Кіріспе

Бомбей-Хук ұлттық жануарлар қорығы – АҚШ-тың Делавэр штатының Кент округінің шығыс жағалауында, Делавэр шығанағында орналасқан ұлттық жануарлар қорығы. Ол 1937 жылғы 16 наурызда Атлант мұхитының көшіп-қоныс жолындағы көшіп жүретін және қыстайтын су құстары үшін пана және көбейту орны ретінде құрылды. Қорық жергілікті жер иелерінен федералдық үйрек маркасының қаражатымен сатып алынған. Бүгінде қорық барлық түрдегі жануарларды, әсіресе көшіп жүретін құстарды қорғайды. Қорық аумағында сонымен қатар Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген, революциялық соғыстан бұрынғы Аллее үйі де бар. Бұл Делавэрдің жағалау мұрасының жасыл жолындағы тоқтау орны.

Тарих

Американың жергілікті тұрғындары оны «қалыңдықтарда» деген мағына беретін Канарэссе деп атаған, кейін «қалың бұталар» немесе «қалыңдықтар» дегенді білдіретін Руйге Босже деп атады. Бомбей-Хук өзінің соңғы атын голландтық «Бумпжес» немесе «Бумпжес Хоек» сөзінен алды, яғни «кішкентай ағаш тілкесі». 1679 жылы Кахансинк басшысы Мехаксетт Бомбей-Хук батпақтарын ерте голланд отаршылы Питер Байярдқа сатты. Аймақтың құны – бір мылтық, төрт улақ ұнтақ, үш жилет, бір бөтелке спирт және бір қазан болды. 1682 жылы Смирна қаласынан Делавэр шығанағына канал салынды, бұл су жолы Смирна өзені атанды. Бомбей-Хук маяғы (сондай-ақ Смирна өзені маяғы деп те аталады) 1831 жылы АҚШ үкіметімен салынды. Маяк 1912 жылы автоматтандырылып, адамсыз шам орнатылды. 1970 жылдардың басында өрт сөндірушілер тастап кеткен құрылысты өртеп жіберді. Алли үйі 1753 жылы Францияның Артуа аймағынан келген гугенот босқыны Абрахам Алли салған. Қазіргі уақытта ол тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енген. Үйдің түпкілікті күйі сақталған. 1848 жылы Бомбей-Хук аралында қонақ үй салынды, бұл аралды танымал демалыс орнына айналдырды. 1870 жылы «Пилот Бой» пароходы Бомбей-Хук пен Филадельфия арасында жүйретін болды. 1878 жылы жергілікті тұрғындар «үлкен толқын» деп атаған қатты дауыл Коллинз және Фраланд жағалауындағы жазғы курорттарды қиратты. Дауыл Бомбей-Хук биожүйесін өзгертті. 1878 жылға дейін ішкі батпақтар шығанаққа қараған құмдар мен жағалаулардың арқасында дауылдар мен су тасқындарынан қорғалған. Бұл құмдар дауыл кезінде бұзылып, қалпына келтірілмеді, оның салдары бүгінге дейін көрініп тұр. 1937 жылы, негізінен Делавэр шығанағы бойында 8 мильге (13 км) созылған тұзды батпақтар, көшіп-қоныс жасайтын су құстарын қорғау үшін сатып алынды. Жерді сатып алуға «Бүркіт» маркасының қаражаты жұмсалды. 1938 жылдың 1 сәуірінде Лепсикте орналасқан Азаматтық консервациялық корпус (CCC) паналау жұмыстарын бастады. Олар орманды батпақтарды тазартып, Реймонд және Ширнес тоғандарын құру үшін бөгет салды, Ширнес пен Финис тоғандарын бөліп, үш тұщы сулы тоған жасады; елу мыңнан астам ағаш отырғызды; штаб ғимаратын, қайық үйін және теміржолын, бақылау мұнарасын, менеджер мен күзетшіге арналған үйлерді салды. Олар сондай-ақ масаларды жою үшін арналар жасап, жабайы жануарларды зерттеу жұмыстарын жүргізді. Лагерь 1942 жылдың 18 наурызында жабылды. 1939 жылы Бомбей-Хук көшіп-қоныс жасайтын су құстары паналауы Бомбей-Хук Ұлттық Жабайы табиғат паналауы деп қайта аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде паналау оқ ату полигоны ретінде және әуе ракеталарын зерттеу үшін пайдаланылды. 1961 жылы төртінші тұщы су тоғаны, Bear Swamp Pool қосылды, нәтижесінде жылдар бойы дамыған әдістер арқылы мыңдаған келуші су құстары мен жағалау құстары үшін су деңгейін мұқият басқаратын тұщы су тоғандарының саны төртке жетті. 1980 жылы Атлантикалық мұрынды кит Бомбей-Хукке жағаға шықты. 1986 жылы Бомбей-Хук NWR National Geographic, BBC және Turner Broadcasting компанияларының спутниктік бағдарламасы «World Safari» бағдарламасында АҚШ-ты өкілдік етті. Бомбей-Хук қар қаздарының жоғары концентрациясының арқасында таңдалды. 2015 жылы Бомбей-Хук Ұлттық Жабайы табиғат паналауы «America the Beautiful» монеталарының төртінші (2015) шығарылымында бейнеленді. Онда тұзды батпақта үлкен көк тұмсықты қаз, оның артында үлкен ақ қаз бейнеленген. 1937 жылдан бері паналауға шағын қосымшалар енгізілді. Соңғысы 1993 жылы Бомбей-Хук NWR кеме түсіретін жерді сатып алғанда болды, бұл паналаудың жалпы ауданын арттырды. Паналауды басқару, он бес ылғалды топырақ аймағын, шамамен ауыл шаруашылығы жерлерін, жылы маусымдық шөп алқаптарын және тіршілік ортасының әртүрлілігін дамыту жабайы жануарлардың, әсіресе құстардың паналауды пайдалануын едәуір арттырды.

Топография

Саусақтық тұзды батпақ Делавэрдегі ең құнды жабайы табиғат мекендерінің бірі болып табылады; осы себепті пананың үлкен бөліктері дерлік табиғи күйде сақталған. Батпақ, өзара келісетін таяды ағыстары мен өзендері арқылы, құстар мен сүтқоректілер үшін тамаша табиғи ортаны қамтамасыз етеді, сондай-ақ теңіз жануарларының өсуіне жағдай жасайды және спорттық немесе коммерциялық маңызға ие. Панадағы су сақтағыштардағы су деңгейі су құстары үшін қажетті су үстіндегі және су астындағы өсімдіктерді өндіру үшін реттеледі. Су тоғандары тартылғанда, жағалау және суға батып жүретін құстардың көптеген түрлері сазды жазықтарда тамақтанады. Су құстары мен басқа да көшпенді құстарға қосымша тамақ беру үшін шамамен бір бөлігінде егіншілік дақылдар өсіріледі.

Жабайы жануарлар мен қорғалатын түрлер

Баспананы басқару бағдарламалары, ең алдымен, су құстары мен басқа да қоныс аударатын құстардың мекен-жайын дамыту мен қорғауды көздейді, соның ішінде қауіп төндіретін аққалпақ бүркіт. Бұл баспана Атлант мұхиты аралықтағы солтүстік өрістерінен оңтүстікке қарай қыстауға көшіп-қонушы су құстарының басқосу нүктесі болып табылады. Әр күз сайын көптеген қаздар мен қаздар қыстауға немесе оңтүстікке қарай сапар шегу үшін келіп тұрады. Делавэр шығанағы Солтүстік Америкадағы көктемгі көшіп-қонушы жағалау құстарының екінші үлкен тұрақ аймағы болып табылады. Бұл панада тіркелген құстардың тізімі өте үлкен, олардың 350-ге жуық түрі бар, оның ішінде "қасақана" қоныс аударушылар да бар. 2009 жылы eBird Bombay Hook National Wildlife Refuge-де құстардың 302 түрін тіркеген. Бұл панадағы әртүрлі мекендер басқа да түрлерге азық пен баспана береді. Қорғанға 35 сүтқоректі түрі табылған, бірақ аймақта тағы да басқа да жергілікті түрлер бар, бірақ олар әлі анықталмаған. Әсіресе таңертең және кешке қарай жиі көрінетіндер - бұл құйрықты қоян, ағашқақ, сұр бөрік, қызыл түлкі және ақ құйрықты бұғы. Бұл панада тағы басқа жануарлар - саламандралар, бақалар, бақалар, қалпақтар, кеміргіштер мен жыландар бар. Бұл панада мекендейтін басқа сүтқоректілер - бобёрлар, мускус секілді құс секілділер, өзен саңырауқұлақтары мен опоссумдар. 1990 жылы федералды, мемлекеттік және жеке ұйымдар ат асты крабтардың мәртебесін анықтау үшін бірікті. Иә, бұл - Құдайға ұнамды өмір сүрудің жолы. 10 жыл бойы бақылау жүргізілгеннен кейін, 2000 жылы жинауды шектеу енгізілді.

Мекемелер

Келушілерге арналған жабдықтарға келушілер орталығы, автокөлікпен жүру маршруты, бақылау мұнаралары және табиғат жолдары кіреді. Жаяу серуендеу, фотосуретке түсіру және жабайы жануарларды бақылау мүмкіндіктері бар. Bear Swamp жолы және келушілер орталығы мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін қолжетімді. 19 шақырымдық (12 миль) қашықтықтағы автокөлікпен жүру маршруты және 1/2-ден басталатын бес табиғат жолы жабайы жануарларды бақылауға және фотосуретке түсіруге мүмкіндік береді. Үш жолда 9 метрлік бақылау мұнаралары бар. Делавэр штатының маусымында, пананың белгілі бір бөліктерінде, арнайы ережелерге сәйкес, негізінен су құстары мен еліктерді аулауға рұқсат етіледі.

Алли үйі

Алли үйі 18 ғасырдағы түрінде сақталған және Делавэр штатының Кент округінің далалары мен батпақтарына қарайды. Бұл Делавэрдегі ертедегі кірпіштен салынған шаруа үйінің ең жақсы сақталған мысалдарының бірі. Алли үйін 1753 жылы Джон Аллидің ұлы Абрахам Алли салған. Абрахам Алли 1726 жылы Ассамблея мүшесі болды, 1738 жылы бейбіт судья болып тағайындалды және 1749 жылы округтің бас рейнджері қызметін атқарды. Алли үйі фламандтық байланыспен (Flemish Bond) салынған әдемі кірпіш жұмысына және бірнеше жылтыр бас кірпіштерге ие. Үйдің ішкі бөлігі әсіресе әдемі ағаш панельдері бар қонақ бөлмесімен ерекшеленеді. Бұл бөлмедегі карниздің тісті қатарлары (dentil course) өте жақсы жасалған, ал шатырдың керемет панельдері екі жағынан екі көзге түсетін, ойыс, аркалы қытай шкафтарымен жалғасқан. Бұл шкафтарда панельді есіктер және біртіндеп төмендейтін көбелек тәрізді сөрелер орналасқан, олардың артында тікенекті орталық тірегі бар цилиндрлі артқы жағы бар. Соңғы 40 жылда үйдің қабырғалары мен тіректері судың әсерінен зақымданып, әлсіреген. Еденнің көтеріңкі болуы мен түтін құбырларының зақымдануына байланысты қауіпсіздік шараларының сақталмауына байланысты Алли үйіне экскурсиялар тоқтатылды.

Порт-Махон маяк үйі

Порт-Махон, Ұлтақ шекарасының оңтүстігінде орналасқан, атауы Испанияның Менорка аралының астанасынан алынған. 1890 жыл шамасында салынған Порт-Махонға темірші шеберханасы мен жалпы дүкен кірген, ол бір кезде Литтл-Крик аймағындағы портының орталығы болды. 1903 жылы шамшырақ салынды, ал шамшырақ сақтаушысы керосин шамдарын адал қызметпен күткен. Жыл сайын арбалар Литтл-Криктан батпақты жолмен жүріп, қажетті жабдықтарды жеткізіп тұрды. 1984 жылы шамшырақ станциясының барлық құрылысы, тірек қазбаларынан басқа, өрттен қирады.

Бомбейдегі Крюк маяк

Бомбейлік ілмек маяғы 1829 жылы АҚШ үкіметімен салынды. 1830 жылы Делавэр штатының бұрынғы губернаторы Джейкоб Стоут Бомбейлік ілмек маяғы мен Смирна арасындағы жолды белгіледі. 1831 жылы президент Эндрю Джексон және оның қазынашылық хатшысы Луи Маклейн Дункан Стюартты Бомбейлік ілмек маяғының алғашқы күзетшісі етіп тағайындады. 1854 жылы Дунканның қызы Маргарет Стюарт, оның әкесі сол жылы 92 жасында қайтыс болғаннан кейін, оның орнына күзетші болып тағайындалды. Бұл стансада тағы төрт күзетші мен олардың отбасылары тұрып, жұмыс істеді, соңғысы Эдвард У. Лонг, ол 1912 жылдың 11 сәуірінде тағайындалды. 1912 жылдың қыркүйегінде жаңадан салынған Смирна өзенінің бағыттағыш жарықтары қолданысқа енді. Бұл өзеннің сағасында орналасқан темір мұнаралар жиынтығы болды, онда автоматты (адамсыз) жарықтар орнатылған. Бағыттағыш жарықтарды іске қосылғаннан кейін Бомбейлік ілмек маяғы ескірген деп есептелді және сол кезде "қызметтен тоқтатылды". Маяк ондаған жылдар бойы тасталып, құлдырап жатты. 1974 жылы Делавэр штатының Балық және жабайы табиғат бөлімі вандализм мен бірнеше өрттерден туындаған қауіптің салдарынан маяқты бұзу туралы шешім қабылдады.