Кіріспе

Американдық режиссер Гершель Гордон Льюис (15 маусым 1926 – 26 қыркүйек 2016) – американдық режиссер, ең көп танымал қорқынышты фильмдердің "сплэттер" қосалқы жанрын жасағандығымен. Оны көбінесе "Қанның әкесі" деп атайды (бұл атақ Лусио Фулчиге де берілген), бірақ оның кино мансабында жасөспірімдердің қылмыстық фильмдері, ересектерге арналған фильмдер, екі балалар фильмі және кем дегенде бір ауылдық комедиясы бар. AllMovie Льюистің мансабы туралы: "Өзінің танымал қанды фильмдерімен Гершель Гордон Льюис өзге ешкім батылмаған жерге барып, экрандағы жиреніш пен дискомфорттың тереңдігін оның замандастарынан артық жаман талғаммен және қиялмен зерттеген пионер болды".

Ерте өмір

Гершель Гордон Льюис 1926 жылы Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында Джеральдин (Волдман) мен Эммануэльдің ұлы болып дүниеге келді. Льюис еврей болған. Льюис алты жасында әкесі қайтыс болды; анасы қайтадан үйленбеді. Содан кейін Льюистің отбасы Чикагоға (Иллинойс штаты) көшіп барды, ол жасөспірім шағының көп бөлігін сонда өткізді. Жоғары мектепті бітіргеннен кейін Льюис жақын маңдағы Эванстондағы Солтүстік-Батыс университетінде журналистика саласында бакалавр және магистр дәрежесін алды. Бірнеше жылдан кейін ол қысқа уақыт Миссисипи мемлекеттік университетінде коммуникация пәнінен сабақ берді. Ол академиялық мансабынан Висконсин штатының Расин қаласында WRAC радиосының (қазіргі WRJN) менеджері, кейіннен Оклахома қаласында WKY TV (қазіргі KFOR TV) студиясының директоры болуға көшті. 1953 жылы Льюис Чикагодағы досының жарнама агенттігінде жұмыс істей бастады, сонымен бірге Рузвельт университетінде кешкі уақытта жарнама курстарын оқыды. Осы уақытта ол "Александр және серіктестері" деп аталатын шағын өндіріс компаниясы үшін телеарна жарнамаларын түсіре бастады. Кейіннен Льюис серіктесі Мартин Шмидхофермен бірге компанияның жартысын сатып алып, оны "Льюис және Мартин Фильмдері" деп атады. 1959 жылы Льюис Swift & Company компаниясының демеушілігімен "Carving Magic" атты қысқаметражды жарнамалық фильм түсірді. Swift & Company компаниясының "үй шаруашылығы маманы" Марта Логанмен бірге, осы фильмде Уильям Кервин мен Харви Корман түсті, олар кейін Льюис жасаған басқа жобаларда да ойнады.

Кино мансабы

Льюис өзінің алғашқы фильмінің продюсері ретінде қызмет етті, "Прайм-тайм" (1959), бұл Чикагода 1910 жылдардың соңынан бері түсірілген алғашқы көркем фильм болды. Содан бері ол дерлік барлық фильмдерін өзі режиссерлік етті. Эксплуатациялық продюсер Дэвид Ф. Фридманмен ұзаққа созылған ынтымақтастығының алғашқысы, "Тірі Венера" (1961), Хью Хефнер мен "Плейбойдың" пайда болуына арналған ойдан туған әңгіме болды. Льюис пен Фридманның фильмдері ертедегі эксплоатациялық фильмдер еді, ал фильмдердегі жалаңаш сахналар, жұмсақ болғанымен, Motion Picture Production Code цензурасының салдарынан "негізгі" Голливуд фильмдерінде көрінбеді. Екеуі 1960 жылдардың басында эротикалық фильмдер сериясын жасады. Бұл фильмдер әр тараптың өндірістік мансабында жалғасатын фильмдерге қатысты әдейі көзқарастың бастауы болды. Типик мысалдар – "Боинг!" (1963) және "Сәтті Ли Пиердің шарапаттары" (1961), екеуі де 7500 долларлық бюджетпен түсірілді және дуэттің алғашқы үлкен қаржылық табысына айналды; алғашқы көрсетілімінен кейін бюджеті үш есеге артты. Фильмдердегі шектеулер әлі де фильмдерде жыныстық бейнелеуге рұқсат бермегендіктен, Льюис пен Фридманның алғашқы жұмыстарының көп бөлігі "Күн қызы" (1962) және "Алтыншаш пен үш аю" (1963) сияқты нудисттік лагерь фильмдерінен тұрды. Соңғысы өзін "алғашқы (және бүгінгі күнге дейін жалғыз) нудисттік мюзикл" деп таныстырды. Жылаңаш фильмдер нарығы төмендеген кезде Льюис пен Фридман 1963 жылғы "Қанды той" фильмімен белгісіз аумаққа енді, көптеген сыншылардың пікірінше, ол алғашқы "қорқынышты" фильм болды. Бұл фильмнің бұрынғыдай емес болуына байланысты, олар бұрынғы "жылаңаш" фильмдерімен қол жеткізе алмайтын кинотеатрлар нарығына үңілуге мүмкіндік алды. "Екі мың маньяк!" (1964) және "Мені қан қызылға боя" (1965) фильмдері де осы формулаға сәйкес келді. Бұл фильмдердегі түрлі-түсті қанды көріністер әлемдік сенсация тудырды, ал әлемдегі қорқынышты фильмдер жасаушылары өз өнімдерін ұқсас эффектілермен қанықтыруға асықты. Льюис "Мені қан қызылға боя" фильмін жасағаннан кейін Фридманмен жұмысты тоқтатты, бірақ 1970 жылдарға дейін қорқынышты фильмдер түсіруді жалғастырды. Оның келесі "қорқынышты" фильмі 1967 жылға дейін күткен жоқ, ол "Қанның дәмін сезіну" фильмі болды, оның шамамен екі сағаттық ұзақтығына байланысты ол "Қорқынышты фильмдердің желінде кеткен" деп аталды. Келесі жылы жанрды одан да экстремалды деңгейге көтерді, "Жайнаған жұп" (1967) фильмі, ең танымал – құрбандардың бірінің бас терісін кесу үшін қолданылған электр пышағы. Өзінің танымал "қорқынышты" фильмдерінен басқа, Льюис 1960 жылдары басқа да эксплоатациялық бағыттарды зерттеді. Ол зерттеген кейбір табу тақырыптарға жасөспірімдердің қылмыстары ("Тек осы үшін", 1968), әйел алмасу ("Қалалық рулетка", 1968), музыка индустриясының жемқорлығы ("Ғарышқа ұшу қыздары", 1967) және контрацепция ("Қыз, дене және таблетка", 1967) кірді. Ол балалар нарығын да пайдаланды, мысалы, "Джимми таңғажайып бала" (1966) және "Мамандық елі ана қаз" (1967) фильмдерінде, олар шетелдік мультфильмдерді қосып, көркем фильмдердің ұзындығына дейін созылды. Льюис фильмдерінің көпшілігі Сиэтлдегі "Something Weird Video" компаниясы арқылы сатып алуға болады, ол 1950, 1960 және 1970 жылдардағы жоғалған және аз танымал эксплоатациялық фильмдерді іздеп, қалпына келтіреді. Льюис өзінің барлық фильмдерін Чикагодағы табысты жарнамалық фирмасынан тапқан қаражатпен қаржыландырып, өндірді. Төмен бюджетке қарамастан, ол әрқашан тапқыр болды, аяқталмаған фильмтің құқықтарын сатып алып, өзі аяқтады, фильмді "Монстр а Го Го" (1965) деп атады. Көп жылдар өткен соң фильм "Mystery Science Theater 3000" телешоуында көрсетілді, онда актерлар оны жасаған ең нашар фильм деп мәлімдеді. Льюис "Вортекс" деп аталатын психологиялық туындыны сатып алып, оны "Стик-ит-ин-уэр" (1970) деп шығарған кезде осы формуланы қайталады, оны "Қорқынышты фильмдердің шебері" (1970) фильмімен бірге көрсету үшін шығарды. Бұл тәсіл Льюис іскерлік қабілетін көрсетті; екі фильмтің тарату құқығына ие болғандықтан (сондай-ақ оның көптеген фильмдері), ол театрлардың кассалық табысты жонглингпен айналысып, оның табысын кемсітпеуін білді, бұл сол кезде кең таралған практика еді. Льюис үшінші "қорқынышты" кезеңі жанрды одан да абсурдты деңгейге итермеледі. "Қорқынышты фильмдердің шебері" (1970) фильмінде сахналық әртіс еріктілерін аяусыз әрекеттер арқылы қатты қиратып, аяусыз қимыл-әрекеттер жасады. 1973 жылға қарай Льюис "қорқынышты" көзқарасты осылайша шектен шығарды, сондықтан "The Gore Gore Girls" (1972) (Хенни Янгменнің топлесс клубтың иесі ретінде қатысуымен) оның жартылай зейнеткерлік демалысын белгіледі. 1970 жылдардың басында ол киноиндустрияны тастап, 1980 жылдары бірнеше кітап жариялаған копирайтинг және тікелей маркетинг саласында жұмыс істеуге шешім қабылдады. Ол тікелей маркетингте ең табысты жауапты копирайтерлердің бірі ретінде танымал.

Кейінгі еңбектері мен өлімі

Кинодан зейнетке шыққаннан кейін Льюис өзінің ұзақ жылғы жарнама мансабында жиырмадан астам кітап жазып, жариялады, оның ішінде 1974 жылы жарық көрген «Бизнесменнің жарнама және сатуды ынталандыру жөніндегі нұсқаулығы» және 1977 жылғы «Өзіңнің жаңалықтар қызметін қалай басқару керек» кітаптары бар. Кітаптар ағыны баяу болғанымен, тұрақты түрде жарық көріп, 1990-шы жылдары қарқынды дамыды. Льюис Флорида штатының Форт-Лодердейл қаласына қоныстанды және бүкіл әлемде клиенттері бар Communicomp атты толық қызмет көрсететін тікелей маркетинг агенттігін құрды. Льюис коллекциялық тарелкалар бойынша сарапшы еді және әйелі Маргомен бірге осы тақырыпта кем дегенде бір кітап жазды. 1970-ші жылдары Льюис алаяқтық қылмысы үшін сотталып, үш жыл түрмеде отырды. 2002 жылы Льюис отыз жылдан кейін алғашқы фильмін – «Blood Feast 2: All U Can Eat» фильмін шығарды, ол алғашқы фильмге жалғасы болды. Фильмде Льюис туындыларының жанкүйері Джон Уотерс эпизодтық рөлде ойнады. 2006 жылы Льюис Полли Стаффл Даңқ залына енгізілді. Льюис Флоридадағы Film Ranch International кинокомпаниясымен бірнеше фильм жобасын дамытып жатты. Ол 2004 жылғы «Chainsaw Sally» фильмінде эпизодтық рөлде ойнады және Джонни Мартин Уолтерстің жасаған «American Carnevil» графикалық романының бірінші нөмірінде түсті. 2009 жылы Льюис «The Uh Oh! Show» фильмін шығарды, ол қатысушылар әр дұрыс жауап бермеген сайын мүшеленетін телешоу туралы фильм. Алғашқы көрсетілім 2009 жылдың 8 қарашасында Уэльстің Аберстуит қаласында өткен Abertoir Horror Festival фестивалінде өтті және Льюиспен фильм туралы сұрақ-жауап сессиясымен аяқталды. 2016 жылы Гершель Джо Кастроның «Terror Toons 3: Herschell’s Gory Story» фильмінде басты рөлде ойнады. 2009 жылы Льюис Эндрю Дж. Раушпен бірлесіп «Гордың куәгері сөйлейді: Гершель Гордон Льюис фильмдерін талқылайды» атты кітап жазды. 2016 жылы Arrow Video 17 дискілік «The Herschell Gordon Lewis Feast» жинағын шығарды, онда Льюисдің ең маңызды он төрт фильмі (оның ішінде тоғыз Blu-ray әлемдік дебюттері) кірді. Бадд Уилкинс Slant Magazine журналында жазғандай: «Гершель Гордон Льюис мейрамы Льюис – өзінің фильмдерін өндірген, режиссерлік еткен, сценарий жазған, түсірген, монтаждаған және/немесе музыкасын жазған – әдеттегіден гөрі жоғары бағаланған кино өнерпаздарға берілетін автор атанымына лайық екенін дәлелдейді». Льюис 2016 жылдың 26 қыркүйегінде Флорида штатының Форт-Лодердейл қаласында 90 жасында дүние салды.