Кіріспе

1777 жылғы американдық төңкеріс соғысының шайқасы

Ассунпинк-Крик шайқасы, сондай-ақ Трентон шайқасының екіншісі деп те аталады, американдық және британдық әскерлер арасында 1777 жылдың 2 қаңтарында Нью-Джерси штатының Трентон қаласы мен төңірегінде болған шайқас. Бұл шайқас американдық төңкеріс соғысы кезінде өтіп, американдықтардың жеңісімен аяқталды. 1776 жылдың 26 желтоқсанындағы Трентон шайқасындағы жеңістен кейін, Континенттік армияның генерал Джордж Вашингтон мен оның соғыс кеңесі британдықтардың күшті қарсы шабуыл жасауын күтті. Вашингтон мен кеңес осы шабуылға Трентонда тойтарыс беруді шешіп, Ассунпинк өзенінің оңтүстігінде қорғаныс позициясын құрды. 26 желтоқсан шайқасынан кейін генерал-лейтенант Чарльз Корнуоллис британдық әскерді оңтүстікке қарай жетектеді. Принстон қаласында подполковник Чарльз Моухудтың басқаруында 1400 сарбазды қалдырып, Корнуоллис 2 қаңтарда шамамен 5000 әскермен Трентонға жол тартты. Эдвард Хэнд басқарған американдық мергендердің қарсы тұруы салдарынан оның ілгерілеуі айтарлықтай баяулады, ал алдыңғы қатар Трентонға қараңғыда ғана жетті. Америкалықтардың позицияларына үш рет шабуыл жасағаннан кейін, әрқайсысы сәтсіз аяқталды, Корнуоллис күтіп, шайқасты ертең аяқтауға шешім берді. Вашингтон сол түні әскерін Корнуоллистің лагерінің айналасына жылжытып, келесі күні Принстондағы Моухудқа шабуыл жасады. Бұл жеңіліс британдықтарды қысқы маусымда Нью-Джерсидің көп бөлігінен шығарып жіберді.

Өмірбаян

1776 жылы 25-26 желтоқсан түнінде Континенттік армияның Бас қолбасшысы Джордж Вашингтон әскерімен Делавэр өзенінен өтіп, 26 желтоқсан күні таңертең Трентон шайқасында Гессен гарнизонына шабуыл жасады. Гессен гарнизоны қоршалып, жылдам жеңілді. Вашингтон өзеннен қайта өтіп, сол күні түстен кейін Пенсильваниядағы лагеріне қайтып келді. 30 желтоқсанда Вашингтон әскерін Трентонға қайтарды және әскерін Ассунпинк өзенінің оңтүстік жағына орналастырды.

Вашингтонның үндеуі

Трентон қаласында Вашингтон қиын жағдайға тап болды. Оның әскерлерінің басым көпшілігінің әскери қызмет мерзімі 31 желтоқсанда аяқталады, және ол оларды қалуға көндіре алмаса, әскердің ыдырап кететінін білді. Сондықтан, 30 желтоқсанда Вашингтон өз әскерлеріне он доллар сыйлықпен бір айға қалуға үндеді. Ол еріктілерден мылтықтарын дайындауға шақырды, бірақ ешкім шықпады. Содан кейін Вашингтон атын бұрып, әскердің алдынан өтіп: "Батыл жауынгерлер, сіздер мен сұрағанның бәрін жасадыңыз, тіпті күткеннен де артығын жасадыңыз; бірақ сіздердің елдеріңіз, әйелдеріңіз, үйлеріңіз және барлық қадірлі нәрсеңіз қауіпте. Сіздер шаршап, қиындықтарға толы жолдан өттіңіздер, бірақ сіздерді қалай босатуға болатынын білмейміз. Егер сіздер тек бір айға ғана қалуға келіссеңіз, онда сіздер азаттық жолында және елдеріңіз үшін ешқашан басқа жағдайда жасай алмайтын қызмет етесіздер."

Дайындықтар

1777 жылдың 1 қаңтарында Континенттік Конгресс Трентонға ақша жеткізді, және сарбаздарға жалақы төленді. Вашингтон Конгрестен бірқатар қаулылар алды, соның ішінде Вашингтонға әскери диктатордың өкілеттігімен тең өкілеттіктер берілді. Вашингтон Трентонда тұрып, шайқасуға шешім қабылдады және Кроссуиксте 1800 жасақпен болған генерал Джон Кэдваладерге Трентонға қосылуға бұйрық берді. 31 желтоқсанда Вашингтон генерал Корнуоллис басқаратын 8000 сарбаздық әскердің Трентонға шабуылдауға бет алғанын білді. Вашингтон өз әскеріне Трентонның оңтүстік-шығысында (қазіргі Трентон транзиттік орталығының орнына жақын) Ассунпинк сағасының оңтүстік жағалауына параллель жер бедерін салуды бұйырды. Ол Принстонға генерал Джеймс Грантқа жету үшін аттанды, ол 1000 сарбазымен Принстонды күшейтуге келген болатын. Корнуоллис келді және Грант пен Карл фон Доноптың ықпалымен Трентонға шабуыл жасауға көндірілді. 2 қаңтарда Корнуоллис өзінің күшінің бір бөлігін Чарльз Моухудтың басқаруына қалдырды және 5500 сарбазымен 18 шақырым қашықтықтағы Трентонға қарай жолға шықты. Корнуоллистің әскерінде 28 зеңбірек болды және олар үш колоннада жүріп өтті. Екі күн бұрын Вашингтон Маттиас Алексис Рош де Фермой басқаратын әскерлеріне Трентон мен Принстон арасында британдықтардың ілгерілеуін тежеу үшін сыртқы қорғаныс шебін орнатуды тапсырған болатын. Британдықтар жақындағанда Фермой мас күйінде Трентонға қайтып келді. Американдық мергендер орманға, шатқалдарға және тіпті жолдың қисықтарына тығылып, британдықтар шайқасқа тұрған сайын, мергендер кері шегініп, жасырынған жерден оқ атып отырды. Хэнд американдықтардың Five Mile Run бойындағы позициясын тастауға мәжбүр болғаннан кейін, Шабакунк өзенінің оңтүстік жағалауындағы тығыз орманды аймақта жаңа позиция алды. Оның әскері өзенге жеткенде, гессендер оларға байнеттерімен шабуыл жасап, американдықтар арасында хаос тудырды. Вашингтон хаосты көріп, көпірден өтіп бара жатқан адамдардың арасынан өтіп, Хэндтің артқы күзетіне кері шегініп, американдық артиллерияның қорғанысында қайта жиналуға бұйрық берді.

Британдық шабуыл

Британдықтар американдық қорғанысқа шабуыл жасауға дайындалғанда, екі тараптың арасында зеңбірек пен мылтық оқтарымен атыс жүрді. Корнуоллистің генерал-квартирмейстері Уильям Эрскин: «Егер Вашингтон мен ойлағандай генерал болса, оның әскері таңертең онда табылмайды», – деп, Корнуоллиске дереу шабуыл жасауға кеңес берді. 3 қаңтардың сағат 2-сіне қарай армия Принстонға жол тартты. Вашингтон 500 адам мен екі зеңбірек қалдырып, отты жандырып тұру үшін, сондай-ақ пикалар мен көрекпен шу шығарып, британдықтарды қазба жұмыстарын жүргізіп жатқандай ойлатты.

Шығындар

Қаза тапқандар саны туралы бағалар мүлдем әртүрлі. Говард Пекхэм 2 қаңтардағы шайқасты екі жеке шайқас ретінде сипаттайды, оларды ол "қақтығыстар" деп атайды. Бірінші шайқаста, "Бес мильдік жүгіру" жерінде, ол американдықтардың жоғалғанын көрсетпейді. Екінші шайқаста, Стоктон-Холлоуда, американдықтардың 6-ы қаза тапты, 10-ы жараланды және 1-і дезертирлік жасады деп хабарлайды. Дэвид Хакетт Фишер британдықтардың жоғалғанын 365 өлтірілген, жараланған немесе тұтқынға алынған деп көрсетеді. Ұзақ соққан шайқастан кейін британдықтар шешулі түрде жеңілді, ал Маухуд басқаратын гарнизонның көп бөлігі тұтқынға алынды. Он күн ішінде үшінші рет жеңілгеннен кейін, Корнуоллистің жоғары бастығы, генерал Уильям Хоу, әскерге оңтүстік Нью-Джерсиден кері шегінуге және дерлік Нью-Йоркке қайтуға бұйрық берді. Олар Нью-Брансуиктегі алдыңғы бекеттерді тастап кетіп, солай істеді. Вашингтон әскерін қыстау үшін Мористоунға көшірді.

Мұра

1789 жылы 21 сәуірде бұл шайқас Джордж Вашингтонның Трентондағы алғашқы инаугурациясына жол тартқанда қарсы алынуымен еске алынды, сол кезде Ассунпинк сағасындағы көпірге триумф аркасы орнатылды. 1792 жылы американ суретшісі Джон Трамбулл Вашингтонның толық бойы бейнеленген «Трентондағы Джордж Вашингтон» атты суретін салды, онда ол шайқас күнінен кейін Ассунпинк сағасы үстіндегі көпірдің оңтүстігінде тұрған күйі көрсетілген.