Кіріспе
Рим саясаткері және заңгері Публий Муций Скаевола (б.з.д. шамамен 176 – б.з.д. шамамен 115 жж.) – б.з.д. 133 жылы консул болған көрнекті рим саясаткері және заңгері. Алғашқы саяси мансабында ол б.з.д. 141 жылы плебтердің трибуны, ал б.з.д. 136 жылы претор болып қызмет атқарған. Консульдық қызметтен кейін он алты жыл бойы pontifex maximus лауазымын атқарды. Ол б.з.д. 115 жылы шамамен қайтыс болды. Скевола Тиберий Гракхтың трибундық қызметі мен өлтірілу кезінде консул болған және Гракхтың өлімінен кейін Сенатты татуластыруға белсенді қатысқан. Цицеронның айтуынша, Скевола Гракхтың жер реформасын (Lex Sempronia Agraria) қолдаған, бірақ оның қатысу деңгейі кейбір тарихшылар тарапынан пікірталс болған.
Publius Mucius Scaevola (c. 176 BC – c. 115 BC) was a prominent Roman politician and jurist who was consul in 133 BC. In his earlier political career he served as tribune of the plebs in 141 BC and praetor in 136 BC. He also held the position of pontifex maximus for sixteen years after his consulship. He died around 115 BC. Scaevola was consul at the time of Tiberius Gracchus' tribuneship and murder, and was heavily involved in reconciling the Senate following Gracchus' death. According to Cicero, Scaevola supported Gracchus' land reforms (Lex Sempronia Agraria), but the extent of his involvement has been debated by some historians.
Отбасы
Публий Муций Мукия руына жатты, Римнің асыл плебейлік әулеті, ал оның ең басты тармағы – Скеволалар. Публий Муций пайда болғанға дейін Рим магистратураларында бірнеше Скеволалар көзге түсті, соның ішінде б.з.д. 486 жылы плебтер трибуны қызметін атқарған Публий Муций Скевола және сол жылы әскер трибунатын басқарған Публий Муций Скевола – ол бір тармақтан болмаса да, Скевола әулетіне жатады, бұл Скевола әулетінің кем дегенде б.з.д. 486 жылдан бері сенаторлық топқа жататын республикалық әулет болғанын көрсетеді. Аңыз бойынша, Скеволалар өздерінің атын б.з.д. 508 жылы Клузиумның этрус патшасы Ларс Порсенаны өлтіруге тырысқан және этрус киімін дұрыс түсінбегендіктен оның хатшысын өлтірген Гай Муций Скеволадан алған. Ол қолын отқа салып, Порсенаға қарсы осындай 300 жас жігіт келеді деп мәлімдеді, бұл патшаның жеке қауіпсіздігі үшін қорқып, шегінуіне себеп болды. Публий Муций Скеволаның б.з.д. 175 жылы Марк Эмилий Лепидпен бірге консул болған, осы аттас әкесі болған. Скевола кіші інісі Публий Лициний Красс Дивс Муцианның қайтысынан кейін pontifex maximus қызметін атқарды. Муциан б.з.д. 131 жылы бас жұртшы Луций Валериус Флаккпен бірге консул болып сайланды, ал б.з.д. 132 жылы Pontifex Maximus қызметін атқарған. Скевола сонымен қатар б.з.д. 95 жылы консул болған Квинт Муций Скеволаның әкесі болды. Ол Римнің итальяндық тұрғындарының жалған азаматтыққа талап етуін және оларды өз қалаларына қайтаруды көздейтін Lex Licinia Mucia заңына жауапты болды.
Плебб трибуны 141 б.д.д.
Публий Муций Скевола б.з.д. 141 жылы плеббтердің трибуны қызметін атқарды. Осы жылғы консулдар Кней Сервилий Кепион және Квинт Помпей болды. Скеволаның трибун қызметін атқарған жылы жасаған іс-әрекеттері туралы көп мәлімет жоқ. Тарихи жазбалардағы ең маңыздысы – оның б.з.д. 142 жылы претор болып жұмыс істеген кезінде пара алғаны үшін Хостилий Тубулусты сотқа берген плебисцитті ұсынғаны.
Претор 136 б. з. б.
Скевола б.з.д. 136 жылы претор болып сайланды. Осы жылы Люций Фурий Филус және Секст Атилий Серран консулдар болды. Преторлық лауазымда болған жылы Скевола Манциннің азаматтық құқығына қарсы жарысқа түсті, ол өткен жылы Нумантия соғысы жорығында батылдық танытпағандықтан, жаза ретінде нумантиялықтарға тапсырылған, бірақ олар оны қабылдамады.
Скеволаның консулдығы кезінде Рим
Публий Рим тарихындағы шешуші сәтте консул болып сайланды. Пуника соғыстары бұдан 13 жыл бұрын ғана аяқталды, ал Рим енді Жерорта теңізі маңындағы көптеген жаңа территорияларды Сципион Эмилианның қазіргі Испаниядағы Нумантияны бағындыруы сияқты әскери жорықтар арқылы, сондай-ақ Кіші Азияны қосып алу арқылы бақылап отырды. Пергам патшасы Аттал III-нің б.з.д. 133 жылы қайтыс болуынан кейін, Рим оның өсиеті бойынша Атталға тиесілі жерлерді алды. Алайда, Аталидтерден шыққан Эумен III деген адам бұл жерлерді өз иелігінде ұстауға тырысты. Б.з.д. 130 жылы ол Скеволаның бауырларын жеңіп, содан кейін консул Публий Лициний Красс Дивес Муцианды өлтірді. Кейіннен Скеволаның ұлы Квинт Муций Скевола аймақтағы соғыстарға қатысты, бірақ олардың сипаты нақты емес, ол б.з.д. 121 жылы проконсул өкілеттігін алды. Осы кезеңдегі қарқынды экспансия ішкі толқуларға әкелді, бұл б.з.д. 135 жылы Сицилияда Бірінші құл соғысын тудырды. Публий Муций Скеволаның әріптес консулы Луций Кальперний Пизо б.з.д. 133 жылы Сицилия аралындағы құл көтерілісіне қарсы әскерлерді басқарды. Бұл көтерілісті Евнус есімді адам басқарды, ол жартылай пророк сияқты әскери басшы болды және үлкен римдік әскерлерге қарсы бірнеше шағын шайқастарда жеңіске жетті. Писо бұл ұзаққа созылған көтерілісті басуға ұмтылды, бірақ Скевола бұл науқанға көп қатыспады, сондықтан ол оның танымалдылығы мен беделін бөліспеді. Осы кезеңнің бір уақытында Писо мен Скевола екеуі де Рим қаласынан кетіп қалды, сондықтан Сенатқа қалалық претор төрағалық етті.
Lex Sempronia Agraria (Аграрлық тұқым)
Тиберий Гракх аса маңызды "Аграрлық заң" заңын дайындамас бұрын, сол кездегі ең беделді азаматтармен, соның ішінде сол уақытта консул болған Публий Муций Скаеволамен кеңесті. Плутарх Скаеволаны заңгер, ізгілік пен атақ-даңқ жағынан бірінші болып сипаттайды. Скаевола және басқалармен кеңескеннен кейін Гракх мемлекеттік жерлерді пайдаланғандарға күткеннен де жайлырақ заң жобасын жасады.
Қазылар алқасы (Гракх Сципионға қарсы)
Тиберий Гракх пен оның қарсыластары арасындағы қақтығыс күшейгенде, Публий Муций Скаевола Сципион Насиканың Гракхты қызметтен шеттету әрекетіне қолдау көрсетуден бас тартты. Бірақ Тиберийдің қазасынан кейін ол Сенатқа тұрақтылықты қайта орнатуға тырысты, бұрын қолдамаған зорлық-зомбылық оқиғаларын кейіннен мақұлдады. ХХ ғасыр тарихшылары бұл күрт өзгеріс, қауіпті жағдайларда тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін фракциялық талас-тартыстан жоғары тұрған адал адамды көрсетеді ме, әлде ол жағдайға қарай фракциялық адалдығын оңай өзгертетін адам екенін көрсетеді ме деп пікірталас жүргізді. Мысалы, 1965 жылы Эрих С. Грюен Публий Муций Скаеволаны үнемі фракциялық адалдығын ауыстыратын адам ретінде бейнеледі, оны табысты, бірақ принципсіз саясаткер деп сипаттады. Ал Вайзман, Бернштейн және Бадиан 1970-ші жылдардың басында Скаеволаның тәуелсіздік пен адалдыққа берілген адам ретінде жағымды бағалануын қорлады.
Pontifex maximus, б. з. д. 130-115 жылдар
Публий Муций Скеволаның ағасы, Публий Лициний Красс Дивес Муциан, б.з.д. 130 жылы Пәрғам патшалығында шайқас кезінде қаза тапқаннан кейін ол Понтифекс Максимус болып тағайындалды. Осы кезеңдегі оның ең маңызды еңбегі – соңғы “Анналь Максими” жариялануы болды. “Анналь Максими” – б.з.д. 400 жылдан бастап Понтифекс Максимус жүргізіп келген жылнамалар еді. Рим Республикасындағы ең жоғары дәрежелі бас діни қызметкер – Понтифекс Максимус, әр жылдың маңызды оқиғаларын және магистраттардың есімдерін тіркеуге жауапты болды. Жылнамалар б.з.д. 130 жылдары жазылуын тоқтатты, ал Публий Муций Скевола ресми өкілі ретінде толық жазбаны жариялағандығы айтылады.
Өлім
Тарихшы Дейвид Стоктонның айтуынша, Публий Мюций Скеволаның қай жылы қайтыс болғаны белгісіз. Кейінгі заңгерлер оның б.з.д. 121 жылы әлі тірі болғанын көрсетеді, бірақ ол б.з.д. 114 жылға дейін қайтыс болған болуы керек, себебі сол жылы Весталық қыздардың ісін басқа бас діни қызметкер қарады.