Кіріспе

Оедогоний тұқымдасы – талшықты, дербес тіршілік ететін жасыл балдырлар тұқымдасы. Ол алғаш рет 1860 жылы Польшаның тұщы суларында В. Хилзе тауып алды, ал кейін неміс ғалымы К. Э. Хирн оған ат қойды. Оедогонийдің морфологиясы ерекше, оның ішкі және сыртқы құрылысы бір-бірінен өзгеше және тіршілік циклы бойында өзгеріске ұшырайды. Бұл балдырлар екі жарты шардың тұщы су экожүйелерінде мекендейді және бентостық және планктондық сипатқа ие. Олар су бетінде балдырлардың шоғырларын құрайды, сондықтан көптеген басқа балдырлармен тығыз байланыста болады. Бұл жіп тәрізді жасушалардың тіршілік циклдері тіршілік циклының кезеңіне байланысты жынысты және жыныссыз көбеюді қамтиды. Оедогоний өте кең таралған болса да, оны анықтау қиын, себебі маңызды анықтамалық белгілері көбею кезінде ғана байқалады, ал бұл тұқым үшін бұл сирек кездесетін тіршілік кезеңі. Оедогонийдің тұщы су экожүйелерінде ауыр металдарды бекітуде маңызды рөл атқаратыны анықталды.

Этимология

Алғашқыда неміс тілінде Oedogoniaceen деп аталған Oedogoniales атауы латын тіліндегі oedos (ісіну немесе ісік деген мағынада) және gonos (ұрпақ немесе тұқым деген мағынада) сөздерінен туындаған. Бұл атау Хирннің Эдогониумның жыныстық және жыныссыз көбеюі кезінде байқаған морфологиялық ерекшеліктерін көрсетеді, және ол кейіннен "Monographie und iconographie der Oedogoniaceen" атты еңбегінде сипаттаған.

Ашылу

Оэдогоний түрлерін алғаш рет Хилсе (1860), Головин (1964), Кирхнер (1878), Козловский (1895) және Гутвинский (1897) 19 ғасырдың соңында сипаттады. 1991 жылы Мрозинскаяның мақаласында Оэдогоний туысының жаңа таксономиялық жіктелуі және екі бөлімге бөліну ұсынылды: I. Monospermatozoideae және II. Dispermatozoideae. Бұл бөлімдер антеридиялық (еркек жыныс органы бар) жасушалардың шығаратын сперматозоидтар санының айырмашылығына негізделген. Сүтқорықтың (holdfast) жасушасы ғана түссіз болады. Filamentтің (талшықтың) қалған барлық жасушалары жасыл құрылымдар түрінде болады, олардың кейбіреулерінде ғана қақпақтар (caps) кездеседі. Жасушадағы қақпақтардың саны сол жасушаның қанша рет бөлінгенін көрсетеді. Filamentтің әрбір жасушасы үш қабаттан тұратын жасуша қабырғасына ие: ең ішкісі целлюлозадан, ортаңғысы пектозадан және ең сыртқысы хитиннен тұрады, олардың барлығы да беріктік пен қорғаныс қамтамасыз етеді. Көптеген жасушалар сүтқорық арқылы субстратқа бекітілген және вегетативтік жасушалар болып табылады, бірақ кейбіреулері еркін жүзеді. Оэдогоний түрлері жыныс органдарының таралуына байланысты екі негізгі топқа бөлінеді: макрандос және нанандрос түрлері. Оэдогонийде ерекше геномдық құрылымы бар хлоропластар бар. Бұл геномның ұзындығы 196 547 жұп базалық (bp) және фотосинтездік хлорофиттер арасында ең ықшамды. Онда 17 I топтағы және 4 II топтағы интрон бар, ол интронға толы және сәйкес келмейтін төрт бөліктен тұрады. Онда 99 түрлі сақталған гендерді қамтитын төрт ұзын ашық оқу тізбегі (ORF) бар. Осы ORF-тардың екеуі әдетте хлоропласт ДНК-сында (cpDNA) кездеспейтін гендерге өте ұқсас. Бұл молекулалық белгілер Оэдогонийдің ОКК кладының ең ертегі тармағы екендігі теориясын қолдайды. Гүлдену кезінде бұл жасушаларды жою олардың экожүйесіне оң әсер етеді және оларды кептіріп, өнеркәсіптік қалдықтар сияқты басқа да тұщы су жүйелерінен зиянды ауыр металдарды сіңіру үшін тиімді пайдалануға болады. Оэдогоний бетон беттеріндегі өсуінің артығы бастығынан суару каналдарын айтарлықтай бітеп тастауы мүмкін.

Y

Оэдогониум юньнаньский К. К. Жао, 1979 жыл.