Мальта футболының тарихы және дамуы

Кіріспе

Мальтадағы футболды Мальта Футбол Ассоциациясы басқарады және ол 19 ғасырдың ортасында британдық үстемдік кезінде Мальтаға әкелінді. Сол кезде бұл спорт Англия үшін жаңа болды және Мальтадағы түрлі казармаларда орналасқан сарбаздардың ойын-сауығы ретінде пайдаланылды. 1863 жылы футбол ассоциациясы құрылды, ол осы спорттың жылдам өзгеріп жатқан ережелерін және регламенттерін қадағалады. Бұл спорт әлі де әуесқой деңгейде болды және 1909 жылға дейін белгілі бір кесте бойынша өткізілмеді, содан кейін лига форматы енгізілді. Ассоциация ерлер мен әйелдер ұлттық құрамаларын басқарады, сондай-ақ жартылай кәсіби Мальта Премьер-лигасын, Мальта әйелдер лигасы мен клубтар арасындағы кубоктарды ұйымдастырады.

Тарих

1909-1910 жылғы маусымдағы алғашқы Мальта чемпионатының жеңімпазы «Флориана» болды. Лига командалар басшыларын ауыстырғанда, лигадан шығып, жаңа командалар қайтадан қосылғанда тұрақты түрде өзгеріп отырды. 1939-1940 жылғы маусымға дейін бұл бірінші лига мальтий футболдағы жалғыз лига болып қала берді және Мальтаның бірінші дивизионы деп аталды. 1940 жылға дейін төрт чемпионаттан басқа барлық чемпионаттарды жеңіп, «Слима Вондерерс» және «Флориана» үстемдік құрды. Мальта футбол лигасының кубогы 1935 жылғы маусымда енгізілді, онда «Слима Вондерерс» және «Флориана» Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін үстемдік етті. Өкінішке орай, Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты лиганың көптеген мальтийлік ойыншылары 1940 жылдардың басында аралды қорғауға шақырылғандықтан, Жерорта теңізіндегі стратегиялық орнына байланысты Мальта архипелагы Солтүстік Африкадағы қақтығысқа белсенді қатысты. Лиганың қалыпты қызметі соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылы қайта басталды, лига форматында «Слима Вондерерс» және «Флориана» сияқты төрт команда болды. Мальта футбол лигасының форматы көп ұзамай 1946 жылғы маусымнан бастап көп деңгейлі форматқа өзгерді. Солтүстік Африкадағы қақтығыстың аяқталуы Мальта футбол қауымдастықтарының ең үлкен қызығушылығын тудырды, 1940 жылдары Мальта ФА-ға қосылуға тіркелген он бес клуб, он жыл ішінде тіркелген клубтар санының екі есеге көбеюіне себеп болды. «Валлетта» және «Гибернианс» сияқты қазіргі танымал командалар лигаға қосылды. Мальта лигасына қызығушылық 1950 жылдары, 1960 жылдары және 1970 жылдары жалғасты, лигаға тағы он бес клуб қосылды, соның ішінде 1950 жылы «Биркиркара» ФК. Алайда «Гибернианс» және «Валлетта» командалары «Слима Вондерерс» және «Флориана» командаларына қарсы тұрып, сегіз чемпионатты жеңіп, үш лига кубогын жеңіп алды. 1980 жылдары «Слима Вондерерс» және «Флориананың» монополиясы аяқталды, осы онжылдықта төрт клуб ең көп құрметке ие болды. Бұл үшін жаңа ұлттық стадионның ашылуы себеп болуы мүмкін, бұл Мальта лигасының бағдарламасын Мальта футболының жаңа таңғажайып үйімен сәйкес үлкен қайта құрылымдаумен байланыстырды. «Гибернианс» ФК 1981 және 1982 жылдары Мальта лигасының чемпионы атанды, «Рабат Аякс» (1930 жылы құрылған) 1985 және 1986 жылдары жеңді, алайда нағыз таңғаларлық Мальтаның ең көне клубтарының бірі «Хэмрун Спартанс» болды, ол лиганы 1983, 1987 және 1988 жылдары үш рет жеңіп, бес лига кубогын жеңіп алды. «Флориана» 1981 жылы лига кубогын жеңіп алды, бірақ 1985 жылғы маусымда Мальтаның екінші лигасына түсті. ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында лига форматы төртінші деңгейге дейін кеңейді, қазір лигада елу клуб тіркелген. Қазір Мальта лигасының жоғары деңгейіндегі кубоктерді бөлісетін әртүрлі клубтар ойын-сауық және жоғары сапалы жартылай кәсіби футбол лигасына үлес қосады. «Валлетта» 1990 жылдары бес чемпионат пен төрт лига кубогын жеңіп, алтын ғасырға ие болды. Жаңартылған «Флориана» 1993 жылы чемпионатты жеңіп алды, сондай-ақ екі лига кубогын жеңіп алды, ал «Слима Вондерерс», «Хэмрун Спартанс» және «Гибернианс» та елеулі құрметке ие болды. 1995 жылы Мальта әйелдер лигасы құрылды, бастапқыда бір жақта 5 адам ғана болды, бірақ мыңжылдықтың басында 11 адамға дейін тез кеңейді. Екінші дивизия да қысқа уақытқа белсенді болды, бірақ қатысқан командалардың саны аз болғандықтан, ол сақталмады. 2008 жылы 17 маусымға бірнеше маусымға қайта оралды. «Гибернианс» ФК лиганың алғашқы күндері үздік болды, 1998 жылдан бастап 8 рет қатарынан чемпион атағын жеңіп алды. Қазіргі уақытта ерлер чемпионатының кубогын жеңуге мүмкіндіктері бар және мүмкіндігі бар бірнеше клуб бар, ол қазір Мальта Премьер-лига кубогы деп аталады. «Биркиркара» ФК - бұл Мальта лигасының жаңа күш-қуаты, 2000 жылы алғашқы чемпионатты жеңгеннен кейін, Мальтаның ең үлкен қаласынан келген команда өз тарихын оқығаннан бері тұрақты түрде құрметке ие болды. Басқа да командалар салыстырмалы әсер етті, «Журрик» 1980 жылдары және «Валлетта» 1990 жылдардың соңында. «Биркиркара» ФК әйелдер лигасында да өз атын шығарып, бірнеше титулға ие болды және «Гибернианс» ФК-дан үстемдікке ие болды. Алайда, 2019/20 маусымға қарай «Гибернианс» ФК сарқылып, титул жарысынан тез шықты, бұл келесі 4 маусымда «Биркиркара» ФК-ді жеңіліссіз чемпион етіп қалдырды!

The first Maltese championship in the 1909 1910 season was won by Floriana. The league regularly changed in numbers as teams changed administrators, dropped out of the league, and new teams re entered. Up until the season of 1939 1940 this first league remained the only league in Maltese football, and was called the Maltese division one. Sliema Wanderers and Floriana dominated, winning all but four championships up to 1940. The Maltese football league trophy was implemented in the 1935 season which Sliema Wanderers and Floriana continued to dominate up to the Second World War between them. Unfortunately due to the Second World War, the league had to break off since many Maltese players were drafted in to the defence of the island during the early 1940s when the Maltese archipelago were heavily involved in the North Africa conflict due to its strategic position in the Mediterranean Sea. Normal league activity resumed in the 1945, after the end of the war with the league format of four teams joining including Sliema Wanderers and Floriana. The Maltese football association league format soon changed however, to a multiple tier format as from the 1946 season. The passing of the North Africa conflict saw the Maltese football associations largest interest with fifteen clubs registering to join the Maltese FA in the 1940s, doubling the size of the number of registered clubs within ten years. Many of today's familiar names joined the league including Valletta and Hibernians. Interest in the Maltese league continued throughout the 1950s, 1960's and 1970s with fifteen more clubs joining the league including Birkirkara FC in 1950 It was however Hibernians and Valletta who put together a good challenge to Sliema Wanderers and Floriana, winning eight championships between them, and three league trophies. The 1980s saw the monopolization of Sliema Wanderers and Floriana finally come to an end with four clubs taking most of the honours in this decade. The inauguration of the new national stadium, Ta' Qali could have been a reason for this, with a large re structuring of the Maltese league program to coincide with Maltese football's new impressive home. Hibernians F. C. went on to win the Maltese league championship in 1981 and 1982, Rabat Ajax (formed 1930) won in 1985, and 1986, however the real surprise came from one of Malta's oldest clubs, Ħamrun Spartans who won the league three times in 1983, 1987 and 1988, and won a five league trophies. Floriana did win the league trophy in 1981, but were relegated to Malta's second league in the 1985 season. The last decades of the century saw the league format expand to its fourth tier, now with fifty clubs registered in the league. A diverse range of clubs now sharing the trophies in the Maltese league's top tier to contribute to an entertaining and high quality semi professional football league. Valletta enjoyed a golden age in the 1990s winning five championships and four league cups. A re juvenated Floriana won the championship in 1993, as well as two league cups, and Sliema Wanderers, Ħamrun Spartans and Hibernians also picked up notable honours. 1995 also saw the start of the Maltese Women's League, intiially at only 5 a side, though rapidly expanding to full 11 a side in the start of the millennium. A second division was also briefly active, though the small number of teams involved meant that it was not maintained. It would return for several seasons across 2008 17, however. Hibernians F. C. were the main force in the early days of the league, winnign 8 titles in a row from 1998 onwards. At present there are a number of clubs with the resources and capability of winning the men's championship trophy, which is now called the Maltese Premier League trophy. Birkirkara FC are the notable new force in the Maltese league, after winning their first championship in the year 2000, and the team from Malta's largest town has regularly picked up honours since propelling itself into the history books. Other teams to have made relative impact were Żurrieq in the 1980s and Valletta in the late 1990s. Birkirkara FC have also made a name for themselves in the women's league, winning a number of titles and wresting dominance from Hibernians F. C. However, by the 2019/20 season, Hibernians F. C. were spent and quickly fell out of the title races, leaving Birkirkara FC unbeaten champions across the next 4 seasons!

Қазіргі жүйе

Қазіргі уақытта Мальтаның ерлер ұлттық және ресми жүйесі 3 деңгейде 53 командадан тұрады. Бұл Мальта Премьер-лигасы, Мальта Челлендж Лигасы және Мальта Ұлттық Аматор Лигасы. FA Trophy – Мальта мен Гозодағы лига жарыстарына қатысатын барлық клубтар арасындағы іріктеу турнирі; жеңімпаздары Мальта Суперкубогы үшін Премьер-лига чемпиондарымен күш сынасады. Әйелдер командалары үшін де ұқсас құрылым қолданылады, бірақ көлемі шағын. Мальта Әйелдер Лигасы – қазіргі уақытта бар жалғыз лига, ал Мальта Әйелдер Кубогы ұқсас іріктеу турнирін ұсынады.

Көріністер мен қатысушылар саны

Соңғы онжылдықтарда, әсіресе 1990-шы жылдары, Мальта лигаларында, нақты дерби матчтары мен лига шешімдерінен басқа, көрермендер көп болған жоқ. Мұның себептері әртүрлі болды, соның ішінде шетелдік лигалардың (әсіресе итальяндық Серия А және ағылшын Премьер-лигасы) жоғары деңгейі, футболдың баяу темпі, қызығушылықтың төмендігі, ойыншылардың көпшілігінің танымал болмауы, кәсібиліктің жетіспеуі және сыбайлас жемқорлық сияқты мәселелерге байланысты еді. "Қорми" командасының ең жоғары лигаға өтуінен кейін жағдай жақсарды, себебі бұл команда өскеннен бері үлкен қолдауға ие болды. Ұсақ лигаларда да қызықты жағдай болды: "Zejtun Corinthians" және "Naxxar Lions" командалары, ірі қалалардан шыққан екі команда, 2009/10 маусымында Мальтаның үшінші дивизионынан жоғары көтерілуге тырысты. Бұл екі команданың арасындағы бәсекелестікке әкелді, олар үшінші дивизиондағы басқа командаларға қарағанда күшті құрамға ие болды, нәтижесінде әдеттегіден көп көрермен жиналды. Дегенмен, көрермендер саны салыстырмалы түрде төмен қалды. Маңыздысы, статистикалық мәліметтер өте аз.

Ағылшын мен итальяндық бәсекелестік

Мальталықтардың көпшілігі ағылшын және итальян лигаларын тамашалауды ұнатады. Бұл елдің саяси тарихына байланысты, 1930 жылдары тіл мәселесі күрделі саяси дауға айналған болатын – Мальта ресми тіл ретінде итальян немесе ағылшын тілін қабылдауы керек пе? Бұл мальтяндардың арасында британдық және итальяндық тараптастардың пайда болуына әкеліп, халықты шартты түрде екіге бөлді. Бұл бәсекелестік бүгінде елдің басты саяси партияларында, сондай-ақ футболда да сезіледі, себебі мальтяндар, белгілі болғандай, өздерінің лигаларынан гөрі шетелдік лигаларды артық көреді. Әлем чемпионаттары кезінде мальтяндар көбінесе ағылшын немесе итальяндықтарды жақтайды. Ең танымал шетелдік клубтар – «Манчестер Юнайтед», «Ливерпуль», «Ювентус», «Милан» және «Интер». Өздерінің ұлттық құрамаларынан басқа, ең көп қолдау табатын құрамалар – Англия мен Италия, үшінші орында Бразилия, одан кейін Германия мен Нидерланды тұрады. Мұндай шетелдік жанкүйерлік көбінесе Мальта футболынан назарды аударып, Мальта лигалары мен ұлттық құрамасына кері әсер етеді.