Кіріспе

Марио Баваның режиссерлік дебюті - Марио Баваның режиссерлік дебюті - Барбара Стил, Джон Ричардсон, Андреа Чеки, Иво Гаррани, Артуро Доминики және Энрико Оливери ойнаған 1960 жылғы итальяндық готикалық қорқынышты фильм. Николай Гогольдің "Viy" атты қысқа әңгімесінің желісі бойынша түсірілген фильм Молдавияда өтеді және ағасы өлтірген сиқыршының оқиғасын баяндайды. Галатея продюсерлік компаниясы үшін Геркулес (1958) және Геркулес бұзылып (1959) фильмдерінің кинематографиясын қамтамасыз еткен және олардың басқа екі фильмін, Кальтики Өлмейтін монстр (1959) және Марафонның алыптығын (1959) аяқтауға көмектескен Бава компанияның президенті Лионелло Сантиден шетелдік нарықтар үшін фильм түсіруге рұқсат алды; ол Теренс Фишердің Дракула (1958) нұсқасының соңғы жетістігін пайдаланып, қорқынышты фильм түсіруді таңдады. Гогольдің әңгімесіне негізделген төрт беттік конспекті жасалып болғаннан кейін, сценарийге басқа да бірнеше сценаристтер, кредиттелгендер де, кредиттелмегендер де жұмыс істеді. Ранк Организациясының бұрынғы келісімшарт ойыншылары Стил мен Ричардсонды ойнатты, өйткені Бава британдықтар фильмді Дракуламен салыстыруға мүмкіндік береді деп ойлады. Фильм түсірілімі Римдегі Скалера Фильм студиясында және Арсолидегі Массимо замогында өтті; түсірілім Баваның сценарийді жиі қайталап отыруы және Стилдің экипажмен қақтығыстарымен күрделіленді. "Қара жексенбі" алғашқы итальяндық релизінен кейін қаржылық табысы шектеулі болды. Оны АҚШ-та тарату үшін Самуэль З. Аркофф пен Джеймс Х. Николсон сатып алды. Олар америкалық релизге дейін фильмге көптеген өзгерістер енгізді, соның ішінде кейбір зорлық-зомбылық пен жыныстық қатынас көріністерін алып тастады, диалогты қайталап, Роберто Николозидің музыкалық сазын Лес Бакстердің бірімен алмастырды. Фильм 1961 жылы Америкада жарық көргеннен кейін үлкен жетістікке қол жеткізді, ол AIP-тің алғашқы бес жылында жарық көрген ең көп кассалық фильм болды. Фильмге Ұлыбританияда бірнеше жыл бойы тыйым салынды және ол 1968 жылдың шілдесіне дейін кеңінен шығарылмады, содан кейін оны Border Films "Вампирдің қайырымы" деп шығарды. Фильм Италияда жалпысынан жағымсыз пікірлер алды, бірақ Францияда және АҚШ-та шетелде жақсы пікірлер алды, онда Cahiers du Cinéma, New York Daily News, Time және Variety-де жағымды ескертулер болды. Black Sunday фильмінің ретроспективті қабылдануы оң болып қала береді: ол Time Out-тың ең жақсы қорқынышты фильмдер туралы сауалнамасында 84-ші орынға ие болды, ал сыншы Джеймс Мариот фильмді "итальяндық готика қорқынышының ең үздік жетістігі" деп мақтады. Фильм қазір итальяндық қорқынышты фильмдер үшін стандарттарды белгілеген ізашарлық жұмыс деп саналады, өйткені оның әдемі және қорқынышты элементтерінің бір-біріне жанасуы, эротизм мен графикалық зорлық-зомбылықтың күшті бейнелері бар. Бұл элементтер кейінгі итальян жанрларында, мысалы, спагетти-вестерн және гиаллода кездеседі. Фильм Стилді Италиядағы кино жұлдызына айналдырды және оның 1960 және 1970 жылдары бірнеше қорқынышты фильмдердегі рөлдеріне әкелді.

Сюжет

1630 жылдары Молдавияда вампирлік сиқыршы Аса Важда мен оның сүйіктісі Явутичті Асаның ағасы Гряби сиқыршылық үшін өлім жазасына кесіп отыр. Аса кек алуға ант береді және Грияби ұрпақтарына қарғыс тақты. Аса мен Явутичтің бетін өткір тікенектері бар қола маскалар басып, олардың етін қақты, бірақ кенеттен дауыл көтеріліп, ауыл тұрғындары оларды ағашқа жағып өртеп жібермейді. Екі ғасырдан кейін доктор Чома Круваян және оның көмекшісі доктор Андрей Горобек медицина конференциясына бара жатқанда, олардың арбасының бір дөңгелегі сынған. Олар күймешісін күтіп, жақын маңдағы көне қабірге кіргенде, Асаның қабірін табады. Круваджан әйнек панелі арқылы өзінің өлім маскасын бақылап, бэтпен соққы берген кезде панельді (және оның үстіндегі айқышқа) кездейсоқ сындырады. Ол Асаның бетін бүркеп, оның жартылай сақталған өлексесін көрсетті. Ол қолын сынған шыныға шауып, оның қаны Асаға тамшылайды. Сыртқа қайтып келе жатқанда Круваян мен Горобек Катя Важдамен кездеседі. Ол оларға өзінің әкесі мен ағасы Константинмен бірге жақын маңдағы қамалда тұратынын айтады, ауыл тұрғындары оны арбалы деп санайды. Оның сұлулығы мен қайғысына таңғалған Горобек Катяға ғашық болады. Екі жігіт оны тастап, қонақүйге қарай жолға шығады. Осы арада Круважанның қаны Асаны қайта тірілтеді. Ол Джавутичпен телепатия арқылы байланысады. Ол қабірден тұрып, ханзада Ваджданың сарайына барады, онда Ваджда қайта тірілген өліктерді қорғау үшін айқышқа ілінген бағананы ұстайды. Алайда, Важда бұл сапардан қатты қорқып, қорқыныштан шалдыққан. Константин доктор Круважанды әкелуге қызметшісін жібереді, бірақ ол қонақүйге жетуден бұрын қызметшісі өлтіріледі. Жавутич Круваджанды өзінің қызметі қажет деген сылтаумен қамалға алып келеді. Жавутич Круважанды Асаның қабіріне алып барады. Жаратушы Круважанды гипноздап, қалған қанын қажет екенін айтады. Сонда Аса оны сүйіп, оның қызметшісі етіп қояды. Асаның бұйрығы бойынша Круважан Вадждаға қарауды сұрайды. Ол крестті бөлмеден алып тастауға бұйрық береді, сондықтан ол Ваджданы ренжітпейді; бұл Джавутичке кейін қайтып келіп, оны өлтіруге мүмкіндік береді. Асаның жоспары - Катияны өмірінен айырып, өзін қайта тірілту, өйткені Катиа физикалық түрде Асаның реинкарнациясы. Круважанның өлер алдында науқасын тастап кеткенін естігенде, Горобек Сонаны сұрап алады. Ол Круваджанның ертіп жүрушісін Жавутичтің суретімен сәйкестендіреді. Бір діни қызметкер мен Горобек Жавутичтің қабіріне барып, оның ішінде Круважанның денесін табады. Олар оның өлі емес екенін біліп, оны көзінен шегемен түйіп өлтіреді. Явутич Константинді өлім орнына лақтырып, Катияны Асаға алып кетеді. Аса Катияның жастығын құртады. Жаратушы әйел қан алуға бара жатқанда, Қатияның мойнындағы айқыш оны тоқтатады. Горобек Катяны құтқару үшін склепкаға кіреді, бірақ Джавутич оған шабуыл жасап, оны өлім орнының шетіне итеріп жібереді. Константин өзінің соңғы күшін Javutich-ті шұңқырға тартып, Горобекті қауіпсіз жерге итермелеу үшін қолданады. Горобек Аса мен Катияны табады. Аса Катия болып жүріп, Горобекке Катияның сиқыршы екенін айтады. Осыған сәйкес ол Катияны өлтіруге барады, бірақ оның киіп жүрген айқышқа ешқандай әсер етпейтінін байқады. Ол Асаға бұрылып, оның шапанын шешіп, оның етсіз сүйек екенін көрсетті. Сонда діни қызметкер көптеген шырақтармен ауыл тұрғындарын алып келіп, Асаны өртеп өлтіреді. Катия өзінің өмірін және сұлулығын қалпына келтіріп, Горобекпен қайта қосылады.

Актерлік құрам

Марио Баваның "Қараңғылықтың барлық түстері" және "Италияның готикалық қорқынышты фильмдері" (1957 - 1969) фильмдерінен алынған.

Даму

1950 жылдардың соңынан 1960 жылдардың басына дейін Италиядағы Галатеа продюсерлік компаниясы жанрлық фильмдердің ең белсенді продюсерлерінің қатарында болды. Олар сол кездегі семсер мен сандал құбылысын бастаған. Олардың фильмдері Геркулес (1958) және Геркулес бұғаудан босатылды (1959), екеуі де американдық кассада сәтті болды. Компания басқа жанрлардағы фильмдер түсірді, мысалы ғылыми фантастика фильмдері Кальтики The Immortal Monster (1959), ол қаржылық табыстылықтан аз болды. Екі "Геркулес" фильмінің табысынан кейін америкалық дистрибьюторлар Италиядан жанрлық фильмдер үшін алдын ала төлеуге дайын болды, тіпті олар сол жерде танымал болмаса да. Екі Геркулес фильмінде де жұмыс істеуден басқа, оператор Марио Бава басқа фильмдерді де, соның ішінде Кальтики Өлмейтін жәндік және Марафонның алыптығын (1959) ішінара режиссерлік қызмет атқарған. Бұл Галатея президенті Лионелло Сантиге шетелдік нарықтар үшін фильм түсіру мүмкіндігін ұсынды. Продюсер Массимо Де Ританың айтуынша, Санти Баваға "Марафон алпысы" атты фильмде жасаған жұмысына таңғалғаннан кейін өзі таңдаған оқиғаға негізделген фильм түсіру үшін жақындаған деген әңгіме жалған; Де Рита Сантиге Баваға өз фильмін түсіруге рұқсат беру үшін жауапты екенін және Сантиден фильмнің бюджеті пайда табуға мүмкіндік беретін фильммен салыстырғанда көбейтуін сұрады. Теренс Фишердің "Дракула" фильмінің "Хаммер" кинокомпаниясы үшін шығарған нұсқасының сәттілігіне байланысты Бава қорқынышты фильм түсіруді шешті. Санти фильмді Техниколормен түсіруді қалаған, бірақ Бава ақ-қара түсірілімде тұрып қалды. Ол мұны стильдік және практикалық таңдау ретінде дәлелдеді, өйткені макияж түрлендіру реті арнайы қызыл және жасыл жарықтарды талап етті, бұл оларды түстермен түсіруді мүмкін емес етті. "Қара жексенбі" фильмінің түсірілім бюджеті белгісіз. Де Ританың есіне салғандай, бұл 50 000 мен 60 000 доллар аралығында болған, ал продюсер Армандо Говони соңғы бюджеттің 100 000 доллар шамасында болғанын еске алды.

Жазу және алдын ала өндіріс

Бава өзінің жобасын Николай Гогольдің 1835 жылы "Миргород" жинағында алғаш рет жарияланған "Вий" шығармасына негіздеді. Бұл оқиға студенттердің тобының әдемі әйелге айналуға қабілетті қарт сиқыршымен кездесуіне қатысты, оның өлімі Вийді шақырады, ол темір бетпен және рухани кедергілерді енуге қабілетті көздері бар, ауыр жапырақтармен жабылған, жерге қарай құлайтын. Бава бұл әңгімені балаларына ұйықтайтын алдында жиі оқып беретін. Оның фильмнің алғашқы конспектісі, Il Vij атты төрт беттік емделу, 1959 жылдың 1 қыркүйегінде жазылған және Гогольдің түпнұсқалық әңгімесін тығыз ұстанады. Бұл оқиғаны қазіргі заманға көшіріп, жас ерлі-зайыптылардың ескірген шіркеуге тап болып, қарт кісімен кездескендері туралы әңгімелейді. Ол оларға жүзбасының қызы туралы әңгімелейді. Ол түнде сиқыршының түрін алып, философты қинаған, ақырында оны ұрып өлтірген. Содан кейін өлі емес сиқыршы философтың жан дүниесін қорқытып, оны денесінен шығарып тастау үшін Вийді шақырды. Әңгіменің соңында ерлі-зайыптылардың философ пен сиқыршының реинкарнациясы екені анықталады. Санти Баваның емделуін қанағаттанғысыз деп санады және режиссерге тұжырымдаманы іске асырылатын сценарийге айналдыруға көмектесу үшін "Геракл" фильмдері мен "Марафонның алыпы" фильмдерінің сценарийін бірге жазған Галатеяның жетекші сценарисі Эннио де Кончиниді жалдады. Фильмнің көптеген тақырыптары де Кончинидің семсер мен сандал фильмдеріне ұқсас, соның ішінде қасиетті жерлерді арамдау, құлдыраған егемендіктің құлдырауы және жақсылық пен жамандықты бейнелейтін қос рөлге бір актрисаны қою, бұл Сильвана Манганоның жағдайы сияқты. Серджо Леонедің айтуынша, де Кончини "баяндамаларды тікелей эфирде продюсерлердің алдында оңды-солды ойлап шығарып, содан кейін оларды жазып алуда әлдеқайда жақсы болды"; бұл, оның өте өнімді резюмесімен бірге, Баваның өмірбаяны Тим Лукасты Де Кончини "Қара жексенбі" болатынына көптеген идеялар енгізгенімен, ол нақты сценарийдің азын жасады деп сендірді. Лукас Марчелло Кошиаға, Баваның алғашқы ғылыми-фантастикалық фильмі "Аспан жарылған күн" (1958) романын бірге жазған Марчелло Кошиаға береді. Фильмнің кредиттері тек де Кончини мен фильмнің редакторы Марио Серандрейді сценарий жазушылар ретінде көрсетеді; Римдегі Centro Sperimentale di Cinematografia (CSC) кітапханасында сақталған ресми құжаттар Бава, Серандрей, де Кончини және Кошиа, сондай-ақ Дино Де Пальма. Басқа газеттерде Феде Арно, Доменико Бернабей, Уолтер Бедогни, Люция Торелли және Мария Нота да жазылған. Бава кейіннен: "Сценаристтердің, соның ішінде менің де, тапқырлығы соншалық болды, Гогольдің ертегісінен мүлдем ештеңе қалмады". Фильмдегі "Вий" атауына сілтемелер негізінен беткей: фильм кейіпкерлері Андрей Горобек, Чома Круважан және Джавутич әңгіме кейіпкерлері Горобец, Хома Брут және Явтухтың есімдерімен аталған, ал Миргород ауылы өз атын Гоголь ертегісі жинағымен бөліседі. Екеуінде де қираған шіркеу, сондай-ақ сиқыршының әдемі жас әйелге айналуы көрінеді; Аса мен Явутичтің бет-әлпетіне соғылған қола "Шайтанның бет-әлпеті" Вийдің темір бет-әлпеті мен қақпақтарына сілтеме болуы мүмкін. Сценарий жасау кезеңінде фильмнің атауы Il Viy-ден La maschera del demonio-ға өзгертілді. Бұл фильм басқа екі қорқынышты фильмнің табысына ие болды: "Шым үйі" (1953) (Италияда La maschera di cera) және "Франкенштейн қарғысы" (1957). Италиялық кино сценарийлерін тексеруге тапсыратын Министрлік қайта қарау комиссиясы "Қара жексенбі" сценарийінің "адам өлтіру мен өлім-жітімге толы, сондай-ақ, сиқыршы, вампир, скелет, жын-перілерге толы екендігін, онымен салыстырғанда [Фишердің Дракуласы] балалар шоуы сияқты көрінеді" деп атап өтті. Бава фильмнің үлкен сюжет-тақталарын тартты, оның барысында ол өзінің кинематограф және режиссердің әріптесі ретінде жасаған бұрынғы жұмыстарының негізінде фильмнің визуалды стилін жасады. Лукас фильмде көз мен көру қабілетімен байланысты қайталанатын мотивтер бар екенін, сондай-ақ екеуінің де бұзылуы, мысалы, Асаның "Шайтанның бетпердесі" тікенектерін қараған субъективті түсірілімі, Андрейдің Катяға бір көрісуден ғашық болуы, сондай-ақ Круважанның көзіне ұрып тасталуы; сонымен қатар алғашқы және соңғы суреттерді таңдаудағы дөңгелектілік бар, өйткені екеуі де Асаны өлімге душар ету үшін қолданылатын жалын. Риккардо Фредамен бірге түсірген фильмдердің екеуіне сүйене отырып, Бава Қара жексенбіді өзінің фильмдерінің ауқымын олардың баяндау және бюджеттік шектеулерінен тыс кеңейту үшін жиі...

Кастинг

Бава "Қара жексенбіге" көрермендерді Дракула сияқты күшті фильм көретіндеріне сендіру үшін британдық актерлер керек деп ойлады. Барбара Стил Аса мен Катия Важданың қос рөлін ойнады. Ол Ранк ұйымы үшін бірнеше фильмдерде, соның ішінде "Жүрек бакалавры" (1958), "Сапфир" және "Жоғардағы және төменгі қабатта" (екеуі де 1959) ренкі 20th Century Fox-қа келісімшартын сатқанға дейін. Стил АҚШ-та сирек жұмыс істеді: ол Элвис Преслимен бірге "Western Flaming Star" фильмінде ойнатылды, бірақ режиссер Дон Сигелмен араларындағы қақтығыстар оны түсірудің алғашқы аптасында Барбара Иденмен алмастыруға әкелді. 1960 жылы наурыз айында Screen Actors Guild ереуілі өз мүдделерін еркін жүзеге асыруға мүмкіндік бергеннен кейін, ол Италияға сапар шегіп, "Қара жексенбіде" актерлік құрамға кірді. Стилдің фильмге қалай түскенін сипаттайтын екі дерек бар: біреуі Баваның, Fox-пен келісімшарт бойынша британдық актерлердің бас суреттерін қарап отырып, Стилді осы суреттерден таңдағанын көрсетеді. Стилдің айтуынша, Бава оны "Лайф" журналының фотосуреттерінде көрген соң іздеп тапты. Кейін Бава Стилдің "фильмдеріме өте жақсы бейнесін" көрсеткенін айтады. Джон Ричардсон Катияның сүйіктісі Андрей рөлін ойнады. Стилдің әріптесі Сапфир және Бакалавр жүректер, Ричардсонның Ранк келісім-шарты Fox-қа сатылды және ол Италияға кино жұмысына іздеу үшін келді; бұл уақытта ол және Стил Уильям Моррис Endeavor-дан бір агенттің атынан болды. Италиялық актерлердің арасында Андреа Чекки болды, ол бұрын әртүрлі итальяндық қойылымдарда жұмыс істеген, соның ішінде Микеланджело Антонионидің "Камелиясыз ханым" (1953). Кейін Чеччи 1960 жылы тағы екі фильмде: Витторио Де Сиканың "Екі әйел" және Фриц Лангтың "Др. Мабузенің мың көзі" фильмдерінде пайда болды. Артуро Доминики, бұрын Геркулестегі Эвристей және Кальтикидегі Нието ретінде пайда болған, Джавутич рөлін сомдаған; оның қызы Герман да қонақүй иесінің қызы Соняның рөлін сомдаған. Принц Важданың рөлін сомдаған Иво Гаррани Бава суретке түсірген бұрынғы фильмдердің ардагері болды; актер оның досының режиссерлік өмірде аз өзгергенін айтты, өйткені Марио режиссер болған. Ол мұны бұрын бірге түсірген фильмдерінде дәлелдеген еді, өйткені ол әрқашан басқа адамдардың фильмдерін түсіріп, сақтап қалады. Сондықтан оны директорлық креслода көру - кәдімгі нәрсе. Бірақ Марио ұялшақ еді, әрі өзін әрдайым төмен бағалайтын. Сіз оған ешқашан мақтау айта алмайсыз. Ол әрқашан: "Ай, Иво, не деп жатырсың? Ешқандай да қасіретке ұшырамайсың. Бірақ ол бірегей еді, бәріміз де мұны білдік".

Түсірілім

Лукастың айтуынша, "Қара жексенбі" фильмінің негізгі түсірілімі шамамен алты аптаға созылды - бұл "Галатея" фильмінің орташа кестесі, бірақ ол кездегі итальяндық фильмдерге әдеттегі 3-4 аптадан ұзақ - 1960 жылдың 28 наурызынан бастап 7 мамырда аяқталды. Бұл ретте кинотарихшы және сыншы Роберто Курти түсірілім маусым айында басталып, жеті аптаға созылған деп мәлімдеді. Фильмнің көп бөлігі Scalera Film студиясында түсірілді, сыртқы және кейбір ішкі жерлері Арсолидегі Массимо қасапатында түсірілді. Фильм қара-ақ түсірілсе де, Бава көптеген өндіріс және жарнамалық фотосуреттерді түсте суретке түсіруге рұқсат берді. Бұл фотосуреттер Бава мен оның ұжымы фильм үшін жасаған жарықтандыру таңдауларының өкілі болып табылады және фотосуретті түсірушіге ыңғайлы етіп орналастырылмаған. Говони түсірілімді ұзақ жұмыс уақытымен сипатталған "өте шаршамалы" тәжірибе деп еске алды. Лукас бұл фильмнің мерзімінен бұрын өндіріске кіруінің нәтижесі деп санайды, сценарийді мұқият қайта қараусыз немесе белгілі бір түсіру логистикасын ескерместен, Баваны өзінің инстинктіне және импровизацияға сүйенуге итермеледі; бұл Аса мен Джавутичтің фильмде түрлі сипатталған немесе бейнеленгенінде айқын көрінеді. Стил мен Доминики бастапқыда соңғы фильмде пайда болмаған реквизит тістермен жабдықталды: Бава ақырында актерлерден оларды клишелік көрінісіне байланысты тастап кетуді сұрағанын еске алды, ал Говони тістер түсіру кезінде сақталғанын, бірақ монтаждау кезінде "Серандрей оларды кесіп тастады" деп мәлімдеді. Орындаушылардың көпшілігі диалогтарын ағылшын тілінде айтты, тек Чеки мен Доминикистерді қоспағанда; Говони актерлерге жұмыс істеуге берілген түпнұсқа итальян мәтінінің аудармасы шикі болғанымен, олар көбінесе оған жабысып қалғандарын еске салды. Суретке түсіру барысында Стилмен жұмыс істеу қиын болды; Говони кейін оны "қасиетті, невротикалық адам" деп сипаттады, ал Бава "Стил жартылай ақылдан адасқан, итальяндықтардан қорқады" деп жариялады. Актриса жиі қоңырау шалу уақытын өткізіп алады немесе түсініспеушіліктерге байланысты түсірілімге келуден бас тартады: бұрынғылардың бір мысалы Артуро Доминикиге костюмі астында құлап қалуды әкелді, ал экипаж оның келуін күтті, актер ашуланып Баваға: "Ол өзін кім деп санайды? Мэрилин Монро?" деп жазған. Соңғылардың бір мысалы, Бава өзінің тақырыптарын жалаңаш етіп көрсететін арнайы фильмді ойлап тапқан деген уәдеге сенгенімен байланысты. Скритик және редактор Мартин Контерио Стилдің фильмнің түсірілімі туралы көптеген естеліктерін сенімді емес деп санайды. Бұл оның фильм қыста түсірілгенін және түсірілім орындарында барлығы ақ пен қара түсті костюм кигенін айтады, бұл екеуі де шындық емес. Стил фильм түсірілім кезінде өзін дұрыс ұстамағанын өмірінің соңына дейін мойындады және түсірілімнің соңында ол және Ричардсон түсірілім барысында жинақталған стресске байланысты күлімсіреп жүретінін атап өтті. Бава фильмнің оператор-операторы ретінде танылса да, Говони оператор Убальдо Терцаноның фотосурет салудың нақты директоры екенін және ол "Баваға өте жақсы жарық түсіргенін" айтты. Лукас бұл тұста келіседі, Бава сюжет тақталарын ұсынатын және кейде жарық пен линзаларды реттейтін болса, Терзано қай кадрлар басылатындығын негізінен бақылайтын. Ақырғы аптада түсірілім кестесі арнайы эффекттер мен кадрларды бақылауға арналды, ол үшін Бава режиссерлік мансабының бірнеше кезеңінің бірінде долины пайдалана алды. Жавутич ханзада Вадждаға қарай жүзіп бара жатқан көріністе Доминики басқа, уақытша долимен сүйреліп бара жатқанда, жақын жерден атып өлтірілді. Кейінгі сахнада Катия мен Константин өлі әкесінің бетін қарап, 180 ° айналдырады. Бұл Bava-ның әкесі Eugenio-ның модификацияларымен арнайы жасалған камераны қолдану арқылы жүзеге асырылды. Оның қозғалысы соншалықты байқалмайтын болғандықтан, Гаррани бұрылыс монтаждау арқылы жүзеге асады деп сенді.

Реквизиттер мен арнайы эффекттер

Эухенио Бава фильмде қолданылатын бірнеше практикалық эффекттерді жасады. Бұлардың ішінде механикаландырылған ішкі бөлмесі бар, принц Ваджданың басын отқа күйдіріп тұрған кезде бейнелейтін, және Асаның бетінің көбік латекс маскасы бар, оны ол Стилдің фотосуреттеріне негіздеп, өмірлік кейіпкерді жасамастан жасаған. Асаның көздері көз торларында қайта пайда болғандай етіп, кейіпкердің қабірінің бір бөлігі қаптаманың астындағы қуыс аймақты қамтитын етіп жасалды, оған қан мен құртты еліктеуге қызанақ шұпағы мен күріш қолданылды. Оларды көзді бейнелейтін пісірілген жұмыртқамен алмастырған. Евгенио сондай-ақ фильмде қолданылған "Шайтанның бет-әлпетін" жасады. Әрбiр масканың екi нұсқасы жасалды - бiрi қоладан құйылып, екiншiсi актерлер киген кезде пайдаланылатын резеңке алмастырғыш болып табылады. Марио Бава фильмнің түсірілімінен кейін маска үшін бірнеше ұсыныс алғанын еске алды. Ат арбасымен саяхаттауды бейнелейтін көріністердің көпшілігі Скалерада түсірілді. Саундтеатрдың кішігірім болуына байланысты, фильм түсіру кезінде қара жолақтармен боялған, өлі ағаш және алдыңғы планға қойылған матта суреттермен тоқылған орманды сурет салу ұсынылды. Студияда циклораманың көрінбеу үшін түтін сүзгісі қолданылды. Бұл фильмдер Массимо қасапаты маңында түсірілген, сондықтан Бава күндіз-түні түсірілген, ал күн сәулесін алдыңғы планға қойылған өлі ағаштар арқылы жасырып қойған. Стилге Аса мен Катияны бір кадрда ойнату керек болғанда, кадр екі есе ашылып, Асаның қабірінің қисық жиегіне жабыстырылды. Баваның фильмдегі мат жұмысының басқа мысалдары - бұл Важда қасабасының сыртқы түсірілімі, өйткені терезе аймен жарықтайды және Андрей мен Джавутич ұрысатын тікендер шұңқырының субъективті түсірілімі. Жавутич Константиннің алдында материализацияланғандай көрінгенде, Доминичи камерадан тыс тұрды, ал оның бейнесі айнадан Асаның суреттің қара бөлігіне қайтарылды. Асаның Катяға қол тигізіп, оның жастығын құйып жіберген көрінісі Баваның бұрын I Vampiri-де қолданған әсерін қайталады. Стилдің бетінде қызыл майлы қарындашпен қыртыстар түсірілді, ал көзінің айналасына және бет-әлпетінде қызыл бояу қолданылып, олар күңгірт болып көрінді. Бұл белгілер қызыл жарық кезінде көрінбейді, бірақ олардың орнына жасыл жарық біртіндеп көтерілген сайын, олар айқын көріне бастады. Асаның қабірінің жарылуы шағын әсер болды; қақпақтың бөліктері кішкентай сымдармен тартылып, ішіндегі Асаның қуыршағы ашылды.

Редакция және саз

Серандрей жазушы ретінде сирек жұмыс істегендіктен, Лукас оның сценарийлік кредиті Қара жексенбіге оның жауапкершілігі сахналарды бірге кесуден тыс екенін және ол Баваға постөнеркәсіптегі баяндау кемшіліктерін түзетуге көмектескенін көрсетеді. Серандрейдің құрамында әлі де елеулі құрылымдық ақау бар Аса өзінің қабірін қиратып, Джавутишты қайта тірілтуге жеткілікті күшті болып көрінеді, бірақ Круваджанның қанын құрғатқаннан кейін де қабірге шектеледі сондай-ақ Баваның материалды жиі қайта өңдеуін көрсететін көріністер. Бұған Катияның Соняның Явутич тірі болуы мүмкін деген пікірін ашулы түрде жоққа шығаруы, Андрейді қамалға тұруға шақыруы және киімін шешкенде Явутичтің бейнесін көруі жатады. Лукас бұл көріністердің Жавутичтің қайта тірілгеннен кейін көп ұзамай Катияны ұрлап алуды көздегенін, Асаның оның ұрпағы ретінде әрекет етуін білдіреді деп санайды. Халықаралық экспорт үшін жасалған фильмнің ағылшын тіліндегі дубляж нұсқасы, аты "Шайтанның бетпердесі" , итальян тіліндегі сценарийден аударылды, режиссері Джордж Хиггинс III және Римде ағылшын тіліндегі дубляжшылар қауымдастығымен (ELDA) жазылды. Фильмнің осы нұсқасынан итальян тіліндегі алғашқы басылымдарда болған көрініс алынып тасталды. Бұл фильмде Катия мен ханзада Важданың арасындағы әңгіме бейнеленген, оның барысында әкесі оның меланхолиялық мінез-құлқын байқайды және отбасының қаланы тастап кетуін ұсынады. Бұл сұлба Соняның сиырды сауытуы мен Явутичтің қайта тірілуі арасында Бава мен Серандрейдің рұқсатысыз қойылды. Black Sunday итальян және ELDA нұсқаларының музыкасын Роберто Николоси жазды және Пьер Луиджи Урбини жүргізді. Лукас екі нұсқада да саундпакеттерді үнемді пайдаланғанын, дыбыс редакторының көп бөлігін құруға мүмкіндік беретінін, бірақ Андрей мен Джавутич арасындағы күрлістің климатын сияқты негізгі драмалық көріністер музыкасыз ойнатылғанын, бұл Италияда жаңадан пайда болған жанрда фильмге музыка жасаудың қиындықтарын көрсетеді. Ол музыканың көп бөлігін Джеймс Бернардтың Дракула туралы еңбегінен алынған деп санайды, бірақ романтикалық "Катяның тақырыбы" мотивіне мақтау айтады.

AIP сатып алу және қайта өңдеу

Самуэль З. Аркофф және Джеймс Х. Николсон American International Pictures (AIP) 1959 жылдан бері итальян фильмдерінің американдық тарату құқықтарын сатып алып отырды. 1960 жылы екеуін итальяндық талантты агенті Фулвио Луцизано Римге Black Sunday-ге шақырды. Аркофф 1997 жылы осы кинотеатрдың көрсетілімі туралы айтып, фильмнің итальян нұсқасын көріп жатқандықтан, аудармашы мен Луцизано сюжет бойынша оларға көмектесті. Аркофф фильмді "бірінші дәрежелі қорқыныш және күмән режиссерінің суреті" деп тапты және оны көрсетілімнен кейін Бавамен таныстырды. AIP фильмді шамамен 100 000 долларға сатып алып, оның өндіріс бюджетін қалпына келтірді. Фильмнің АҚШ-та жарық көруі үшін AIP сахналарды қайта өңдеп, саундтректі қайта атады және кейіпкерлердің аттарын өзгертті. Аркофф фильмнің ELDA нұсқасын "техникалық жағынан қабылдауға болмайтын" деп тапты және Лу Русоффқа Нью-Йорктегі Титра студиясында жаңа ағылшын нұсқасын түсірді, оны Ли Креселл режиссерлік және Сальваторе Биллиттери редакциялады. ELDA нұсқасының әшекейлеулеріне қарағанда, Титраның дубляжы актерлердің сөйлеген диалогына көбіне адал болды, дегенмен кейбір сөз тіркестері жұмсақталды, мысалы Асаның "Сен де Адесте қуаныш пен бақытты таба аласың!" "Сен де жек көруден қуаныш пен бақыт таба аласың!" дегенге айналды. AIP фильмдегі зорлық-зомбылық пен жыныстық көріністерді алып тастады немесе қысқартты, соның ішінде Асаның бетіне "Шайтанның бетпердесі" ұрып-соғу, Круважанның қанын құю үшін оның құшақпен сүйген көрінісі және діни қызметкердің Круважанның көзіне салған көрінісі. Аркофф былай деп түсіндірді: "АЙП-тің барлық фильмдері өте таза болды, сондықтан өлі денемен ойнаған кез келген нәрсе, менің айтқанымды білесіз бе? біз бұған жол бермейміз" деп жауап берді. Катия мен Андрейдің арасындағы романтикалық қарым-қатынасты дамытуға арналған диалог алмасуы, сондай-ақ Андрей мен діни қызметкердің арасындағы мелодрамалық алмасуы, онда бұрынғы Катияның өліміне мелодрамалық түрде қайғырады, өйткені AIP мақсат еткен жасөспірімдер аудиториясы бұл көріністерге теріс әсер етеді деп сенді. AIP монтаждау фильмнің ұзақтығын 83 минутқа қысқартты, бұл итальяндық принтердің көпшілігінің 87 минутқа созылуына қарағанда. Николосидің нотасы Лес Бакстердің жаңасына ауыстырылды. Аркофф пен Николас Николосидің музыкасы "өте итальяндық" деп ойлады және американдық көрермендерге ұнамайды. Бакстер 1961 жылы 9 қаңтарда Нью-Йоркке ұшып барып, Титрада фильмнің жаңа саундтрегін жазды. Лукас ре-партияны американдық нұсқаның табыстылығының басты факторы деп санайды, ол былай деп атап өтті: "Бакстердің партитурасы Николосидің партитурасы емес нәрселердің бәрі: шулы, сымбатты емес, батыл ойнатылған, үнемі шұғыл әр қадамды, әрбір тамшы қанды [ ] құрғақ мұздың түтінді толқыны музыкамен атап көрсетеді". Бакстердің партитурасы бірнеше жерде Николосидің "Катияның тақырыбы" кіреді, бірақ Катияның ойнаған шығармасын бейнелейтін теманың фортепиано нұсқасы Андрейге деген өзара сезімдерін білдіреді. Ол сондай-ақ "Katia's Theme" әнін 1961 жылғы экзотикалық Jewels of the Sea альбомының атаулық әніне бейімдеді.

Шығару

Цензура кеңесі "Қара жексенбі" фильмін қысқартпай өткізгеннен кейін, 1960 жылы 11 тамызда Италияда "La maschera del demonio" ретінде театрландырылды, онда оны Unidis таратты. Фильмнің ішкі нарықтағы түсірілімінен 139 миллион итальяндық лира түсірілді. Курти бұл қаржылық өнімділікті "айтарлықтай шектеулі" деп сипаттаса да, фильм Стилді Италиядағы кино жұлдызына айналдырды. Оның танымалдылығы басқа итальяндық фильмдерге әсер етті, мысалы, I motorizzati (1962), онда Уго Тогнацци Қара жексенбіден қорқатын әсерлі қорқынышты күйші рөлін ойнады. Францияда фильм сол жылы Comptoir Français du Film компаниясы шығарған "Les masque du démon" деген атпен жарық көрді. АҚШ-та түсірілім алдында AIP фильмді "Қара жексенбі" деп атауды шешкенге дейін "Солдық, қарғыс немесе қаһар" деп қайта атауды қарастырды. AIP фильмді 1961 жылы 3 ақпанда Огайо штатының Кливленд қаласында орналасқан Аллен театрында премьералады. Алғашқы шығарылымында "Қара жексенбі" кішігірім тәуелсіз компаниялардың фильмдерімен қос фильм болды, мысалы, британдық комедия "Карри-он-нэрс" (1959) немесе Роджер Корманның "Күреңкі кішкентай дүкені" (1960). "Қара жексенбі" Ален театрында алғашқы аптада $14 750 жинады, бұл AIP-тің алдыңғы рекорд иелерінің 35% -ын құрады. Фильм Сан-Франциско мен Солт-Лейк-Ситиде де жақсы жұмыс істеді, бұл AIP-тің бес жылдық тарихындағы ең көп табыс әкелген фильм болды және ішкі жалға алулар 706 000 доллар құрады. Қара жексенбіге алғашқыда Ұлыбританияда тыйым салынды, ол 1961 жылы Ұлттық кинотеатрда бір рет көрсетілді. Ол 1968 жылдың маусымына дейін "Вампирдің қасіреті" ретінде кеңінен шығарылмаған, ол ELDA дубляжының цензураланған нұсқасы, оны Border Films шығарды. Фильм 1992 жылға дейін Ұлыбританияда толықтай шығарылмаған.

Үйге арналған медиа және теледидар

Black Sunday AIP нұсқасының алғашқы ресми үй видеосы 1991 жылы LaserDisc-те болды. Фильмнің итальяндық иелері оны Жапонияда Toshiba Video арқылы және Ұлыбританияда Redemption Video арқылы VHS-те шығарды. Image Entertainment оны 1999 жылы АҚШ-та алғаш рет VHS және DVD форматында шығарды. Италиялық / ELDA және AIP нұсқалары АҚШ-та Kino Lorber компаниясы 2012 және 2015 жылдары Blu ray-де шығарылды. Ұлыбританияда Arrow Video 2013 жылы бір Blu-ray дискінде I Vampiri итальян нұсқасымен бірге екі нұсқасын да шығарды. Музыкалық баспа Creazioni Artistiche Musicali лицензиясы бойынша Николосидің музыкасы The Girl Who Knew Too Much (1963) музыкасымен бірге 2005 жылы Digitmovies-тің Mario Bava Original Soundtracks Anthology бірінші томында CD-де шығарылды. Кейінірек, 2019 жылдың 5 шілдесінде Spikerot Records компаниясы бұл музыканы шектеулі шығарылымдағы LP пластинкасы ретінде (500 дана) шығарды. Бакстердің музыкасының бір бөлігі алғаш рет 1980 жылдары Bax Records LP-де Black Sabbath (1963) музыкасының коммерциялық сатылымда болды; бұл кейіннен 1992 жылы Bay Cities шығарған жеке саундтрек CD-нің негізін құрау үшін редакцияланды, ол 1998 жылы Барон Блад (1972) үшін Бакстердің музыкасымен бірге қайта шығарылды. MGM архивтерінен алынған түпнұсқалық екі тректі сеанс таспаларынан қайта өңделген толық сазды диск 2011 жылдың мамыр айында Kritzerland компаниясы 1000 данамен шектелген нұсқада шығарды. Фильмнің ELDA кескінінің бірегей нұсқасы 2002 жылдың қазан айында ТКМ-де Бава ретроспективасының бөлігі ретінде көрсетілді. Бұл нұсқа, авторлық құқығы 2000 жылы қорғалған, Баваның халықаралық медиа фильмдеріндегі серіктесі Альфредо Леоне фильмнің қоғамдық иелікке түсуін болдырмау үшін бақылау жасады; онда бастапқы кредиттер орнына жаңа, қызыл түстес кредиттік атаулар, жаңадан жазылған ашылу баяндауы және Барон Қан үшін Бакстердің сазгерлік белгілері бар. Леоне бұл нұсқаны Баваның шығармасын сақтау үшін жасағанын атап өткенімен, Лукас оны "какофоноздық, дыбыс естімейтін бұзылыс" деп атады.

Бастапқы қабылдау

Курти қазіргі итальяндық кино сыншыларының "Қара жексенбі" деп "жапқандарын" айтты, бірақ кейбіреулері оның кинематографиясын атап өтті. Францияда Cahiers du Cinéma-ның Fereydoun Hoveida киноны камера қозғалысының өте жылжымалылығы және Баваның визуалды стилі фантастикалық және поэтикалық өлшемді жасағаны үшін мақтады; ол Баваны "суретшінің жаны" бар тікелей кино авторы деп жариялады. Positif журналының Жан Пол Торок та фильмді мақтады; Стил журналдың 1961 жылғы шілдедегі санында көрініс тапты. Ұлыбританияда жарық көрген кезде Monthly Film Bulletin журналының Том Милн "Қара жексенбі" "Баваның ең жақсы фильмдерінің бірі, сұйық визуалды стилі және тек аяғына қарай әлсірейтін баяндау тұтқасы бар. Ол сұлулық пен қорқынышты теңеген кейбір қорқынышты сәттерді ешқашан да елестете алмайды". Оның пікірінше, фильмнің ағылшынша нұсқасы дубляждан "жойылды" және дыбыс "бұл басқа фильмге ғана емес, экрандағы гистериялық бейнелерден басқа әлемге тиесілі" деп сезінді. АҚШ-та кинорецензиялар сюжетке, сондай-ақ фильмнің кинематографиясына қатысты болды. Нью-Йорк Daily News-тің Дороти Мастерс фильмді қорқынышты деп тапты, бірақ "бұл айыптылық жеке реакция, бірақ арнайы эффекттер мен фотосуреттердің жалпы тиімділігі туралы ешқандай дау жоқ" деп жариялады. Time журналының шолуында фильм "сұмдық қателіктерін тамаша интуициямен өшіретін итальяндық қолөнердің керемет туындысы" деп жарияланды. Variety журналы "Көрерменді қуанышқа бөлейтін кинематографиялық тапқырлық пен өндіріс шеберлігі жеткілікті" деп жариялады. The New York Times газетінің авторы Юджин Арчер фильмді "сапасыз" деп таныстырып, оны "қауіпсіздіксіз" түсіргенін айтты. 1967 жылы жарық көрген "Қорқыт және ғылыми-фантастикалық фильмдердің суреттелген тарихы" атты кітабында Карлос Кларенс "Қара жексенбі" - бұл "Марио Баваның ең жақсы жұмысы" деп жариялады, ал оның кейінгі жұмысы "күркітті Technicolor пайдасына қабылдамады және "Қара жексенбі" режиссерлік режиссерін тегін кесулер мен зум линзасын шектеусіз пайдалану сияқты әдепті трюктерге айналдырды".

Ретроспективті

Тимоти Салливан "Пингвин қорқынышты және жұлдызды энциклопедиясы" (1986) деген кітабында фильмді "Айтарлықтай атмосфералық қорқынышты фильм" деп атап, Баваның "алғашқы және ең жақсы режиссерлік жұмысы және 1960 жылдардағы итальяндық готика киносының бірінші циклы [ ] [Фильм] [Баваның] ең үлкен жетістігі болып табылады, сөзсіз, ең жақсы қорқынышты фильмдердің бірі". AllMovie-дің Ричард Гиллиам фильмге бестен төрт жарым жұлдызды баға берді, ол Бава "жаңа және тыйым салынған көрнекі мейрамды жасады, ол жасөспірімдерге секілді қызығушылықты ашты" деп есептейді. Джеймс Мариот фильмді "итальяндық готикалық қорқыныштың ең үздік жетістігі" деп мақтады, онда "баяндау мен сипаттау (мұнда ең жақсы жағдайда) ғажайып атмосфералық визуалдарға екінші орын алады", "бұл жердегі кейбір тізбектер шын мәнінде қорқынышты" деп атап өтті. Джеймс Блэкфорд Sight & Sound 2013 жылы фильмді қарап шығып, "Италиялық қорқынышты кино өзінің күшті атмосферасы, экстравагантты визуалды стилі және қанды көріністерімен танымал, ал Black Sunday бұл әдісті алғаш рет енгізген фильм" деп қорытындылады. Ол сондай-ақ "жақсы құрастырылған кинотасу, экспрессионисттік сахналық дизайн және көркемдік режиссерлік, сондай-ақ әсемдікпен макияж фильмге ерекше атмосфера береді; бұл киноның ең ғажайып және бай, жоғары ұшқан бейнелерге толы". Фильм қорқынышты жанкүйерлер мен кино түсірушілер арасында танымал жанкүйерлерге ие болып келеді. 1996 жылы британдық Shivers журналы жүргізген барлық уақыттағы ең жақсы 25 қорқынышты фильмдер туралы сауалнамада. Ол Fangoria жүргізген оқырмандар арасында 1970 жылға дейін жасалған он ең үздік қорқынышты фильмдердің арасында болды, онда ол Фишердің Дракуласымен бірге жетінші орынға ие болды. 2010 жылдары Time Out қорқынышты жанрда жұмыс істеген авторларды, режиссерлерді, актерлерді және сыншыларды олардың ең үздік қорқынышты фильмдеріне дауыс беру үшін сұрады; Қара жексенбі олардың ең үздік 100 фильмінің 84-орында тұрды.

Мұрасы мен ықпалы

Баваның ұлы Ламберто "Қара жексенбі" фильмінің жарық көргеннен кейін продюсерлер оның әкесінен жанрлық фильмдерді көбірек сұрауға кіріскенін еске алады. 1960 жылдардың аяғында продюсер Лоуренс Вулнер Баваға қара жексенбіді түсті етіп қайта жасауды ұсынды; жоба ешқашан жүзеге аспады. "Viy" 1967 жылы Константин Ершоу мен Георгий Кропачоевтың "Viy" және кейін 1990 жылы Дьорде Кадиевичтің "Свето место" ролімен қайтадан экрандастырылды. 1989 жылы Ламберто Бава теледидар үшін түсірілген фильм түсірді, оның аты - Ла маскера дель демонио; бұл "Қара жексенбі" фильмінің қайта түсірілімі емес, бірақ Гогольдің әңгімесін қазіргі заманғы жағдайда бейімдеу. "Қара жексенбі" фильмінің жарық көруінен кейін Стил Ким Ньюманның "Италияның қорқынышты иконасы" деп атаған нәрсеге айналады. Ол бірнеше қорқынышты фильмдерде, мысалы, Корманның "Құдық пен маятник" (1961), Фреданың "Құрқынышты доктор Хичкок" (1962) және "Жау" (1963) фильмдерінде көрінеді. Бава Стилден өзінің агенттері арқылы Невенканы "Керемет пен дене" фильмінде бейнелеуді сұрады; олар ұсынысты қабылдамады. 2002 жылы бұл туралы сұрағанда, Стил шақыруды ешқашан қабылдамағанын, бірақ оны қуана қабылдағанын айтты. Стил көбірек комедиялар мен еуропалық көркем фильмдерде, мысалы Федерико Фелинидің 81⁄2 (1963) фильмінде, кейінірек "Мен үшін өмірдің сол кезеңінде барлық қорқынышты фильмдерді жасау өте қиын болды. Ең қиын жағы - режиссерлердің көбісі актерлік шектен тыс талап қояды. Олар әрқашан өте көркем реакция күтеді, бұл бір рет алу үшін жақсы, бірақ, тұтастай алғанда, әрдайым біршама асып түседі [ ] әйелге мұны істеу қиын ". Стил кейінірек "Қара жексенбі" менің түсірген фильмдерімнің ішіндегі ең жақсысы болған шығар, бірақ мен оны актер ретінде өзім үшін ең жақсы деп ойламаймын. Кескіннің әр кадрсы өте әдемі көрінеді, бірақ кез келген адам сол қызды ойнай алатын". "Қара жексенбі" ойынының "инквизиция" тақырыбындағы бейнелері 1960 жылдардағы және одан кейінгі бірнеше қорқынышты фильмдерде, соның ішінде "Брейниак" (1962), "Криптадағы қорқыныш" (1964), "Құрқынышты қанды шұңқыр" (1964), "Ол аң" (1966), "Қан Demon" (1967) және "Морэлланың қорқынышы" (1990). Тим Бертон фильмдегі бейнелерді Sleepy Hollow (1999) фильмінде, мысалы Лиза Мари Асаға ұқсас бетін тесіп алған темір қыздан шыққан сахнада қолданды. Бертон Баваны өзінің жұмысына үлкен әсер еткен деп атап өтті, "Менің есімде қалған фильмдердің бірі, мүмкін, бәрінен де күшті - Қара жексенбі". Бертон фильмді 1998 жылдың қазан айында AMC-нің "Monsterfest" мерекелерінің бір бөлігі ретінде таныстырды. Қара жексенбі кинодағы экрандық зорлық-зомбылықтың артуын көрсетті. Баваның фильміне дейін Фишердің алғашқы "Шаммер" фильмдері қоршауды жылжытуға тырысты; Франкенштейннің қарғысы монстрдің қорқынышын бейнелеу үшін макияжға сүйенді, Дракуланың сұмдық көріністерін Британдық киноцензуралар кеңесі кесіп тастады, ал "Баскервиллдің иттері" (1959) фильмінің арткы сюжетідегі зорлық-зомбылық көбінесе әңгіме арқылы жеткізілді. Альфред Хичкоктың "Психо" (1960) фильміндегі зорлық-зомбылық, ол "Қара жексенбіге" қарағанда бір апта бұрын жарық көрді, оның әйгілі "суару көрінісі" жылдам кесуді қолданғандықтан, ұсыныстар арқылы суреттелген. Қара жексенбі, керісінше, зорлық-зомбылықты суреттемеді. Бұл зорлық-зомбылық деңгейі кейін басқа итальяндық жанрлық фильмдерде, мысалы, спагетти-вестерн және гиалло, соның ішінде Баваның өз "Қан мен қара қайыс" (1964) және Дарио Арженто мен Лусио Фулчидің гиалли. "Қара жексенбі" эротика мен қорқынышты біріктіруге, атап айтқанда азап шеккен дененің эротикасына назар аударды - бұл Жан Роллин мен Хесус Франко сияқты басқа еуропалық қорқынышты фильмдер түсірушілердің үрдісі.