Арнольд Тунберг: Финляндияның мұзшабақ шебері

Кіріспе

Фин жылдамдықпен коньки тебуші Арнольд Класс ("Класс") Роберт Тунберг (5 сәуір 1893 – 28 сәуір 1973) – фин жылдамдықпен коньки тебуші, бес Олимпиада алтын медалін жеңіп алған. Оның үш алтын медалі 1924 жылы Шамониде өткен алғашқы қысқы Олимпиада ойындарында (күміс және қола медальмен қатар) және екі алтын медалі 1928 жылы Сент-Морицте өткен қысқы Олимпиада ойындарында болды. Ол екі қысқы Олимпиаданың да ең табысты спортшысы болды, 1928 жылғы қысқы Олимпиададағы осы құрметті Норвегиялық Йохан Греттумсбратенмен бөлісті. Ешбір спортшы бір ойындардағы барлық Олимпиадалық жарыстардың мұндай үлкен бөлігінде жеңіске ие болған емес. Ол Хельсинкиде дүниеге келді және сол жерде қайтыс болды.

Қысқаша өмірбаяны

Тунберг жылдамдықпен коньки тебуді 18 жасында бастады, спортқа толыққанды берілгенге дейін ол темекі шегуші және ішімдік ішуші ретінде біршама шалқалаған өмір сүрді. Дегенмен, 28 жасынан бастап – алғашқы Еуропа чемпионатында өнер көрсеткеннен кейін – және одан кейінгі он жыл бойы ол ең көп жеңіс туған конькиші болды. Тунбергтің ең күшті жағы – ең қысқа қашықтықтар, 500 метрден 5000 метрге дейін. Ол халықаралық 10000 метрлік жарыста ешқашан жеңіске жетпеді, бірақ 1924 жылғы Қысқы Олимпиадада 10000 метрде күміс жүлде алды – ол отандасы Юлиус Скутнаббтан үш секундқа қалып қойды. Тунберг 1924 жылғы Олимпиадада үш алтын медаль жеңіп алды – көпсайыстық, 1500 метр және 5000 метр. Ол көпсайыстық коньки тебуде Олимпиада алтынын жеңген жалғыз адам болып қала береді, себебі 1990-жылдарға дейін көпсайыстық коньки тебудің басты жарыс екеніне қарамастан, 1928 жылдан бастап Олимпиада бағдарламасынан алынып тасталды. Тунберг 1923 жылдан 1931 жылға дейін бес рет әлем чемпионатында, сондай-ақ төрт рет Еуропа чемпионатында жеңіске жетті. 1928 жылғы Қысқы Олимпиадада ол тағы екі алтын медаль алды, барлығы бес медальмен аяқтады, және осы екі медаль оны 34 жасындағы ең үлкен Олимпиадалық жылдамдық коньки тебу чемпионы етті. Алайда, керемет жетістіктеріне қарамастан, ол кейде ұзақ қашықтықта осал болатын. Егер 500 және 1500 метрлік жарыстар жоспарланғандай өтпесе, оны жеңуге болатын – мысалы, 1927 жылы 22 жастағы Бернт Эвенсен әлем және Еуропа чемпионатында одан озуға мүкіндік алды. Дегенмен, Эвенсен Тунбергтің ұзаққа созылған жеңістер тізбегін ешқашан қайталап білмеді. Карьерасындағы керемет көрсеткіштеріне қарамастан, Тунберг «Адель календарында» ең жоғары нәтижеге жетпеді – бұл конькишілерді жеке көрсеткіштері бойынша бағалап, оларды кесте арқылы көпсайыстық көрсеткіштерге айналдыратын статистикалық жүйе. Оскар Матисеннің үш ең ұзын қашықтықтағы жеке рекордтары Тунбергке жете алмайтын деңгейде болды. Алайда, Тунбергтен бес жыл бұрын дүниеге келген Матисен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кәсіби спортқа ауысып, екеуі ISU санкциялаған жарыстарда ешқашан кездеспеді.

Thunberg began with speed skating rather late, at the age of 18, having led a somewhat rowdy life as a compulsive smoker and drinker before he concentrated fully on his sport. However, from the age of 28 – when he turned up at his first European Allround Championships – and for the following ten years, he was by far the most winning skater. Thunberg's greatest strengths were the shortest distances, the 500 through 5000 metres. He never won an international 10000 metre event, although he did win a silver medal on the 10000 metres at the 1924 Winter Olympics – beaten by three seconds by compatriot Julius Skutnabb. Thunberg won three gold medals at the 1924 Olympics – the allround event, the 1500 metres and the 5000 metres. He remains the only person to have won an Olympic gold medal in allround speed skating, as despite the status of allround as the premier skating event, at least up until the 1990s, the event was abolished in the Olympics from 1928 onwards. Thunberg won five World Allround Championships titles from 1923 to 1931, and also four European Allround Championships titles. He also took two more gold medals at the 1928 Winter Olympics, to end with five, and these two medals made him the oldest Olympic Speed Skating Champion, at the age of 34. However, despite his amazing run, he was occasionally vulnerable on the long distances. If his 500 and 1,500 metre events did not go exactly according to plan, then he could be beaten – as shown in the 1927 season when the 22 year old Bernt Evensen pipped him to both the World and European title. Evensen, however, could never string together the long run of victories that Thunberg ended up with. Despite his amazing career record, Thunberg never reached the top of Adelskalender – a statistical invention which ranks skaters according to their personal bests and then converts them into allround performances, using a table. Oscar Mathisen's personal bests on the three longest distances were simply too good for Thunberg to match. However, Mathisen – who was born five years before Thunberg – turned professional during World War I, meaning that the two never met in an ISU sanctioned event.

Жеке деректер

Айта кетейік, Тунбергтің 3000 метрге жүгірудегі жеке рекорды ресми әлемдік рекорд деп мойындалмады. Тунбергтің Адель календарындағы көрсеткіші 192.633 ұпайды құрайды. Адель календарындағы ең жоғары жетістігі – екінші орын.