Анхальт-Бернбург әмірі Христиан I (1568-1630)

Кіріспе

Неміс князі (1568–1630)

Кристиан I, Ангальт-Бернбург князі, сондай-ақ Кристиан Ангальт деп те аталады (11 мамыр 1568 – 17 сәуір 1630) – Аскания әулетінің неміс князі. Ол Ангальттың билеуші князі болды және 1603 жылдан бастап қайта құрылған Ангальт-Бернбург княздығының билеуші князі болды. 1595 жылдан бастап ол Жоғарғы Пфальц аймағының губернаторы болды және тез арада Фридрих IV, Пфальц курфюрсітінің бас кеңесшісіне айналды.

Өмір

Кристиан, Анхальт князі Иоахим Эрнесттің бірінші әйелі Агнес пен Барби-Мюлинген графы Вольфганг I-нің қызынан туған екінші ұлы еді. Бернбургте дүниеге келген Кристиан 1570 жылдан бастап Десауда Каспар Готтшальктан латын, итальян және француз тілдерін үйренді. Әлі бала кезінде ол Константинопольге барған сияқты дипломатиялық миссияларға қатысты; осылай дайындалған ол амбициялы, мәдениетті дипломатқа айналды. 1586 жылдың басында ол Дрезденге сапар шекті және бірнеше жыл бойы өзімен аттас Саксонияның курфюрсті Кристиан I-нің ең жақын досы ретінде онда қалды, оның кальвинистік көзқарастарын бөлісті. Курфюрсттік сарайда болған кезінде ол алкогольге шектен тыс берілгендігімен белгілі болды. Сол жылдың желтоқсан айында (1586) отбасылық иеліктеріне иелік еткен Кристиан адал кальвинист болып қалды және кейіннен Фридрих IV-тің кеңесшісі, Пфальц курфюрсті ретінде қызмет етті. 1591 жылы ол француз королі Генрих IV-ке көмек көрсету үшін Пфальц армиясын жетектеді. 1592 жылы Страсбург епископтығы үшін туған дау – «Епископтар соғысы» деп аталған – басталғанда, ол Лотарингияға қарсы Бранденбургты қолдады. 1595 жылы Фридрих IV оны Жоғарғы Пфальцтың губернаторы етіп тағайындады және Баварияның Амберг қаласына қоныстанды. 1603 жылы Анхальт княздығы Кристиан мен оның қалған ағалары арасында ресми түрде бөлінді. Ол Бернбургті алды, осылайша 1468 жылдан бері жойылған сол аттас ескі княздықты қайта жаңғыртты. Дипломат ретінде Кристиан 1608 жылы Протестанттық Одақтың құрылуында маңызды рөл атқарды. Фридрих IV курфюрстің қайтысынан кейін Кристиан оның ұлы Фридрих V-ке қызмет етті және 1619 жылы богемиялық ақсүйектер Фридрихті патша етіп сайлағанда, Богемияны Киелі Рим императоры Фердинанд II мен оның одақтастарына қарсы қорғау үшін протестант әскерлеріне басшылық етуге тағайындалды. Сол жылы Кристиан «Жеміс беретін қоғамға» қабылданды. 1620 жылы богемиялық әскерлер Ақ тау шайқасында жеңілгенде, Кристиан Фридрихке Прагада тұруға кеңес берді. 1621 жылы Пфальцпен байланысы болғаны үшін Кристианға императорлық тыйым салынды, ол оны Киелі Рим империясының ішінде заңнан тыс қылды және оның жерлерінен айырды. Кристиан алдымен Швецияға қашып, содан кейін Даниядағы король Кристиан IV-тің сарайында қонақ болды. 1624 жылы ол император Фердинандтан кешірім сұрады және өз княздығына оралуға рұқсат алды, онда ол алты жылдан кейін қайтыс болды.

Christian was the second son of Joachim Ernest, Prince of Anhalt, by his first wife Agnes, daughter of Wolfgang I, Count of Barby Mühlingen. Born in Bernburg, Christian was trained from 1570 in Dessau by Caspar Gottschalk in Latin, Italian, and French. Still a child, he participated in diplomatic missions, among other places, to Constantinople; thus prepared, he developed into an ambitious, urbane diplomat. In the early months of 1586 he went to Dresden and remained there several years as the closest friend of his namesake, Christian I, Elector of Saxony, whose Calvinist sympathies he shared. It is known that he suffered from alcoholic excesses during his stay at the electoral court. Taking possession of his family lands in December of the same year (1586), Christian remained a devoted Calvinist and later served as advisor to Frederick IV, Elector Palatine. In 1591 he led the Palatine army in aid of the French king Henry IV. When a dispute for the possession of the bishopric of Strasbourg—the so called Bishops' War—erupted in 1592, he supported Brandenburg against Lorraine. In 1595 he was appointed Governor of the Upper Palatinate by Frederick IV and settled in the Bavarian town of Amberg. In 1603 the principality of Anhalt was formally divided between Christian and his surviving brothers. He received Bernburg, and with this settlement revived the old principality of the same name that had been extinct since 1468. As a diplomat, Christian played an important role in the formation of the Protestant Union in 1608. With the death of the Elector Frederick IV, Christian served his son, Frederick V, and was appointed to command the Protestant forces to defend Bohemia against Holy Roman Emperor Ferdinand II and his allies when the Bohemian nobles elected Frederick as their king in 1619. The same year, Christian was accepted in the Fruitbearing Society. When Bohemian forces were defeated at the Battle of White Mountain in 1620, Christian advised Frederick against making a stand in Prague. In 1621, in response to his affiliation with the Palatines, Christian was put under an imperial ban that effectively made him an outlaw within the Holy Roman Empire and stripped him of his lands. Christian fled first to Sweden, and then became a guest of King Christian IV at his court in Denmark Norway. He appealed to Emperor Ferdinand for mercy in 1624 and was allowed to return to his principality, where he died six years later.

Неке және балалылық

Лохрбахта 1595 жылғы 2 шілдеде Кристиан Бентхайм-Текленбургтың Аннасына үйленді (Бентхайм, 4 қаңтар 1579 ж. туған, Бернбург, 9 желтоқсан 1624 ж. қайтыс болған), Бентхайм-Штейнфурт-Текленбург графы Арнольд III-тің қызы. Олардың он алты баласы болды: Фредерик Кристиан (Амбергте туған және қайтыс болған, 2 мамыр 1596 ж.). Амалия Юлиана (Амберг, 10 қыркүйек 1597 ж. туған, Неинбург, Ганновер, 11 тамыз 1605 ж. қайтыс болған). Кристиан II, Анхальт-Бернбург князі (Амберг, 11 тамыз 1599 ж. туған, Бернбург, 22 қыркүйек 1656 ж. қайтыс болған). Элеонора Мари (Амберг, 7 тамыз 1600 ж. туған, Стрелиц, 17 шілде 1657 ж. қайтыс болған), 7 мамыр 1626 ж. Мекленбург герцогы Иоанн Альберт II Гюстроумен тұрмысқа шыққан. Қызы (Амбергте туған және қайтыс болған, мамыр? 1601 ж.). Сибиль Элизавета (Амберг, 10 ақпан 1602 ж. туған, Стрелиц, 15 тамыз 1648 ж. қайтыс болған). Анна Магдалина (Амберг, 8 наурыз 1603 ж. туған, 30 қазан 1611 ж. қайтыс болған). Анна София (Амберг, 10 маусым 1604 ж. туған, Бернбург, 1 қыркүйек 1640 ж. қайтыс болған). Луиза Амалия (Амберг, 14 қаңтар 1606 ж. туған, Бернбург, 17 қазан 1635 ж. қайтыс болған). Эрнест (Амберг, 19 мамыр 1608 ж. туған, Наумбург, 3 желтоқсан 1632 ж. қайтыс болған), саксон қызметіндегі атқыштар полкінің полковнигі, Лютцен шайқасында (1632 ж.) қаза тапқан. Амеена Юлиана (Амберг, 13 қараша 1609 ж. туған, Бернбург, 31 шілде 1628 ж. қайтыс болған). Агнес Магдалина (Амберг, 8 қазан 1612 ж. туған, Вильдунген, 17 шілде 1629 ж. қайтыс болған). Фредерик, Анхальт князі (Бернбург) Харцгероде (Энсдорф, 16 қараша 1613 ж. туған, Плётцкау, 30 маусым 1670 ж. қайтыс болған). Софи Маргарет (Амберг, 16 қыркүйек 1615 ж. туған, Дессау, 27 желтоқсан 1673 ж. қайтыс болған), 14 шілде 1651 ж. Анхальт-Дессау князі Иоанн Казимирге тұрмысқа шыққан. Доротея Матильда (Амберг, 11 тамыз 1617 ж. туған, Бернбург, 7 мамыр 1656 ж. қайтыс болған). Фредерик Луи (Амберг, 17 тамыз 1619 ж. туған, Харцгероде, 29 қаңтар 1621 ж. қайтыс болған).