Кіріспе

жасыл балдырлар тобы
Жасыл балдырлар бөлімі

Хлорофита – жасыл балдырлардың таксономиялық тобы, бұл топ хлорофиттер деп бейресми түрде аталады. Бұл атау екі өте әртүрлі мағынада қолданылады, сондықтан нақты автордың қолданысын анықтау үшін сақтық тану қажет. Ескі жіктеме жүйелерінде, бұл жасыл өсімдіктер (Viridiplantae) ішіндегі барлық жасыл балдырлардың жоғары парафилетикалық тобы болып табылады, сондықтан шамамен 7000 түрді қамтиды, олардың көпшілігі суда тіршілік ететін фотосинтездейтін эукариотты организмдер. Жаңа жіктемелерде, бұл стрептофиттер/харофиттердің туыс клады болып табылады. Стрептофита клады харофиттерден тұрады, олардың ішінде эмбриофиттер (құрлық өсімдіктері) пайда болды. Соңғы мағынада Хлорофитаға шамамен 4300 түр ғана кіреді. Құрлық өсімдіктері сияқты (эмбриофиттер: бриофиттер және трахеофиттер), жасыл балдырлар (эмбриофиттерден басқа хлорофиттер мен харофиттер) хлорофилл a және хлорофилл b қамтиды және крахмал түрінде қоректік заттарды сақтайды. Топтың кейбір өкілдері протозоалармен, губкалармен және кенелілермен (cnidarians) симбиоздық қарым-қатынас жасайды. Басқалары саңырауқұлақтармен симбиоздық қарым-қатынас жасап, лишайларды құрайды, бірақ көптеген түрлер дербес тіршілік етеді. Кейбір түрлер жыныстық көбеюге қабілетті, ол оогамиялық немесе изогамиялық болып келеді. Бұл кладтың барлық өкілдерінде қозғалмалы, қамшылы жүзу жасушалары бар. Көптеген түрлер тұщы су ортасында және көптеген түрлер теңіз ортасында тіршілік етеді, ал басқалары құрлықтағы кең ауқымды ортаға бейімделген. Мысалы, қардың қызыл түсіне себеп болатын Chlamydomonas nivalis, жазғы альпілік қарлы алаптарда тіршілік етеді. Басқалары, мысалы, Trentepohlia түрлері, тау жыныстарының немесе ағаштардың ағаш тәрізді бөліктеріне жабысып тіршілік етеді. Monostroma kuroshiense, бүкіл әлемде өсірілетін және жасыл балдырлардың арасында ең қымбат жеуге жарамды жасыл балдыр, осы топқа жатады.

Экология

Хлорофита түрлері (қазір Viridiplantae-дің екі негізгі тармағының бірі саналады) теңіз, тұщы су және құрлықта кең таралған. Көптеген түрлер арнайы және экстремалды ортаға бейімделген, мысалы, шөлдер, арктикалық аймақтар, тым тұзды орталар, терең теңіз сулары, теңіздің терең қабаттарындағы гидротермалдық бұлақтар және температура, жарық және тұздылықтың күрт өзгеретін орталары. Кейбір топтар, мысалы, Trentepohliales тек құрлықта ғана кездеседі. Хлорофитаның бірнеше түрі эукариоттардың алуан түрлерімен симбиоз қарым-қатынасында өмір сүреді, оның ішінде саңырауқұлақтар (қос тіршілікке – ликендерге) , кірпікшелер, фораминиферлер, қызыл терілілер және моллюскалар. Ал басқалары фагоцитоз арқылы миксотрофты бактериялармен қоректенеді. Гетеротрофты жасыл балдырша Prototheca-ның екі кең таралған түрі патогенді болып табылады және адамдар мен жануарларда прототекоз ауруын тудыруы мүмкін.

Жіктеу

Хлорофиталарды жіктеуге қолданылатын ерекшеліктер: зоидтің түрі, митоз (кариокинез), цитокинез, ұйымдасу деңгейі, тіршілік циклы, гаметалардың түрі, жасуша қабырғасы полисахаридтері және соңғы кезде генетикалық мәліметтер.

Филогения

Лелиарт және басқалар. 2012 жылы келесі филогенезді ұсынды. Ол "празинофиттерді" парафилетикалық деп көрсетті, ал қалған Хлорофита топтарын "негізгі хлорофиттер" деп атады. Құрлықтағы өсімдіктерден басқа барлық Стрептофиталарды ол парафилетикалық "харофиттер" деп сипаттады.

Зерттеулер мен жаңалықтар

2020 жылдың ақпан айында Қытайдың Ляонин провинциясының солтүстігінде Proterocladus antiquus деп аталатын жасыл балдырлардың қазба қалдықтары табылды. Шамамен миллиард жылға жуық жасқа ие болған бұл организм, көпжасушалы хлорофиттердің ең көне мысалдарының бірі деп есептеледі.