Кіріспе

Формоза термиті (Coptotermes formosanus) – Қытайдың оңтүстігіне тән және Тайваньға (бұрын Формоза деп аталған, осы атау содан шыққан), Жапония, Оңтүстік Африка, Шри-Ланка, Гавай және АҚШ-қа әкелінген термиттің бір түрі. Формоза термитін көбінесе оның үлкен колонияларының болуына және ағашты жылдам жеу қабілетіне байланысты «супер термит» деп атайды, себебі ол өте зиянды. Осы термиттердің саны Нью-Орлеан қаласының ауа райы радарында көрінетіндей деңгейге жеткен. Ересек Формоза термитінің колониясы күніне 13 унцияға дейін (шамамен 400 грамм) ағаш жей алады және үш айдың ішінде ғимаратқа елеулі зақым келтіруі мүмкін. Формоза термиті әртүрлі құрылыстарды (кемелер мен көп қабатты үйлерді қоса) зақымдайды және ағаштарға зиян келтіреді. АҚШ-та Оңтүстік-Шығыс Азиядан әкелінген Coptotermes gestroi түрімен бірге, олар мүлікке үлкен зиян келтіріп, оны жоюға және жөндеуге көп шығын тудырады.

Биология

Coptotermes formosanus - әлеуметтік жәндік.

Тамақ

Егістерге қант қамысы кіреді.

Тарих

Формозан термиттері 35° солтүстік ендігінен солтүстікке қарай сирек кездеседі. Олар 11 штатта кездеседі, оның ішінде Алабама, Калифорния, Флорида, Джорджия, Гавайи, Луизиана, Миссисипи, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина, Теннесси және Техас штаттары бар. Олардың таралуы АҚШ-тың оңтүстік аймақтарымен шектелген, себебі олардың жұмыртқалары шамамен 20°C (68°F) төмен температурада өрмейді. Қосымша ақпаратты Флорида университетінің энтомология бөлімінен алуға болады.

Формозанның таралуы

Формозан термиттері, шамамен 20-ғасырдың ортасында Нью-Орлеан портына келгеннен бері, зиянкестерді бақылаумен айналысатын реттеушілер мен зерттеушілер үшін үлкен мәселеге айналды. 1970 жылдары АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі Формозан таралуын қадағалай бастады. USDA 1975, 1990 және 2001 жылдары Формозан жұқтырған округтердің карталарын жариялады. Содан бері Техас, Луизиана, Миссисипи және Флорида штаттарының университеттері осы мәліметтерді жаңартып отырады. 1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін Формозан таралуының жылдық өсу қарқыны Миссисипиде 5,3%-дан Техаста 8,1%-ға дейін ауыспайды. Chouvenc & Helmick 2015 ж. зерттеулерінде C. formosanus Флоридадағы тағы бір инвазивті термит – C. gestroi-мен оңай будандасатыны анықталды.

Экономикалық әсері

Гавайидегі тарихи құрылыстар, мысалы, Гонолулудағы Иолани сарайы қауіп төніп тұр. Оның ең үлкен әсері Солтүстік Америкада байқалады. C. formosanus – АҚШ-тың оңтүстігіндегі ең зиянды, бақылауы қиын және экономикалық тұрғыдан маңызды термит түрі. Флорида ауыл шаруашылығы және тұтынушылар қызметтері департаменті Формозан термитінен келген зиянның орташа құнын «бір үйге 10 000 доллар шамасында, ал кейбір өте ауыр жағдайларда үйді бұзып, қайта салуға тура келеді» деп талқылайды. Флорида тұтынушыларды қорғау басқармасы.

Формозан термит кедергілері

Формозан термитіне қарсы физикалық кедергілер әзірленді. Осы кедергілердің көпшілігі құрылыс кезінде орнатылуы тиіс, бірақ кейбіреулерін құрылыс аяқталған соң орнатуға болады. Құрылыс аяқталған соң орнатылатын кедергілердің ең маңыздысы – ашық бетон периметрлерін қорғауға қолданылатын тас бөлшектерінен жасалған кедергі. Халықаралық Кодекс Кеңесі (ICC) термиттермен күресу жүйелеріне арналған AC 380 қабылдау критерийлері стандартын жариялады, ол Формозан термитінің кең таралған бірнеше аймақтарында бес жыл бойы бақыланатын далалық сынақтарды талап етеді. Бұл қабылдау критерийлері өте қатаң және штаттық және федералдық зиянкестерді бақылау органдары термиттерді бақылау әдістері үшін қолданатын критерийлерге негізделген.