Кіріспе

Қаруды нысанаға алу кезіндегі өзгермелі шарт. Далалық артиллерияда, жанама атыстың дәлдігі нысаналық нүктелерді пайдалануға байланысты. Әуе күштері терминологиясында нысаналық нүкте (немесе А.Н.) – бомба көзқарабындағы шағылысу нүктесін белгілі бір нысанаға бекітілгенде ұстауды білдіреді. Жаңама атыс нысанасы, қажетті көлденең бағытта – азимут бойынша қаруды бағыттау үшін бұрыштық анықтама нүктесін қамтамасыз етеді. 1980 жылдарға дейін нысаналық нүктелер жанама атыс артиллериясы үшін өте маңызды болды. Олар сондай-ақ минометтер мен жанама атыс жасайтын пулеметтерде де қолданылады.

Сипаттама

Нысана алу нүктесінің маңызды талабы – оның қарудан жеткілікті қашықтықта болуы. Бұның себебі, атыс кезінде, әсіресе сүйретілетін қарулар, қысқаға жылжуы мүмкін, шамамен бір футқа дейін, себебі олардың тіреуіш қазықтары жұмсақ топыраққа сіңіп, одан да көп жылжуы мүмкін. Олардың ұңғысын бұрғанда, олардың мерзімдері де жылжиды, өйткені олар айналу осында орналаспаған. Бұл, нысана алу нүктесі тым жақын болса, нысанаға дейінгі бұрыш өзгереді дегенді білдіреді. Бұл қаруды нысанадан бірнеше жүз метрге дейін қате бағыттай алады. Қаруды бағыттау үшін қарудан нысанаға бірнеше километр қашықтық жеткілікті. Нысана алу нүктесі – анық көрінетін және оңай ажыратылатын нысан болуы керек, мысалы, көзге түсетін ғимараттың шеті. Дегенмен, бұл ерекше белгілері жоқ аймақтарда, нашар көрінетін жағдайда немесе түнде қиындықтар тудырады, ал алыс нысаналарға шамдар қою көбінесе мүмкін емес. Сондықтан, алыстағы нысананы имитациялау әдістері қажет.

Тарих

Нысана алудың ең алғашқы түрі – әрбір қару үшін бір-біріне шамалы жуық орналасқан екі нысана тірегі болды, олар қарудың көзқарасынан қарағанда түзу сызықта болып көрінетін. Оларды қолданудың кем дегенде екі тәсілі болды, бірақ ең оңайы – көзді олардың арасына бағыттау. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін француздар коллиматорды енгізді. Сол соғыста британдықтар алғашқы параллескопты енгізді, ол қарудан бірнеше фут қашықтықта орналасқан көлденең айна болды; мерген оның көзін айнадағы бейнесіне бағыттады. 1950 жылдары параллескоп призмалық параллескоппен алмастырылды, ол берік және оңай орналасатын болды. 1970 жылдары АҚШ француз құрылғысының жаңартылған нұсқасын енгізіп, оны коллиматор деп атады. Сол кезеңде инфрақызыл маяктар өте шектеулі түрде қолданылды. Кейбір ерекше жағдайларда, мысалы, бір оқ немесе залп атылатын болса (мысалы, ядролық артиллерия немесе көптүрлі ракеталық жүйе), нысана алу нүктесі ретінде бағыттаушы немесе нысана алу шеңбері қолданылуы мүмкін.

Қатысушы мәселелер

Бастапқыда, жанама атыс енгізілген кезде, нысаналау нүктесі (AP) барлық қарулар үшін AP бұрышын орнату арқылы қаруларды жылдам бағыттау құралы ретінде қолданылды. Ату кезінде басқа нысаналау нүктелері де пайдаланылды, ал бастапқыда "қосымша нысаналау нүктелері" деп аталғандар "Қару нысаналау нүктелері" (GAP) деп аталды. Көптеген армиялар әрбір қару үшін бірнеше GAP тіркеуді талап етті, кейбіреулері өз қаруларына GAP бұрыштарын жазылған тіркеу тақталарын орнатты, ал кейбіреулері GAP түрлерін қолдану басымдығын анықтайтын ережелерге ие болды. 1980 жылдары АҚШ-тың көптүрлі зымырандық жүйесі (MLRS) АҚШ қарулануына енді, ол GAP қолданбады, себебі оның гироскопиялық бағдарлау жүйесі болды және сыртқы анықтамалық нүктелерге немесе бағдарлауға мұқтаж болған жоқ. 1990 жылдары M109 Paladin, AS90 және Panzerhaubitze 2000 жүйелеріне ұқсас жүйелер енгізілді, содан кейін олар сүйретілетін қаруларға, әсіресе Ұлыбританияның 105 мм L118 жеңіл қаруларына қабылданды.