Кіріспе

Барьондар – үш кварктан тұратын құрама бөлшектер, ал мезондар – бір кварк пен бір антикварктан тұратын құрама бөлшектер. Бариондар мен мезондар екеуі де гадронды құрайды, яғни кварктардан немесе кварктар мен антикварктардан ғана тұратын бөлшектер. Барион термині грекше "βαρύς" (барис) сөзінен шыққан, ол "ауыр" дегенді білдіреді, себебі оларды атаған кезде бариондардың массасы материя саналатын басқа бөлшектерге қарағанда артық деп есептелген. Бірнеше жыл бұрын кейбір тәжірибелер төрт кварк пен бір антикварктан тұратын пентакварктардың бар екенін көрсеткендей болды. 2006 жылға дейін бөлшектер физикасы қауымдастығы пентакварктардың болуын ықтимал деп санамады. 2015 жылдың 13 шілдесінде ЦЕРН-дегі LHCb ынтымақтастығы төменгі лямбда бариондарының (Λ) ыдырауында пентакварк күйлеріне сәйкес нәтижелерді жариялады. Бариондар кварктардан құралғандықтан, олар күшті өзара әрекеттесуге қатысады. Ал лептондар кварктардан құралмайтындықтан, күшті өзара әрекеттесуге қатыспайды. Ең белгілі бариондар – протон мен нейтрон, олар ғаламдағы көрінетін материяның көп бөлігін құрайды, ал атомдардың тағы бір маңызды құрауышы – электрондар лептондар болып табылады. Әр барионның антибарион деп аталатын сәйкес антибөлшегі бар, онда кварктар тиісті антикварктарымен алмастырылады. Мысалы, протон екі жоғары кварктан және бір төмен кварктан тұрады, ал оған сәйкес антибөлшек, антипротон, екі жоғары антикварктан және бір төмен антикварктан тұрады.

Бариондық қасиеттері

Бұл тізімдер барлық белгілі және болжанған бариондарды, оң паритетпен толық бұрыштық импульс J = және J = конфигурацияларында көрсетеді. Бір типті кварктан (uuu, ddd, ) құралған бариондар J = конфигурациясында болуы мүмкін, бірақ J = Паулидің қанағаттандыру принципімен рұқсат етілмейді. Екі типті кварктан (uud, uus, ) құралған бариондар J = және J = конфигурацияларында да болуы мүмкін. Үш типті кварктан (uds, udc, ) құралған бариондар J = және J = конфигурацияларында да болуы мүмкін. Бұл бариондар үшін екі J = конфигурациясы мүмкін. Осы тізімдерде кездесетін символдар: I (изоспин), J (толық бұрыштық импульс), P (паритет), u (жоғары кварк), d (төмен кварк), s (ерекше кварк), c (тартымды кварк), b (салмақты кварк), Q (заряд), B (бариондық сан), S (ерекшелік), C (тартымдылық), (салмақтылық), сондай-ақ субатомдық бөлшектердің кең ауқымы (атын білу үшін курсорды жылжытыңыз). (Бұл символдардың толық түсіндірмесі үшін Барионға қараңыз.) Антибариондар кестеде тізімдемелген жоқ; алайда, олардың барлық кварктары антикварктарға ауыстырылады, ал Q, B, S, C, белгілері кері болады. Стандартты модельде † белгісімен көрсетілген бөлшектер болжанған, бірақ әлі байқалмаған. Қашандағы мәндер эксперименттермен нақты расталмаған, бірақ кварк моделімен болжанады және өлшемдермен сәйкес келеді.