Кіріспе
Саравак әкімшілік бөлімі, Малайзия. 2002 жылдың 26 наурызында құрылған Бетонг бөлімі – Малайзияның Саравак штатындағы он екі әкімшілік бөлімнің бірі. Бұрын Шри-Аман бөлімінің құрамында болған Бетонг Сарибас аймағында орналасқан. Оның жалпы ауданы 4 180,8 шаршы километрді құрайды және ол Саравақтың әкімшілік бөлімдерінің ең кішісі болып табылады. Сарибас Ибан тайпасының ұзын үйлерімен әйгілі және Ибан мәдениетінің орталығы саналады. Бетонг 1849 жылдың 31 шілдесінде Бетинг Мару шайқасында Секренг және Сарибас Ибандарын жеңгеннен кейін Раджа Джеймс Бруктың Саравакқа қосылған жері. Бетонг бөлімі екі әкімшілік ауданды қамтиды: Бетонг және Сараток. Жалпы халық саны – 99 800 адам. Халық құрамы әртүрлі, көпшілігі Ибан тайпасының өкілдері, олар колониялық кезеңнен бері барлық салаларда малай және қытай халқымен жақсы қарым-қатынаста. Саравақта Бетонгтың әкімшілік бөліністерінің саны ең көп. Бетонг ауданына Пуса, Спао, Дебак және Мелудам кіреді, ал Сараток ауданына Робан, Кабонг және Буду кіреді. Шамамен 222 ұзын үй бар.
Betong Division, formed on 26 March 2002, is one of the twelve administrative divisions in Sarawak, Malaysia. Formerly part of Sri Aman Division, Betong is in the Saribas area. It has a total area of 4,180.8 square kilometres, and is the smallest of the administrative divisions of Sarawak. Saribas is famous for its Iban longhouses and is regarded as the center for Iban culture. It was annexed to Sarawak by Rajah James Brooke, after his victory over the Sekrang and Saribas Iban at the Battle of Beting Maru on 31 July 1849. Betong Division contains two administrative districts: Betong and Saratok. The total population is 99,800. The population is culturally mixed, with the majority Iban interacting well with the Malay and Chinese in almost all spheres of activity since the pre colonial days. In Sarawak, Betong has the most administrative sub districts. The sub districts under Betong district are Pusa, Spaoh, Debak and Meludam, while those under Saratok district are Roban, Kabong and Budu. There is about 222 longhouses
Демография
Бетонг бөлімінің халқы (2008 жылғы бағанама бойынша) 116 700 адамды құрады.
Ұлттар
Бетонг ауданы дәстүрлі түрде ибан, малай және қытай халқының мекені болып келген. Көптеген ибандар Бетонг пен Сараток аудандарының ауылдық жерлеріне шашырап орналасқан. Ал малай халқы Бетонгтың қалалық және ірі ауылдық аймақтарында (әсіресе Пуса және Малудам аймақтарында) және Саратокта шоғырланған. Қытай халқы көбінесе Бетонг пен Сараток қалаларында қоныстанған, ал кейбіреулері Пусада тұрады. Бидайу, Меланау және Оранг Улу сияқты басқа ұлттар Бетонг ауданының жергілікті халқы емес. Дегенмен, Саравак штабындағы көші-қонның артуына байланысты, олардың көбі Бетонгқа қоныстануда. Бетонг ауданында шетелдік жұмысшылар сирек кездеседі. Олардың көпшілігі пальма майы плантацияларында жұмыс істейді. +Бетонг ауданының этникалық құрамыАдминистративтік ауданЖалпы халық саныМалайИбанБайдайуМелануБасқа БумипутераҚытайБасқа Бумипутера емесШетел азаматыБетонг 67,400(57.8%) 39,600(58.8%) 25,100(37.2%) 300(0.4%) 100(0.1%) 100(0.1%) 2,100(3.1%) 0(0.0%) 100(0.1%)Сараток 49,300(42.2%) 20,500(41.6%) 25,800(52.3%) 100(0.2%) 200(0.4%) 100(0.2%) 2,500(5.1%) 0(0.0%) 200(0.2%)Бетонг ауданының жалпы саны 116,700(100%) 60,100(51.4%) 50,900(43.6%) 400(0.4%) 300(0.1%) 200(0.1%) 4,600(3.1%) 0(0.0%) 300(0.1%)
География және экономика
Бетонг ауданы үш кең топографиялық аймаққа бөлінеді: жағалау немесе өзен бойы аймағы, орталық аймақ және ішкі немесе төбелі аймақ. Жағалау немесе өзен бойы аймағы негізінен батпақты жерлерден тұрады, оның табиғи жағдайында ауыл шаруашылығы үшін жарамды жер көлемі өте шектеулі. Жақсартылған суару жүйелері бар жерлерде топырақ біртіндеп жақсарып, ауыл шаруашылығы қызметін жүргізуге мүмкіндік туды. Жағалау немесе өзен бойындағы аймақтарда ылғалды күріш, саго, кокос және көп жылдық өсімдіктер егіледі. Кейбір жағалау аймақтарында тұзды су балықтары, жолбарыс креветкасы және қабылдақ шаруашылығы сияқты аквакультуралық қызметтерге әлеует бар. Орталық аймақта ауыл шаруашылығына көбірек қолайлы жерлер бар. Бұл аймақта бұрыш, резеңке, күріш және пальма майы сияқты дақылдар егіледі. Мал және балық шаруашылығының көп бөлігі осы аймақта шоғырланған. Ауданның барлық коммерциялық малдары осы аймақта өсіріледі. Ішкі немесе төбелі аймақ таулы және тік жарлы жерлерден тұрады, тек шағын бөліктерінде ғана төбелі күріш, бұрыш және резеңке өсіріледі.
Көлік
Бетонг Саравақтың басқа аймақтарымен жақсы жол желісі арқылы байланысты болғанымен, өзен көлігі Бетонгта маңызды рөл атқаруда. Бетонг ауданының тұрғындары Сарытоққа, тіпті көршілес Сарыкей және Шри-Аман бөлімдеріне ауылдық шағын автобустармен жүре алады. Жолмен бару мүмкін емес, өзеннің жоғарғы ағысына саяхаттағысы келетіндерге қолжетімді паромдар мен қайықтарды пайдалануға тура келеді. Өзеннің жоғарғы ағысына қарайғы аймақтардың қашықтығына байланысты Бетонг ауданында өзен көлігі құны жоғары болып қалады. Кейбір ауылдық аймақтарға ағаш жолдармен және пальма плантацияларының жолдарымен қол жеткізуге болады. Осы аймақтарға көліктер Бетонг қаласынан жеке фургон немесе торт дөңгелекті көліктерді брондау арқылы шектеулі түрде қолжетімді.
Инфрақұрылым
Пан Борнео тас жолы – Бетонгты Саравақтың қалған бөлігімен байланыстыратын негізгі тас жол. Бетонг ауданы аудан мәртебесінен толыққанды дивизия мәртебесіне көтерілгендіктен, жылдам дамып келеді.
Білім
Бетонг бөлімінде мемлекеттік мектептердің саны орташа деңгейде. Бастауыш мектептер Бетонг және Сараток аймақтарында шашырап орналасқан. Олардың бірқатары Бетонг ауданының шалқарына қарай, ауылдық оқушыларға қызмет ету үшін салынған.
Денсаулық сақтау
Бетонг ауданында Бетонг ауруханасы мен Сараток ауруханасы болып екі мемлекеттік аурухана және әр қалада екі мемлекеттік емхана бар. Жеке меншіктегі ауруханалар жоқ. Ал кіші аудандардың кейбірінде өз денсаулық сақтау орталықтары бар. Ірі ауылдар мен елді мекендерде шағын мемлекеттік денсаулық сақтау орталықтары да бар.
Қауіпсіздік
Бетонг бөлімшесінде полиция бөлімшесі немесе IPD бар. Стратегиялық маңызға ие жерлерде, сондай-ақ ауылдық аймақтарда полиция станциялары мен полиция бекеттері орналасқан.
Мемлекеттік қызметтер
Көптеген мемлекеттік мекемелер Бетонг аймағында (Бетонг және Сараток аудандарының екеуінде де) филиалдарын ашты, мысалы, Корольдік кеден қызметі, Өрттен қорғау және құтқару департаменті, Білім басқармасы және т.б.