сақтап келеді. 2010 жылы Ахбаш пен Хезболла мүшелері көшедегі төбелеске қатысты, бұл паркинг дауынан туған деп есептелді. Кейін екі топ та кездесіп, оқиғаның құрбандарына көмектесу үшін бірлескен қор құрды. Бірақ, осы зорлық-зомбылыққа қарамастан, Ахбаш пен Хезболланың қарым-қатынасы "қалыпты" және "достық" деңгейде сақталып келеді. Ахбаш 1990 жылдары Сидон мен Триполиде басты қарсыласы – сунниттік Аль-Джама'а Аль-Исламиямен қанды қақтығыстарға да қатысқан.

Украина

Роман Силантьев Украина муфтиі, ливандық азамат Ахмад Тамимнің қарсыластары оны Ахбаштың "қастандық сектасына" жатқызып айыптайды, бірақ олар Ахбаш діни бұрыстылығын анықтауда қиналады. Ахмад Тамимнің қарсыласы, муфтий Саид Исмаигиловтың "Мұсылман бауырластығымен" байланысы бар деген күдік туып отыр.