Рахул Санкритьяян (1893-1963) – Үнді саяхатшы, жазушы, буддизм ғалымы. Ол қазақ тіліндегі «Үнді саяхат әдебиетінің әкесі» ретінде танымал, 45 жыл саяхаттаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістандық ғалым және жазушы (1893–1963)
Indian scholar and author (1893–1963)
Рахул Санкритьян (туған Кедарнатх Пандей; 9 сәуір 1893 – 14 сәуір 1963) – үнді жазушысы, очеркші, драматург, тарихшы, буддизмді зерттеуші. "Хинди тіліндегі саяхат әдебиетінің әкесі" деп танылған Санкритьян хинди тіліндегі саяхат әңгімелеріне әдеби форма беруде маңызды рөл атқарды. Ол – Үндістандағы ең көп саяхат жасаған ғалымдардың бірі, өмірінің 45 жылын Ресей, Тибет, Қытай, Орталық Азия сияқты елдерде саяхаттап өткізді. Ағылшын, хинди, бходжпури, тибет, санскрит, пали, орыс, араб тілдері мен тағы 30-ға жуық тілді білген Санкритьян көбінесе хинди тілінде жазған. Оның есіміне "махапандит" ("Ұлы ғалым" хинди тілінде) деген құрметті атақ тірілігінде-ақ берілген. Санкритьян көптеген еңбектер жазды, оның шығармалар жинағында Индология, Коммунизм, Буддизм және тіл білімі сияқты әртүрлі тақырыптарда 100-ден астам кітап бар, сондай-ақ көптеген әңгімелер, романдар мен пьесалар да кіреді. Ол 1958 жылы "Мадхья Асия ка Итихас" (Орталық Азия тарихы) атты екі томдық еңбегі үшін Сахитья Академиясы сыйлығына ие болды. 1963 жылы Үндістан үкіметі оған елдегі үшінші жоғары азаматтық наградасы – "Падма-Бушан" орденін берді. Ол сол жылы 70 жасында дүние салды.
Rahul Sankrityayan (born Kedarnath Pandey; 9 April 1893 – 14 April 1963) was an Indian author, essayist, playwright, historian, scholar of Buddhism who wrote in Hindi and Bhojpuri. Known as "father of Hindi travel literature", Sankrityayan played a pivotal role in giving Hindi travelogue a literary form. He was one of the most widely travelled scholars of India, spending forty five years of his life on travels away from his home in locations like Russia, Tibet, China, Central Asia, etc. Knowing around 30 languages including English, Hindi, Bhojpuri, Tibetan, Sanskrit, Pali, Russian, Arabic, etc., Sankrityayan almost always wrote in Hindi. The honorific mahapandit ("Great scholar" in Hindi) has been applied before his name since his lifetime. Sankrityayan wrote extensively, his collection of works spanning more than 100 books on various subjects like Indology, Communism, Buddhism, and philology as well as various short stories, novels and plays. He was awarded the 1958 Sahitya Akademi Award for his 2 volume "Madhya Asia ka Itihaas" (History of Central Asia). The Government of India awarded him the Padma Bhushan, the country's third highest civilian award, in 1963. He died the same year, aged 70.
Балалық шақ
Рахул Санкритьянан 1893 жылдың 9 сәуірінде Пандаха ауылында брахман отбасында Кедарнатх Пандей болып дүниеге келді. Оның шежірелік ауылы – Шығыс Уттар-Прадеш штатының Азамгарх ауданындағы Канаила Чакрапанпур.
Rahul Sankrityayan was born as Kedarnath Pandey to a Brahmin family on 9 April 1893 in Pandaha village. His ancestral village was Kanaila Chakrapanpur, Azamgarh district, in Eastern Uttar Pradesh.
Философия
Бастапқыда ол Свами Даянанда Сарасватидің Ария Самаджының жақтаушысы болды. Кейін буддизм оның өмірін түгелдей өзгертіп жіберді. Шри-Ланкада Дикша алғаннан кейін ол Рахул (Будданың ұлы) атанды, сондай-ақ өзінің атымен бірге готрасын (Санкритьяны) да қолданды, нәтижесінде "Рахул Санкритьяян" деп аталды. Кейін ол социалист болып, жан дененің қайта тууы және өлімнен кейінгі өмір туралы ұғымдарды жобады. Дүниежүзілік философия тарихын қамтитын "Даршан Дигдаршан" атты екі томдық еңбегі оның философиялық көзқарастарын көрсетеді, екінші томы Дхармакиртидің "Прамана Вартикасына" көп көңіл бөледі. Ол бұл еңбекті Тибеттен алынған тибет тіліне аудармасынан тапқан.
Initially, he was a keen follower of Arya Samaj of Swami Dayananda Saraswati. Then Buddhism changed his life. After taking Diksha in Sri Lanka he became Rahul (son of Buddha) also used his gotra (Sankritya) with his name and was finally called “Rahul Sankrityayan”. Later he became a Socialist and rejected the concepts of reincarnation and the afterlife. The two volumes of Darshan Digdarshan, a collected history of the world's philosophy give an indication of his philosophy where the second volume is much dedicated to Dharmakirti's Pramana Vartika. This he discovered in a Tibetan translation from Tibet.
Саяхат
Рахул Санкритьяянның саяхат тарихы 1910 жылы басталды. Басында ол монахтармен бірге, кейін жалғыз сапар шекті. Санкритьяянның саяхаттары оны Үндістанның әртүрлі аймақтарына, соның ішінде Ладахқа, Киннаурға және Кашмирге жеткізді. Ол сондай-ақ Непал, Тибет, Шри-Ланка, Иран, Қытай және бұрынғы Кеңес Одағы сияқты бірнеше басқа елдерге саяхаттады. Бірнеше жыл Бихар штатының Саран ауданындағы Парса Гадх ауылында тұрды. Ауылға кіретін қақпа "Рахул қақпасы" деп аталады. Саяхаттарында ол көбінесе құрлықтағы көлік түрлерін пайдаланды, сондай-ақ кейбір елдерге құпия түрде кірді; ол буддалық монах ретінде Тибетке өтті. Ол Тибетке бірнеше рет сапар шегіп, құнды суреттер мен пали және санскрит қолжазбаларын Үндістанға әкелді. Бұл қолжазбалардың көпшілігі Викрамшила және Наланда университеттерінің кітапханаларына тиесілі болған. Бұл заттар XII ғасырда және одан кейінгі ғасырларда мұсылман әскерлері Үндістандағы университеттерді қиратқан кезде, Тибетке қашқан буддалық монахтармен әкелінген. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Рахул Санкритьяян бұл материалдарды Тибеттен Үндістанға жеткізу үшін жиырма екі түйе қолданған. Патна мұражайында оның құрметіне арналған арнайы бөлім бар, онда осы және басқа да заттар қойылған.
Rahul Sankrityayan's travel history began in 1910, when he set out for the Himalayas. He traveled with monks at first, but later journeyed alone. Sankrityayan's travels took him to different parts of India including Ladakh, Kinnaur, and Kashmir. He also travelled to several other countries including Nepal, Tibet, Sri Lanka, Iran, China, and the former Soviet Union. He spent several years in the Parsa Gadh village in the Saran district in Bihar. The village's entry gate is named "Rahul Gate". While traveling, he mostly used surface transport, and he went to certain countries clandestinely; he entered Tibet as a Buddhist monk. He made several trips to Tibet and brought valuable paintings and Pali and Sanskrit manuscripts back to India. Most of these were a part of the libraries of Vikramshila and Nalanda Universities. These objects had been taken to Tibet by fleeing Buddhist monks during the twelfth and subsequent centuries when the invading Muslim armies had destroyed universities in India. Some accounts state that Rahul Sankrityayan employed twenty two mules to bring these materials from Tibet to India. Patna Museum has a special section of these materials in his honor, where a number of these and other items have been displayed.
Жеке өмір және отбасы
Рахул өте жас кезінде үйленді, бірақ оның бала әйелі Сантоши туралы ештеңе білмеді. Ол өзінің "Мері жыван йатра" атты автобиографиясында 40 жасында оны бір рет көрген болуы мүмкін. Кеңес Одағында екінші рет болғанда, Ленинград университетінде буддизмді оқытуға шақырылып, монғол ғалымы Лоламен (Эллена Нарвертовна Козеровская) танысты. Ол француз, ағылшын және орыс тілдерінде сөйлеп, санскрит тілінде жаза білді. Ол Рахулға тибет-санскрит сөздігін жасауда көмектесті. Олардың араласуы некеге тұйықтап, Игорь Рахулович атты ұлдары дүниеге келді. Рахулдың міндеттемесі аяқталған соң, анасы мен ұлы онымен бірге Үндістанға қайтпады. Өмірінің соңында ол үнді жазушысы, редакторы және хинди және непали тілдеріндегі ғалым Камала Санкритяянға үйленді. Олардың қызы Жая Санкритяян Пархок пен ұлы Джета болды. Джета Солтүстік Бенгал университетінде экономика профессоры.
Rahul was married when very young and never came to know anything of his child wife, Santoshi. Probably he saw her only once in his 40s as per his autobiography: Meri Jivan Yatra. During his stay in Soviet Russia a second time, accepting an invitation for teaching Buddhism at Leningrad University, he came in contact with a Mongolian scholar Lola (Ellena Narvertovna Kozerovskaya). She could speak French, English, and Russian and write Sanskrit. She helped him in working on Tibetan Sanskrit dictionary. Their attachment ended in marriage and the birth of son Igor Rahulovich. Mother and son did not accompany Rahul to India after the completion of his assignment. Late in life, he married Kamala Sankrityayan, who was an Indian writer, editor and scholar in Hindi and Nepali. They had a daughter Jaya Sankrityayan Parhawk, one son, Jeta. Jeta is a professor of Economics at North Bengal University.
Өлім
Рахул Шри-Ланка университетінде оқытушы болып жұмысқа қабылданды, онда ол қант диабеті, жоғары қан қысымы және жеңіл инсультпен ауыр сырқаттанды. Ол 1963 жылы Дарджилингте қайтыс болды.
Rahul accepted a teaching job at a Sri Lankan university, where he fell seriously ill with diabetes, high blood pressure and a mild stroke. He died in Darjeeling in 1963.
Епонимді сыйлықтар
Рахул Санкритьяян атындағы ұлттық сыйлық. Хинди тіліндегі саяхат әдебиетіне қосқан үлесі үшін (Саяхатшы-жазушының құрметі деп те аталады). Kendriya Hindi Sansthan, Үндістан Үкіметі. Махапандт Рахул Санкритьяянның Париятна сыйлығы. Туризм және зерттеулер тақырыбында хинди тілінде түпнұсқа жазылған кітаптар үшін. Үндістан Үкіметінің Туризм министрлігі.
Awards About Awarded By Rahul Sankrityayan National Award Contribution to Hindi travel Literature (also called Travel Litterateur's Honour) Kendriya Hindi Sansthan, Government of India Mahapandit Rahul Sankrityayan Paryatan Puraskar For books written originally in Hindi on tourism and research. Ministry of Tourism, Government of India