Ананда Кумарасами: Шығыс өнерінің шебері және философы

Кіріспе

Шри-Ланка тамилі метафизигі (1877–1947)

Ананда Кентиш Мутху Кумарасуами (, Āṉanta Kentiś Muthū Kumāracuvāmi; Ānanda Kumārasvāmī; 22 тамыз 1877 – 9 қыркүйек 1947) – Цейлондық метафизик, тарихшы және Үндістан өнерінің философы. Ол Үндістан мәдениетін Батысқа алғаш таныстырған адамдардың бірі. Ол ерекше түрде "Ежелгі Үндістан өнерін Батысқа енгізуге үлкен үлес қоскан, жаңашыл теоретик" деп сипатталады.

Өмір

Ананд Кентиш Кумарасуами Британдық Цейлонның Коломбо қаласында, қазіргі Шри-Ланкада, Сейлон тамиль заң шығарушысы және философ Сэр Мутху Кумарасуамидің Поннамбалам–Кумарасуами отбасынан және оның ағылшын әйелі Элизабет Бибиден туған. Ананда екі жаста болғанда әкесі қайтыс болды, сондықтан балалық шағы мен білімінің көп бөлігін шетелде өткізеді. Кумарасвами 1879 жылы Англияға көшіп барып, он екі жасында Глостерширдің Строуд қаласындағы дайындық мектебі – Уиклиф колледжіне оқуға түсті. 1900 жылы Лондон университетінің колледжін (UCL) геология және ботаника мамандығы бойынша бітірді. 1902 жылғы 19 маусымда Кумарасвами ағылшын фотографы Этель Мэри Партриджге үйленді, содан кейін олар бірге Цейлонға сапар шекті. Олардың некелері 1913 жылға дейін жалғасты. Кумарасвамидің 1902–1906 жылдар аралығындағы далалық жұмысы оған Цейлон минералогиясын зерттегені үшін ғылым докторы атағын берді және ол бастапқыда өзі басқарған Цейлонның геологиялық зерттеуін құруға түрткі болды. Сейлонда болған кезде жұп Ортағасырлық сингал өнерінде бірлесіп жұмыс істеді; Кумарасвами мәтінді жазды, ал Этель суреттерді ұсынды. Оның Цейлондағы жұмысы Кумарасуамидің батысқа қарсы көзқарастарын күшейте түсті. Ажырасқаннан кейін Партридж Англияға оралып, әйгілі тоқымашы болып, кейін жазушы Филипп Майреге тұрмысқа шықты. 1906 жылы Кумарасвами Батыс елдеріне Үндістан өнерін танытуды міндет етіп, Лондонға үлкен фотосуреттер жинағымен оралды. Ол мұражай кураторларына немесе мәдениет мекемелерінің басқа мүшелеріне арқа сүйеуге болмайтынын білді. 1908 жылы ол: «Әзірге ең басты қиындық – бұл үнді өнерін археологтар ғана зерттеген. Өнер деп саналатын өнер туындыларының маңыздылығын археологтар емес, суретшілер бағалай алады» деді. 1909 жылы ол қаланың ең маңызды екі ертедегі модернистері Джейкоб Эпштейн мен Эрик Гиллмен тығыз танысты. Көп ұзамай екеуі де өздерінің жұмыстарына үнді эстетикасын енгізе бастады. Нәтижесінде пайда болған қызықты гибридті мүсіндер қазір британдық модернизм деп саналатынның түп тамырын қалыптастырғанын көруге болады. Содан кейін Кумарасвами британдық әйел Элис Этель Ричардсонмен танысып, үйленді. Олар бірге Кашмирдегі Шринагар қаласында қайық үйінде тұрды. Кумарасвами Раджпут сурет өнерімен, ал әйелі Капурталаның Абдул Рахиммен үнді музыкасымен айналысты. Англияға оралғанда, Элис әнші ретінде Раттан Деви деген сахналық есіммен үнді әндерін орындады. Алиса сәттілікке қол жеткізді және екеуі де Америкаға барып, Раттан Девидің концерттік гастроліне шықты. Олар сол жерде болған кезде Кумарасвами 1917 жылы Бостон көркемсурет мұражайындағы алғашқы үнді өнерінің сақтаушысы болып қызмет етуге шақырылды. Олардың екі баласы болды: ұлы Нарада және қызы Рохини. Кумарасвами екінші әйелімен Америкаға келгеннен кейін ажырасады. Ол үйленгеніне және тірі әйелге ие болғанына қарамастан, дәстүрлі Рим-католик діни қызметкері болып тағайындалды. Рама Кумарасвами Англияда, кейін Үндістанда оқып, хинди және санскрит тілдерін үйренді. Құмарсавами 1933 жылы Көркемөнер музейінде куратордан Үнді, парсы және Мұхаммед өнерін зерттеу жөніндегі ғылыми қызметкер болып өзгерді. Ол сондай-ақ Вашингтондағы Freer Gallery of Art және Бейнелеу өнері мұражайының парсы өнері жинақтарына көмектесті. Кумарасвами қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Дона Луиза Рунштейн оның шығармаларын зерттеушілерге нұсқаушы және ресурс ретінде қызмет етті.

Ananda Kentish Coomaraswamy was born in Colombo, British Ceylon, now Sri Lanka, to the Ceylon Tamil legislator and philosopher Sir Muthu Coomaraswamy of the Ponnambalam–Coomaraswamy family and his English wife Elizabeth Beeby. His father died when Ananda was two years old, and Ananda spent much of his childhood and education abroad. Coomaraswamy moved to England in 1879 and attended Wycliffe College, a preparatory school in Stroud, Gloucestershire, at the age of twelve. In 1900, he graduated from University College London (UCL), with a degree in geology and botany. On 19 June 1902, Coomaraswamy married Ethel Mary Partridge, an English photographer, who then traveled with him to Ceylon. Their marriage lasted until 1913. Coomaraswamy's field work between 1902 and 1906 earned him a doctor of science for his study of Ceylonese mineralogy, and prompted the formation of the Geological Survey of Ceylon which he initially directed. While in Ceylon, the couple collaborated on Mediaeval Sinhalese Art; Coomaraswamy wrote the text and Ethel provided the photographs. His work in Ceylon fueled Coomaraswamy's anti Westernization sentiments. After their divorce, Partridge returned to England, where she became a famous weaver and later married the writer Philip Mairet. By 1906, Coomaraswamy had made it his mission to educate the West about Indian art, and was back in London with a large collection of photographs, actively seeking out artists to try to influence. He knew he could not rely on museum curators or other members of the cultural establishment – in 1908 he wrote "The main difficulty so far seems to have been that Indian art has been studied so far only by archaeologists. It is not archaeologists, but artists who are the best qualified to judge of the significance of works of art considered as art." By 1909, he was firmly acquainted with Jacob Epstein and Eric Gill, the city's two most important early Modernists, and soon both of them had begun to incorporate Indian aesthetics into their work. The curiously hybrid sculptures that were produced as a result can be seen to form the very roots of what is now considered British Modernism. Coomaraswamy then met and married a British woman Alice Ethel Richardson and together they stayed on a houseboat in Srinagar in Kashmir. Commaraswamy studied Rajput painting while his wife studied Indian music with Abdul Rahim of Kapurthala. When they returned to England, Alice performed Indian song under the stage name Ratan Devi. Alice was successful and both went to America when Ratan Devi did a concert tour. While they were there, Coomaraswamy was invited to serve as the first Keeper of Indian art in the Boston Museum of Fine Arts in 1917. The couple had two children, a son, Narada, and daughter, Rohini. Coomaraswamy divorced his second wife after they arrived in America. He was also ordained a Traditionalist Roman Catholic priest, despite the fact that he was married and had a living wife. Rama Coomaraswamy studied in England and then in India, learning Hindi and Sanskrit. Became a psychiatrist in the United States, he was an opponent of Pope John Paul II

In 1933 Coomaraswamy's title at the Museum of Fine Arts changed from curator to Fellow for Research in Indian, Persian, and Mohammedan Art. He also helped with the collections of Persian Art at the Freer Gallery of Art in Washington, D. C., and the Museum of Fine Arts. After Coomaraswamy's death, his widow, Doña Luisa Runstein, acted as a guide and resource for students of his work.

Үлестер

Кумарасуами өнер, әдебиет және дін философиясына маңызды үлес қосты. Сейлонда ол Уильям Морристің тәжірибесін Сейлон мәдениетіне қатысты қолданды және әйелі Этельмен бірге Сейлон қолөнері мен мәдениетіне арналған жаңағы зерттеулер жасады. Үндістанда ол Рабиндранат Тагордың әдеби айналымының құрамына кірді және Үндістан тәуелсіздігі үшін күрестің бастапқы кезеңі болған "Свадеси" қозғалысына атсалысты. Осы кезеңнің терең және көбінесе қиын жазбаларымен қатар, ол үлкен оқырман қауымына арналған polemikaлық жазбаларды да жазды, мысалы, "Неліктен өнер туындыларын көрмеге қою керек?" (1943) деген мақаласын. Арманд Маттеларт "Ақпараттық қоғам: кіріспе" (Sage, 2003, 44-бет) кітабында Кумарасуамиді 1913 жылы "индустриялық емес" терминін енгізген автор деп атайды.

Әдістеме

Кумарасуами салыстырмалы әдіске берілген жақтас болды. Әртүрлі мәдениеттер мен уақыт кезеңдеріндегі мәтіндер мен символдарды талдау арқылы ол жергілікті түсіндірмелер мен діни өзгешеліктің сыртынан көріп, дәстүрдің бастауын таба алды. Ол дәстүрді – естелік жоқ заманнан бері келе жатқан нәрсе деп түсіндірді. Сондықтан халық, түсінбестен, кейде өте ерте заманға, бізді тек «тарихқа дейінгі» деп атауға болатын ескі дәстүрлердің қалдықтарын сақтап келді. Егер халықтық сенімдердің бұрын түсінікті болмағаны болмаса, біз оларды қазір метафизикалық тұрғыдан түсіндіре алмас едік немесе олардың тұжырымдамаларының дұрыстығын түсіндіре алмас едік. Оның ежелгі тілдерді жақсы білуіне арқасында бастапқы көздерге қол жеткізе алды, ал метафизиканы түсінуі басқа ғалымдар көбінесе назардан тыс қалдыратын терең мағыналарды ажыратуға көмектесті. Батыс академиялық дәстүрінің бір бөлігі болып табылатын білімді мамандандыру мен бөліп қарауды ескере отырып, оның күш-жігері әрдайым бағаланбады. Ол өзінің сезімдерін Грэм Кэриге жазған хатында былай білдірді:

Дүниежүзілік сананың мақсаты – біз (символистер) бастапқыда болмаған нәрселерге мағына береміз дейтін болса, біздің пікірімізше, олар мағынаны жоққа шығарып жатыр. Біздің дәлеліміз – осы мағыналардың бірігуінің кемелділігі, тұрақтылығы және әмбебаптығында жатыр. Оның академиялық әлемді сынауы бірқатар байланысты мәселелерге қатысты болды. Біріншіден, академиялық әдіс, өзінің ішінде, жазбаша құжаттамаға тым көп сүйенуінің нәтижесінде, сауатсыз мәдениеттердегі идеялардың берілу жолын қарастыруға жеткіліксіз болды. Көп нәрсе назардан тыс қалды. «Фольклор» деп біз кітаптарда емес, ауызша және іс жүзінде, тарихи зерттеудің шегінен тыс уақыттан бері келе жатқан, аңыздар, ертегілер, балладалар, ойындар, ойыншықтар, қолөнер, медицина, егіншілік және басқа да рәсімдер, әлеуметтік ұйым түрлері, әсіресе біз «тайпалық» деп атайтындардың толық және дәйекті жиынтығын айтамыз. Бұл ұлттық және тіпті нәсілдік шекаралардан тәуелсіз мәдени кешен, және бүкіл әлемде айқын ұқсастықтар бар. Екінші қайшылық – Батыс ғылымының академиялық ұйымдық және ақыл-ой құрылымдарына сәйкес келу үшін мәдениеттерді, діндерді және уақыт кезеңдерін жеке-жеке санаттарға бөлуге бейімділігі. Сонымен қатар, белгілі бір жағдайда белгілі бір жалпыға ортақ іліммен кездесетін көптеген ғалымдардың оны жергілікті ерекшелік ретінде қарауы таң қалдырады. Кумарасуами дәстүрші ретінде мәдениеттің сабақтастығын атап көрсетті. Ол тарихи өзгерістерді жақсы білетін, бірақ ол өзгерістерге және «прогреске» тым көп мән беру арқасында байланысты элементтердің жоғалғанын санады. Жаңа дін мен ескі дін арасындағы қақтығыс олардың ортақ белгілерін көбінесе жасырады. Дінің фольклорға қарсылығы көбінесе жаңа диспансация мен ескі дәстүр арасындағы бәсекелестік болып табылады, ескі культтің құдайлары жаңаның зұлым рухтарына айналады. Ол грекше «даймон» сөзінің түпнұсқасы сыйланған нәрсені білдіретінін, ол Құдайдың өмір сыйы – Киелі Рухпен бірдей екенін айтты. Егер христиандық насихатшылар даимонның есебінен жындыққа баса назар аударса, бұл тек өз мақсаттарына жету үшін болды. Мұндай идеялар басқа ғалымдарға ұнаған жоқ, ал оның хат-хабарларында оның жұмысына ашулы немесе қарапайым жауаптар бар, ол білімділік, тәктілік және әзіл-сықақпен тойтарыс берді. Оның ашуын туғызған үшінші мәселе – Батыс әлемінің дәстүрлі және тайпалық мәдениеттерді сынауы мен қате түсіндіруі, сауаттылықпен және прогрестің идеясымен байланысты көзқарастар. Аристотельдің, адам шын мәнінде мәдениетті болса, сауатты бола алады деген болжамнан бастау алып, сауаттылық пен мәдениеттің қажетті немесе тек кездейсоқ байланысы бар ма деп сұрауы мүмкін болды. Мұндай сұрақ сауатсыздықты, өздігінен басқаруға жарамсыздықты, білімсіздікті, артта қалуды білдіретін адамдар үшін туындауы мүмкін емес: сіз үшін сауатсыз адамдар – өркениетсіз халықтар және керісінше, – деп атап өтті бір баспагердің соңғы жарнамасында: – Өркениеттің ең үлкен күші – сауатты халықтың ұжымдық даналығы. Франц Боас және басқалар сияқты Кумарасуами баспа және академиялық әлеммен расизмге қарсы тұрақты күрес жүргізді. Ол Үндістанның тәуелсіздігін қатты қолдады және Үндістанның Бірінші дүниежүзілік соғыста соғыспауын ашық айтқандықтан Англиядан кетуі керек болды. Рене Генонан және оның көптеген түсініктерін бөліскен басқалардан айырмашылығы, ол дәстүрлі идеяларды тек метафизикалық тұрғыда ғана іштен сыртқа қарай сипаттаумен қанағаттанбады. Оның Батыс зияли дәстүріне деген бейімділігі терең болды. Ол ғылым мен метафизиканың қарсы емес, әлемді қарастырудың екі түрлі жолы деп сенді. Ол геолог ретінде оқытылған және ғылыммен де, метафизикамен де айналысуға жабдықталған. Сонымен қатар, оның жұмысы салыстырмалы зерттеулерге тән әдеттегі шектеулер мен бұрмалаулардан зардап көрмеді. Ол Карл Юнгтың жазбаларына және Теософияға сынды көзбен қарады, олардың дәстүрлі идеялардың мағынасын бұрмалағандығына сенді. Оның аргументтерін қолдау үшін берген егжей-тегжейлі мәліметтері ең қабілетті ғалымды да шаршата алатын, оның әдебиеттері кейде бетте мәтіннен гөрі көбірек орын алып жатты. Салыстырмалы әдіс лингвистикада үлкен жетістікке жеткен, бірақ Анандо Кумарасуамиден бұрын мәдениетке қолданылуы көбінесе қарапайым құжаттамадан аспады.

What the secular mind does is to assert that we (symbolists) are reading meaning into things that originally had none: our assertion is that they are reading out the meaning. The proof of our contention lies in the perfection, consistency and universality of the pattern in which these meanings are united. His criticism of the academic world was centered around a number of related issues. First, the academic method, by itself, was ill equipped to deal with the way in which ideas where transmitted in non literate cultures, due to an over reliance on written documentation. Too much was left out. By “folklore” we mean the whole and consistent body of culture which has been handed down, not in books but by word of mouth and in practice, from time beyond the reach of historical research, in the form of legends, fairy tales, ballads, games, toys, crafts, medicine, agriculture, and other rites, and forms of social organization, especially those that we call “tribal.” This is a cultural complex independent of national and even racial boundaries, and of remarkable similarity throughout the world. A second point of conflict was the obsessive tendency of Western scholarship to divide cultures, religions, and time periods into discrete categories in order to fit into academic organizational and mental structures. It is equally surprising that so many scholars, meeting with some universal doctrine in a given context, so often think of it as a local peculiarity. As a traditionalist, Coomaraswamy emphasized the continuity of culture. He was well aware of historical change but he felt that the connecting elements had been lost by the extreme emphasis placed on change and “progress”. Conflict between a new religion and an older one often obscured the commonalities that linked them. The opposition of religion to folklore is often a kind of rivalry set up as between a new dispensation and an older tradition, the gods of the older cult becoming the evil spirits of the newer. He pointed out that the Greek word daimon, which at root indicates something given, was synonymous with the Christian Holy Spirit, God's gift of life. If Christian propagandists chose to emphasize the demonic at the expense of the daimon it was only to further their own cause. Ideas like this did not go over well with other scholars and his correspondence has its share of angry or condescending responses to his work which he deflected with a combination of erudition, tact, and humor. A third issue that raised his ire was the racism inherent in the Western world's criticism and misinterpretation of traditional and tribal cultures, attitudes tied closely to literacy and the attendant idea of progress. It was possible for Aristotle, starting from the premise that a man, being actually cultured, may also become literate, to ask whether there is a necessary or merely an accidental connection of literacy with culture. Such a question can hardly arise for those to whom illiteracy implies, as a matter of course, ignorance, backwardness, unfitness for self government: for you, unlettered people are uncivilized peoples and vice versa—as a recent publisher's blurb expresses it: “The greatest force in civilization is the collective wisdom of a literate people." Like Franz Boas and a handful of others, Coomaraswamy waged a constant war against racism with the press and academic world. He was a strong advocate for Indian independence and was pressured to leave England for publicly suggesting that Indians not fight in the First World War. Unlike Rene Guenon and others who shared many of his understandings, he was not content to describe traditional ideas from the inside out, in metaphysical terms alone. His commitment to the Western intellectual tradition was deep. He didn't believe that science and metaphysics were in opposition but were two different ways of looking at the world. He was trained as a geologist and was well equipped to deal with science as well as metaphysics. Nor did his work suffer from the oversimplifications and distortions that can afflict comparative studies. He was critical of the writings of Carl Jung and of Theosophy which he believed distorted the meaning of traditional ideas. The details he provided in support of his arguments could daunt the ablest scholar; his footnotes sometimes took up more room on a page than the text. The comparative method has achieved a good deal of success in linguistics but its application to culture had rarely gone beyond mere documentation before Ananda Coomaraswamy.

Көпжылдық философия

Генрих Циммер оны «Біз әлі күнге дейін иығында тұрған асыл ғалым» деп сипаттады. Өмірінің соңғы жылдары Бостон көркемсурет мұражайында куратор болып қызмет еткен кезде ол өзінің еңбегін дәстүрлі метафизика мен символизмді түсіндіруге арнады. Осы кезеңдегі жазбалары Платон, Плотин, Климент, Филон, Августин, Аквин, Шанкара, Экхарт, Руми және басқа мистиктерге сілтемелермен толы. Өзін қалай анықтағанын сұрағанда Кумарасвами өзінің «метафизик» екенін айтты, бұл мәңгілік философия немесе софия перенис тұжырымын білдіреді. Рене Генон мен Фритъёф Шуонмен бірге Кумарасвами дәстүршіл мектеп деп аталатын перениализмнің үш негізін қалаушысы саналады. Кумарасвамидің индуизм және мәңгілік философия тақырыбындағы бірнеше мақаласы Скуон мен Генонның мақалаларымен бірге, салыстырмалы діндерді зерттеу журналында, оның қайтысынан кейін жарияланды. Генонның жалпы принциптерімен келіскенмен, Кумарасвамидің еңбектері форма жағынан өте ерекше. Ол өмірінің соңғы онжылдықтарын «Киелі кітаптарды зерттеуге» арнаған ғалым еді. Ол Генонның дәстүрін толықтыратын көзқарас ұсынады. Ол эстетикаға өте сезімтал болды және дәстүрлі өнер мен мифология туралы ондаған мақала жазды. Оның еңбектері интеллектуалды тұрғыдан да тепе-теңдікке ие. Гинду дәстүрінде туғанына қарамастан, ол Батыс дәстүрін терең білді, сондай-ақ грек метафизикасын, әсіресе неоплатонизмнің негізін қалаушы Плотинді жақсы білді және оған құрметпен қарады. Кумарасвами Шығыс пен Батыс арасында екі жақты байланыс құрды: басқа нәрселермен қатар, оның метафизикалық жазбалары Веданта мен Платонизмнің бірлігін көрсетуге бағытталған. Оның еңбектері сонымен қатар бастапқы буддизмді қайта жаңғыртуға тырысты, өйткені ол буддизм мен индуизм арасындағы қашықтық (яғни айырмашылықтар) Батыс үндітанушыларымен жасанды түрде жасалғанына сенді. Ол «Индуизм және буддизм» кітабында былай деп жазды:

He was described by Heinrich Zimmer as "That noble scholar upon whose shoulders we are still standing." While serving as a curator to the Boston Museum of Fine Arts in the latter part of his life, he devoted his work to the explication of traditional metaphysics and symbolism. His writings of this period are filled with references to Plato, Plotinus, Clement, Philo, Augustine, Aquinas, Shankara, Eckhart, Rumi and other mystics. When asked how he defined himself foremost, Coomaraswamy said he was a "metaphysician", referring to the concept of perennial philosophy, or sophia perennis. Along with René Guénon and Frithjof Schuon, Coomaraswamy is regarded as one of the three founders of Perennialism, also called the Traditionalist School. Several articles by Coomaraswamy on the subject of Hinduism and the perennial philosophy were published posthumously in the quarterly journal Studies in Comparative Religion alongside articles by Schuon and Guénon among others. Although he agrees with Guénon on the universal principles, Coomaraswamy's works are very different in form. By vocation, he was a scholar who dedicated the last decades of his life to "searching the Scriptures". He offers a perspective on the tradition that complements Guénon's. He was extremely perceptive regarding aesthetics and wrote dozens of articles on traditional arts and mythology. His works are also finely balanced intellectually. Although born in the Hindu tradition, he had a deep knowledge of the Western tradition as well as a great expertise in, and love for, Greek metaphysics, especially that of Plotinus, the founder of Neoplatonism. Coomaraswamy built a bridge between East and West that was designed to be two way: among other things, his metaphysical writings aimed at demonstrating the unity of the Vedanta and Platonism. His works also sought to rehabilitate original Buddhism, as he believed that the distance (i. e. differences) between Buddhism and Hinduism was artificially created by Western Indologists. In his book, Hinduism and Buddhism, he wrote:

«Буддизмді беткей зерттеген сайын, ол пайда болған брахманизмнен қаншалықты ерекшеленеді деп ойлайсыз; біздің зерттеуіміз қаншалықты терең болса, буддизмді брахманизмнен ажырату не буддизмнің қандай жағынан, егер бар болса, дәстүрден тыс екенін айту қаншалықты қиынға соғады».