Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Токсикологияда Хабер ережесі немесе Хабер заңы – уытты газдың концентрациясы мен осы газды тыныс алудың қанша уақытқа созылуының арасындағы байланысты математикалық тұжырымдама. Бұл ережені неміс химигі Фриц Хабер 1900 жылдардың басында жасаған.
Toxicology relationship between the concentration of a poisonous gas and duration breathed
In toxicology, Haber's rule or Haber's law is a mathematical statement of the relationship between the concentration of a poisonous gas and how long the gas must be breathed to produce death, or other toxic effect. The rule was formulated by German chemist Fritz Haber in the early 1900s.
Ереже
Хабер ережесінде, берілген улы газ үшін , мұндағы – газдың концентрациясы (көлем бірлігіне шаққандағы массасы), – газды тыныс арқылы алуға қажетті уақыт, осы арқылы белгілі бір уытты әсерге қол жеткізіледі, ал – газ бен әсерге байланысты тұрақты шама. Осылайша, ережеде концентрацияны екі есе арттыру уақытты екі есеге азайтады, мысалы. Бұл математикалық өрнектері эквивалентті доза концентрациясы мен әсер ету уақытының кез келген екі комбинациясын теңдейді. Мысалы, егер доза концентрациясын C символымен, ал уақытты t символымен белгілесек, онда кез келген екі дозалық схема үшін, егер C1t1=C2t2 болса, Хабер ережесі бойынша екі дозалық схема да эквивалентті болады. Хабер ережесі – бұл белгілі бір жағдайлардағы белгілі бір ингаляциялық уыттар үшін пайдалы жуықтау, және Хабердің өзі оның әрқашан қолданылмайтынын мойындаған. Егер зат организмде тиімді түрде шығарылса, мысалы, Хабер заңы t уақыты препараттың жартылай ыдырау периодына жақындағанда бұзылады, теңдеуді ∫Cdt = кездейсоқ өзгеріп отыратын C және өткен уақыт T үшін тұрақты интеграл түрінде жазу арқылы. Дегенмен, бұл өте ыңғайлы, себебі оның арақатынасы логарифмдік-логарифмдік графикте түзу сызық түрінде көрінеді. 1940 жылы статистик К.И. Блис инсектицидтердің уыттылығы туралы зерттеу жариялады, онда ол күрделірек модельдерді ұсынды, мысалы, және арақатынасын логарифмдік-логарифмдік графикте екі түзу сызық сегменті ретінде көрсету. Алайда, қарапайымдылығына байланысты Хабер ережесі кеңінен қолданыла берді. Соңғы уақытта кейбір зерттеушілер Хабер ережесіндегі қарапайым байланыстан асып, жүйелі түрде күрделірек модельдерді қолдануға уақыт келді деген пікірді білдіруде.
Haber's rule states that, for a given poisonous gas, , where is the concentration of the gas (mass per unit volume), is the amount of time necessary to breathe the gas to produce a given toxic effect, and is a constant, depending on both the gas and the effect. Thus, the rule states that doubling the concentration will halve the time, for example. It makes equivalent any two groupings of dose concentration and exposure time that have equivalent mathematical products. For instance, if we assign dose concentration the symbol C, and time the classic t, then for any two dose schema, if C1t1=C2t2, then under Haber's rule the two dose schema are equivalent. Haber's rule is an approximation, useful with certain inhaled poisons under certain conditions, and Haber himself acknowledged that it was not always applicable. If a substance is efficiently eliminated in the host, for example, then Haber's Law breaks down in the limit of t approaching the order of the half life of the drug, rewriting the equation as the integral ∫Cdt = constant for arbitrary varying C and elapsed time T. It is very convenient, however, because its relationship between and appears as a straight line in a log log plot. In 1940, statistician C. I. Bliss published a study of toxicity in insecticides in which he proposed more complex models, for example, expressing the relationship between and as two straight line segments in a log log plot. However, because of its simplicity, Haber's rule continued to be widely used. Recently, some researchers have argued that it is time to move beyond the simple relationship expressed by Haber's rule and to make regular use of more sophisticated models.