Кіріспе

Шатырдың түрі

Шөп шатыры – қиылған шөп немесе сабанды жинап, кейіннен балкалау машинасы немесе жүк тасушы арба сияқты техникамен жинау үшін қолданылатын ауыл шаруашылығы құралы. Ол шөпті желге қарай жинап қана қоймай, оны құрғату үшін көтеріп, аударып та береді. Кешке ылғалдан сақтау үшін де қолданылады. Ертесі күні шөпті тез кептіру үшін тарату машинасымен қайта жайып тастау қажет.

Түрлері

Астық жинауға арналған шөпті механикалық түрде, трактормен немесе жұмыс жануарларымен тартуға болады, немесе ол қолмен қолданылатын құрал болуы мүмкін. Ең алғашқы шөп жинағыштар қарапайым ағаш бұтақтарынан ғана тұрған, бірақ 19 және 20 ғасырдың басында ағаш тістері бар ағаштан жасалған қолмен жинағыштар, құрылысы жағынан бақша жинағыштарына ұқсас, бірақ үлкенірек болған және әлі де әлемнің кейбір аймақтарында қолданылады. 19 ғасырда адамның қол еңбегінен жануарлардың еңбегіне көшу кезінде шөп жинағыштар алғашқы тараған ауыл шаруашылығы құралдарының бірі болды. Әдеттегі ертедегі атпен тартылатын шөп жинағыш – бұл кең, екі дөңгелекті құрал, қисайған болат немесе темір тістерімен жабдықталған, көбінесе жинағыш үстінде орналасқан орындықтан, рычаг арқылы басқарылатын көтеру механизмімен жұмыс істеді. Бұл жинағыш кесілген шөпті қайталап, шөп қатарына перпендикуляр қозғалыс жасау арқылы жинап, желге қарай жинады, оператор жинағышты көтеріп, айналып, тістерді түсіріп, шөп қатарын қалыптастыру үшін алға-артқа жылжытуды талап етеді. Кейбір аймақтарда, атпен тартылатын немесе тракторға орнатылатын шүмектелгіш жинағышты пайдаланып, желге жиналған шөпті жинап, вагонға тиеуге болады. Кейіннен, механикалық жағынан күрделірек, бүйірлік жинағыш деп аталатын жинағыш құрылды. Ол әдетте, 45 градус бұрышта орнатылған тісті немесе тізбекті катушкаға ие болды, сондықтан шөп жиналғанда және дала бойынша қозғалғанда, жинағыштың бір жағына итерілді. Бүйірлік жинағышты аттармен немесе трактормен бойлық бағытта шөп қатарының бойымен тартуға болады, бұл құйманы көтеру, түсіру және алға-артқа жылжытудың қиын және тиімсіз процесін жояды. Бұл 20 ғасырдың ортасындағы классикалық шаруашылық шабындысының үздіксіз спиральді шөп қатарларын жасауға мүмкіндік берді. Бүйірлік жинағыштың кейінгі нұсқаларында көлденең бұрыш және жоғары рама жүйесі қолданылды, бірақ жұмыс істеудің негізгі принциптері өзгермеді. Кейіннен, әртүрлі дөңгелекті немесе жұлдызша дөңгелекті жинағыштар жасалды, олардың құрамында 5, 6, 7 немесе одан да көп серпімді тісті дөңгелектер болды, бұл дөңгелектер рамаға орнатылып, құрал алға жылжығанда еркін айналу арқылы қозғалды. Бұл жинағыштар механикалық жағынан қарапайым және сенімді, бүйірлік жинағыштан гөрі шөпке жұмсақ және пайдалануға арзан деп жарнамаланды. Қазіргі уақытта Еуропада кеңінен қолданылатын роторлық жинағыш деп аталатын жаңа конструкция пайда болды, ал АҚШ және Канадада оны сирек кездестіруге болады.