Кіріспе

N Town Plays (сонымен қатар Hegge Cycle және Ludus Coventriae циклы деп те аталады) – 1450 және 1500 жылдар аралығында жазылған 42 ортағасырлық мистик пьесалар циклы.

Қолжазба

Қолжазба қазір Лондондағы Британ кітапханасында (BL MS Cotton Vespasian D.8) сақталған. Алайда, аты айтып тұрғандай, ол бір кездері XVII ғасырдағы антиквар сэр Роберт Брюс Коттонның меншігі болған және оның үлкен кітапханасында сақталған. Коттонның кітапханашысы Ричард Джеймс қолжазбаны тез арада қарап шығып, онда 15-16 ғасырларда Ковентриде қойылып жатқан Киелі кітапқа негізделген пьесалар бар деп қате тұжырымдады, осылайша оларды Ludus Coventriae немесе "Corpus Christi деп аталатын пьеса" деп атады. Ол екі жағдайда да қателесті, бірақ бұл қателесуді түзету өте қиын болып шықты; Ludus Coventriae атауы екінші және сын әдебиеттерінде 20-ғасырға дейін сақталған. N Town пьесаларының одан әрі қиындауын Хардин Крейг жасады, ол өзінің "Ортағасырлық драмасында" (1955) жинақты бұрынғы иесі Роберт Хегге есімімен Хегге пьесалары деп атады. Hegge Plays атауы қысқа уақытқа ғана қолданылды, ал қазір бұл пьесаларға сілтеме жасаудың ең кең таралған жолы The N Town Plays, себебі ойынның алғашқы жарияланбасының соңғы аятында оны "N Town" қаласында ойнау керек екендігі айтылған; пьесалар қаладан қалаға саяхаттағанда, "N" (латынша "атау" деген мағынадағы nomen) кез келген уақытта цикл ойналып жатқан қаланың атымен ауыстырылатын. N Town циклінің пьесалары Киелі кітап мәтіндерін қарапайым, тіпті литургиялық түрде оқудан (Мұсаның он өсиеті, Есейдің патшалары мен пайғамбарлары және Елуінші күн мейрамы) өте күрделі және жылдам қозғалатын қысқа драмаларға дейін өзгереді, олардың табиғаттылығы мен жан-жақтылығы ерте драмаларда ерекше (Геродтың өлімі және неке адалдығын бұзған әйел). Бұл қойылымдардың барлығын вагондардан немесе бір-ақ кабиналық сахнадан ойнауға болады. Екінші жағынан, екі Мария пьесасы және құмарлық пьесасы "жаражайлар" немесе көтерілген сахналар және "плате" немесе "орналасу" кезеңдері арасындағы "жаражайлар" қолданылып, дөңгелекте "орна мен эшафолд" өндірісі деп аталатын нәрсе үшін жазылды. Қолжазбаның шынайы табиғаты жазушының барлық эпизодтарды "хронологиялық тәртіппен" Жаратылыстан бастап Сотталумен аяқтауына байланысты жасырынған, бұл құтқарылу тарихын екі солтүстік азаматтық циклі сияқты көрсететін эпизодтық пьесаны имитациялайды. Осылай істеп жүріп, ол Мария пьесасын туған күнінің сахнасына көміп, Лазардың қайта тірілуі мен қайта тірілуінің аралығында құмарлық пьесасын көшірді. Қолжазбаны палеографиялық және кодикологиялық тұрғыдан мұқият зерттеу арқылы жазушының ісін анықтауға болады. Мәселені одан да қиындататыны, бұл пьесаларды көшіру тарихында оларға жарлық қоса берілді. Бұл жарлық келесі жазбаларда айтылған оқиғаларға сәйкес келмегенмен, біреу, мүмкін, осы қолжазбаның жазушысы, жарлықтағы "пиегенттер" сипаттамасына сәйкес келетін оқиғаларға қатысты мәтіннің шетінде сандарды орналастырған. Бұл бір эпизодты байқауға әсер етпейді, бірақ ол құмарлық пьесаның ағынын бұзады және ғасырлар бойы Мария пьесасының бар екенін жасырады. Бұл қолжазбаның соңғы жазу ерекшелігі - сахналық нұсқаулар, олар қызықты араласқан ниетті көрсетеді. Олар орындаушылық бөлшектерді жазып жатқан сияқты, сонымен бірге қолжазбаны ой жүгірту мәтіні ретінде оқуды жеңілдетеді, оны қоюға арналған мәтін ретінде пайдаланудың орнына. Сахналық нұсқаулар латын тілінде, Мария пьесасында ағылшын және латын тілдерінің араласқан түрі, ал құмарлық пьесасында олар толығымен ағылшын тілінде. Олар оқырманға режиссердің іс-әрекетін нақты практикалық нұсқаулар ретінде елестетуге көмектесетін көмек ретінде жұмыс істейді. Құмарлық пьесасындағы костюм мен іс-әрекеттің егжей-тегжейі нақты спектакльдің сипаттамасын ұсынады. Литургиялық музыка Мария пьесасында және Аспанға көтерілу пьесасында әр пьесаның ашылу сөздерін немесе "инципит" сахналық нұсқауларға қосу арқылы нақтыланады. Екінші жағынан, көптеген байқауларда сахналық нұсқаулар өте қысқа.

Орналасқан жері

Бұл қолжазбамен жұмыс істеген барлық ғалымдар оның Шығыс Мидлендс аймағына жататындығына келіседі. Кейбір ғалымдар оны Линкольнге дейін солтүстікке қарай орналастыруға тырысты (біреулер оны тіпті "Линкольн циклы" деп атады және ол әлі күнге дейін Линкольн соборының көлеңкесінде қойылады), бірақ жалпы пікір қолжазбаны Шығыс Англияға жатқызады. Стивен Спектор сақтықпен былай деп жазады: "Тіл біліміне қатысты мәліметтер кодекс негізінен немесе толығымен Шығыс Англияда білім алған көшірушілермен жазылғанын көрсетеді" (Спектор, xxix). Мередит "Мэри Плейдің" Норфолктан шыққандығын сеніммен мәлімдейді (Мередит, 6). Дегенмен, қолжазбаның әртүрлілігі анықталғаннан бері, ғалымдар осы антологияға түсірілген барлық пьесалардың бір ғана жерде қойылғанын дәлелдеуге құлшынбайды.

Күні

"1468" күні "Тазалау" пьесасының соңында (f 100v) бас жазушының қолымен жазылған. Осылайша, бұл мәтіннің көшірмесінің ең ерте болу мүмкіндігі. Спектор диалектілік деректерге сүйене отырып, пьесалар 1425 жылдан бұрын жазылмағанын тұжырымдады, ал қағаздағы су таңбалары негізінде бас жазушы қолданған қағаз 1460-77 жылдар аралығында жасалғанын анықтады. Қағаздың негізінде, екінші жазушы жеке жазып, негізгі қолжазбаға қосылған "Аспанға көтерілу" пьесасы сәл ертерек көшірілген болуы мүмкін. Осы қолжазбаның 15 ғасырдың үшінші тоқсанының екінші жартысында (шамамен 1463-75 жж.) жасалғанын айтуға болады. Бұл Киелі кітапқа негізделген пьесалардың көп саны бар ең көне қолжазба. 14 ғасырдың соңында басқа жерлерде де пьесалар қойылғаны белгілі болғанымен, Йорк қолжазбасы 1470 жылдары, Таунли қолжазбасы 16 ғасырдың басында, ал Честер пьесаларының барлық нұсқалары 1596 жылдан кейін жазылған.