Кіріспе

Континенттер аралық автокөлік раллиі – Моңғол раллиі Еуропадан басталып, Ресейдің Улан-Удэ қаласында аяқталатын континенттер аралық автокөлік раллиі. Ралли бастапқыда Моңғолияның Уланбатор қаласында аяқталған. Бірақ көлік құралдарын импорттау және жоюмен байланысты айыппұлдар мен салықтардан қашу үшін, ралли енді Моңғолия арқылы өтіп, Улан-Удэде аяқталады. Негізгі старт Ұлыбританиядағы Гудвуд трассасынан, ал Чехияда қосалқы старт алаңдары бар. Раллидің үш маңызды ережесі бар:

Ралли көліктерінің қозғалтқышы 1200 см³ көлеммен шектелген, бірақ идеалды жағдайда 1000 см³-ден кем болуы тиіс.
Ралли командаларына ешқандай қолдау көрсетілмейді.
Ралли командалары қайырымдылыққа кем дегенде 500 фунт стерлинг жинауы керек.

Ұйымдастырушылар ("Авантюристтер") тас жолдарда жарысу заңсыз екенін нақты айтады. Басқа да раллилерден айырмашылықтары бар, әсіресе қолдау тобы берілмейді және тұруға орын, техникалық қызмет көрсету немесе жанармай сияқты қызметтер ұйымдастырылмайды.

Тарих

Алғашқы ралли 2004 жылы өтті, онда алты команда қатысып, төртеуі бәсекені аяқтады. 2005 жылы өткен екінші раллиге 43 команда тіркелді, ал 18 автокөлік Ұлан-Баторға зақымсыз жетті. 2006 жылғы ралли 22 шілдеде 167 көлікпен басталды, 117 көлік Ұлан-Баторға жетті. 2004 жылдан 2006 жылға дейін Монғол раллиі қайырымдылық шарасы ретінде өткізілді, кіреберіс ақысынан түскен барлық қаражат іс-шараны ұйымдастыруға жұмсалды, қалғаны қайырымдылыққа берілді. 2007 жылдан бастап бұл өзгерді, себебі іс-шараны қазір Ұлыбританиядағы жеке меншік пайда табушы компания League of Adventurists International Ltd ұйымдастырады. Дегенмен, қатысушылар демеушілік арқылы қайырымдылық қорларға ақша жинауды жалғастыруда. 2007 жылғы ралли 21 шілдеде Лондонның Хайд-паркінен старт алып, 200 командамен шектелді. 2007 жылға тіркелуге деген сұраныс ұйымдастырушылар күткеннен әлдеқайда жоғары болды, алғашқы 100 орын 22 секунд ішінде сатылып кетті. Осы сұранысқа байланысты, соңғы 50 орын сайлау арқылы анықталды. 2007 жылы 2008 жылға арналған орындар екі кезеңде берілді – 1 қарашада және 7 қарашада. Бір команда үшін кіреберіс ақысы 650 фунт стерлинг болды. 2009 жылдан 2012 жылға дейін негізгі британдық старт орны Хайд-паркінен (Лондон) Батыс Суссекстегі Гудвудқа көшті. Көліктер жолға шығар алдында трассаны айналып өтті. 2013 жылы іс-шара Сассекстегі Бодиам қамалынан басталды, ал 2014 жылы Лондонға қайтып келді, Баттерси паркінен старт алды.

Жолдар

Көптеген ұсынылған бағыттар бар, командалар олардың бірін таңдауы мүмкін. Гудвудтан немесе Батыс Еуропаның басқа да бастапқы нүктелерінен (Франция, Италия және Испанияны қоса алғанда) жолға шыққаннан кейін, қатысушылар көбінесе Прагадағы бастау тойында жиналады. Әдеттегі бағыттар Мәскеу, Киев немесе Стамбулға қарай болады, бірақ командалар Солтүстік Мұзды мұхитының солтүстігіне дейін, ал оңтүстікке Иран, Түрікменстан және Ауғанстанға дейін барады. Украина/Ресей бағытымен немесе Оңтүстік Түркия мен Иран бағытымен келе жатқан командалар көбінесе Моңғолияға шығар алдында Өзбекстанның Самарқан қаласында жиналады. Раллидің соңғы кезеңі сақталған көліктерді Моңғолияға жеткізіп, содан кейін Орыстің Улан-Удэ қаласында аяқталады. Қол жетімді бағыттардың ешқайсысы да ыңғайлы немесе қауіпсіз емес: көліктерге зақым келтіру, қарақшылық және жеңіл жарақаттар жиі кездеседі. Ралли жылдан-жылға танымал бола түссе, көлік апаттары көбейеді және көптеген қатысушыларға ауруханада ем қабылдау қажет болады. 2010 жылдың 6 тамызында Иранда (Иран мен Түрікменстан шекарасының жанында) болған жол апатынан бір британдық қатысушы қаза тапты, ал тағы бір команда мүшесі ауыр жарақат алды. Таңдалған бағытқа байланысты, жалпы жүрілген қашықтық шамамен және көптеген командалар раллиді үш-төрт апта ішінде аяқтайды. Моңғол раллиі бойынша өткен елдердің ең көп саны – 41, бұл 2018 жылы австралиялық Destined to Flail командасы жасады.

Көлік құралдары

Бастапқы ережеде көліктердің сыйымдылығы 1000 см³-тен кем болуы керек еді, жасына қатысты шектеулер қойылмаған. 2009 жылы Моңғолияның импорт шектеулері көліктердің 10 жылдан жас болуын талап етті, ал 1000 см³-ден төменгі заманауи көліктерді табу қиын болғандықтан қозғалтқыш көлемі лимиті 1200 см³-ге дейін арттырылды. 2013 жылы Моңғолияның импорт шектеулері көліктердің 5 жылдан жас болуын міндеттеді. 5 жылдан жас көліктер көптеген адамдардың қаржылық мүмкіндігінен тыс болғандықтан, 2014 жылы ереже өзгертілді – кез келген жастағы көліктерге раллиге қатысуға рұқсат берілді, бірақ олар ралли аяқталғаннан кейін Моңғолиядан шығарылуы тиіс. Импорт шектеулері алынғаннан кейін қозғалтқыш көлемі лимиті қайтадан 1000 см³-ге дейін төмендетілді.

Мотоциклдер

Ралиде 125 куб см дейінгі мотоциклдер мен скутерлерге жол беріледі.

Басқа көліктер

Комедиялық көліктер раллиде әрқашан құлшыныспен қарсы алынды, бірақ 2010 жылдан 2013 жылға дейін егер олардың көлемі 1200cc-ден асатын немесе жасы 9 жылдан асып кетсе, ралли аяқталған соң оларды алып тастау қажет болды. 2006 жылдан 2012 жылға дейін жақсы жағдайдағы жедел жәрдем көліктері Монголияға сыйға берілді, бірақ 2013 жылы Монголияның бұл көліктерге енді қажеттілігі жоқ екені шешілді, себебі ол Жапония мен Кореядан жаңа жедел жәрдем көліктерін ала бастады.

Жиыннан кейін

Кейбір көліктер Моңғолияға жетпейді; олар бұзылғанда сатылады немесе уақыттың тарлығына байланысты қалып қояды. Моңғолияда көліктерге қуанған көптеген ұйым болды; сонымен қатар, Моңғолияда еңбекақы төмен болғандықтан, Еуропада металлға тапсырылатын ескі көліктерді жөндеу және пайдалану экономикалық тұрғыдан тиімді болды. Бірақ, алаңдаушылықтар туғандықтан, ралли ұйымдастырушылары 2006 жылы командалармен жасасқан шартында көліктердің пайдалы күйде қалуын және аукционда лайықты бағаға сатылуын қамтамасыз ету үшін артқы сиденейлер сияқты бөліктерін шешіп алмау керектігін айқындады.

Командалар

Жыл сайын шамамен 250-300 команда раллиге қатысады. Көптеген командалар 2-4 адамнан тұрады.

Кіру ақысы

2004 жылы қатысу ақысы болған жоқ, бірақ 6 команданың әрқайсысы кем дегенде 500 фунт стерлинг жинап, сол жылғы раллидің қайырымдылық ұйымы – Send a Cow ұйымына тікелей төлеуі керек еді. 2005 жылы ұйымдастырушыларға бір адамға 50 фунт стерлинг қатысу ақысы төленді, ол ралли шығындарын жабуға жұмсалды. Командалар сондай-ақ әр командаға кем дегенде 1000 фунт стерлинг қайырымдылық көмек жинауға міндетті болды, ол Send a Cow және Save the Children ұйымдарына тең бөлініп тікелей төленді. 2006 жылы ұйымдастырушыларға төленетін қатысу ақысы 227 фунт стерлингке дейін артты. Командалар әр командаға кем дегенде 1000 фунт стерлинг жинауға міндетті болды: 250 фунт стерлинг Send a Cow ұйымына, ал қалған 750 фунт стерлинг Mercy Corps, CAMDA, Wild Cru немесе Christina Noble Children's Foundation ұйымдарының біріне төленді. 2006 жылы раллиге қатысқан командалар раллидің қайырымдылық ұйымдарына 200 000 фунт стерлингтен астам қаражат жинады. (номері 05995303) 2006 жылғы 10 қарашада тіркелді.

Спонсорлық және теледидарлық қамту

2006 жылғы раллиде бірқатар телеарналар командаларды маршрут бойымен сүйемелдеді. 2006 жылғы шара демеушілікпен де қаржыландырылды, демеушілік қаражаты шараны ұйымдастыруға кеткен шығындарды өтеуге бағытталды. Expedia Let Yourself Go командасы Expedia сайтында да көрсетілді. Моңғолиялық такси қызметі тобы "Fifth Gear" автобағдарламасында Daihatsu Charade машинасының беріктігі туралы репортаждың бір бөлігі ретінде пайда болды, бұл олардың Charade машинасы раллиді ешқандай зақымсыз аяқтағандығынан шабыттанды. Оззи мен Шарон Осборнның ұлы Джек Осборн 2007 жылғы раллиге "The Economist" журналының бұрынғы редакторы және News Corporation директоры Эндрю Найттың қызы Амариллис Найтпен бірге 1991 жылғы 750 куб см көлемді Fiat Panda машинасында қатысты; олардың саяхаты "Джек Осборн, Монғол раллиі" атты телешоуда көрсетілді. 2009 жылы Жо Сабиа "Тупак in Kazakhstan" бейнеролігін жасады, онда ондаған қазақстандықтар Тупак Шакурдың "Changes" әнін орындады. Бұл бейнеролик ең көп тамашаланған Монғол раллиі бейнесі, оны 1 миллионнан астам адам көрген (2013 жылғы маусым).

Өмірбаян

2001 жылы Том мен Жулз мырзалар өздерінің сәл қиын жағдайдағы Fiat 126 машинасына таңсықпен қарап, онымен не істеу керектігін білмей қалды. Ұзақ ойланбастан, олар ең абсурдты жерге баруды көздеді – бұл олардың саналы шешімі болды. Моңғолия таңдалды, себебі ол 16 093 км қашықтықта жатыр, әлемдегі ең нашар жолдардың біріне ие және бұл оларға өте қолайлы семілді. Олар киім алмастан, бір қорап арзан сигара мен аңшылық пышағын алып, жолға шықты. Виза және шекара мәселелеріне байланысты Моңғолияға жетпесе де, олар қатты қуанды және қайта оралып, тағы да тырысатындарын уәде берді. Осы оқиғадан Моңғол раллиінің тууы басталды.

Шығындар

Ралли веб-сайты мұндай шаралардың қаупі туралы ескертеді. 2004 жылдан бері белгісіз саны жарыс қатысушылары жарақат алған. 2010 жылы Иранды кесіп өту кезінде болған апатта бір адам қаза болып, тағы біреуі жарақаттанды.