Кіріспе

Opus Dei қоғамдағы әлеуметтік миссиясы, жалпы әлеуметтік стратегиясы, әлеуметтік қызметтері, еңбегі, саясатпен қарым-қатынасы және Opus Dei-нің басқа да салалары.

Қоғамдағы миссия және жалпы стратегия

Католик шенеуніктер мен ғалымдардың айтуынша, Опус-Дей – қоғамдағы Құдайдың ісі, ол христиандарды дүниелік нәрселерді іштен қасиеттендіруге шақырады. Олар «Опус-Дей» топ ретінде әрекет етпейді дейді. Бұл – Католик шіркеуінің рухани-дидактикалық мекемесі, адамдарды жеке жауапкершілікпен әрекет етуге, «барлық адам қызметінің басына Мәсіхті қоюға» дайындаумен айналысады, – осылай дейді оның негізін қалаушысы. Эскрива былай деді: Опус-Дей барлық әлеуметтік топтардың адамдарына уағыздайды: «Жүз жандардың ішінде біз жүз жандарға қызығушымыз». Опус-Дей жарғысында оның мақсаты – өмірдің барлық саласындағы адамдардың, ең алдымен зиялылардың, өз жұмыстарын қасиеттендіру арқылы христиандықты іске асыру, «барлық нәрсе Жаратушының еркіне сәйкес ретке келсін» деп айтылған. Витторио Мессоридің «Опус-Дей: Лидерлік және бүгінгі Католик шіркеуіндегі көзқарас» кітабында Опус-Дейдің қоғамға ықпал ету тәсілі «адамзатты жақсартудың жалғыз жолы – адамдарды жақсарту, біреу-біреулеп және тереңдету» принципіне негізделгендігі айтылған. Сондықтан олар «достық апостолдығын» жүргізеді. Сонымен қатар, олар интеллигенцияны уағыздауға баса назар аударады, себебі, олардың пікірінше, «қоғам көптеген идеялары мен мінез-құлқымен интеллигенция арқылы жетеді». Қоғамды қасиеттендіру жұмысты қасиеттендіру арқылы жүзеге асуы үшін Опус-Дей «кәсіби білім беруді» ұсынады. Бұл – жақсы еңбек етуді, мәдени және кәсіби дамуды, адамгершілік жылулықты және әдептілікті, этикалық мінез-құлқыны, бостандық пен көп түрлілікті құрметтеуді, жеке және ұжымдық қарапайымдылықты және жеке дұғаны күнделікті кестеде басымдыққа қоюды қалайды. Эскриваның үйретіндісіне сәйкес, негізгі стратегия – әрбір христиан «қасиеттілікке лайық қасиетті» болуға тырысуы керек, барлық ер және әйел адамдарын құтқаратын тағы бір Мәсіх, сонымен қатар жалпы игілік үшін жұмыс істейтін жауапты азамат. Өйткені, егер христиандар іштен дұрыс реттелмесе, егер олар Құдайды ойша тағзым ету арқылы өмір сүрмесе, олар өздерінің бұзылыстарын басқа адамдарға таратуы мүмкін. «Бұл әлемдік дағдарыстар – қасиеттілердің дағдарысы» дейді ол. Осылайша, Опус-Дейде уағыздау «достық және сенім апостолдығы» арқылы жеке-жеке жүзеге асырылады. Питер Л. Бергер мен Сэмюэл Хантингтон Опус-Дейдің талпынысын «балама заманауилық» деп атайды, христиандық дәстүрлерге «сенімді» заманауи әлемге жұмыс істеу, бұл заманауилықтағы басқа да секулярлық араласулардан ерекшеленеді. (Көптеген жаһандану: Қазіргі әлемдегі мәдени алуан түрлілік, 2002)

Қызметтері мен жұмысы

Прелатураның апостолдық қызметінің ең үлкен бөлігі – мүшелерінің өз достарымен және әріптестерімен тұратын қауымдастықтары мен жұмыс орындарында атқаратын істері. Ұжымдық білім беру шаралары діни саяхаттар, ойға шолу және католик діні бойынша сабақтардан тұрады. Опус Деи мүшелерінің көптеген, тіпті көпшілік жобалары жастарды дамыту орталықтары: мектептер, жастар клубтары, оқу орталықтары. Сондай-ақ, әйелдерге арналған көптеген оқу орталықтары да бар. Испанияда Әйең Иосемария Ескрива 1959 жылы Наварра университетін құрды, ол 27 мамандық бойынша білім береді және 300-ден астам магистратура бағдарламаларын басқарады, сондай-ақ оқу госпиталін қамтиды.

Мүшелік профилі

Ватикан жылнамасы Опус-Дейдің 85 000 мүшесі бар екенін көрсетеді, олардың шамамен 1 900-і дін қызметкері. Осы 1 900 дін қызметкерінің 25-і түрлі дін аймақтарында қызмет ететін епископтар. Мүшелердің таралуы: Африка – 1 600; Азия және Тынық мұхиты – 4 700; Солтүстік және Оңтүстік Америка – 29 000; Еуропа – 48 700. Білім деңгейі, табыс және әлеуметтік жағдайы тұрғысынан В. Мессори Опус-Дей мүшелері арасында орташа және төмен деңгейдегілердің көп екенін айтады. Мысалы, Испания мен Латын Америкасында Опус-Дей көбінесе жұмысшылар мен шаруалардың арасында танымал. Гомес Перес «Opus Dei: Una Explicación» кітабында Опус-Дейдің әлеуметтік құрамы жергілікті жағдайға сәйкес келеді дейді, себебі, оның сөзіне қарағанда, кез келген адал еңбек қасиеттіленуі мүмкін. Ол сондай-ақ, Опус-Дейдің интеллектуалды апостолдығына баса назар аударғандықтан, оның қатарында әдеттегі әлеуметтік құрамнан көбірек мұғалімдер мен профессорлар бар екенін айтады. Дегенмен, сыншылар Опус-Дейді элитаризммен айыптайды және Опус-Дей билік пен байлықты жинады деп мәлімдейді. Ал Джон Аллен «Opus Dei: Secrets and Power in the Catholic Church» еңбегінде Опус-Дейдің әлемдегі активтері кемінде 2,8 миллиард долларға бағаланатынын, ал АҚШ-тағы католик шіркеуінің жылдық кірісі 102 миллиард долларды құрайтынын айтады. Салыстыру үшін, General Motors компаниясының активтері 455 миллиард долларды құрайды. Опус-Дейдің әлемдік кірісі орташа американдық дін аймағының кірісімен шамалас. Ол сондай-ақ, Опус-Дейдің әлемдегі 4 564 епископтың арасында тек 39-ы ғана бар екенін айтады. Ватиканда 3 920 адамның ішінде тек 20-сы ғана жұмыс істейді. Ал жылжымайтын мүлік тұрғысынан, Опус-Дейдің мүлігі діни ордендердің мүлігімен салыстырғанда айтарлықтай төмен, дейді В. Мессори. «Монахтар үйді қажет ететін қауымдастықтарда тұрады, ал Опус-Дей мүшелерінің көпшілігі күнделікті өмірін өз үйлерінде жалғастырады».

Революциялық немесе консервативті?

Опус Дейдің қоғамдағы ықпалы, - деді Эскрива, - әлеуметтік-экономикалық емес, этикалық: байлар мен кедейлер бірлесіп, адамгершілік, әділдік пен прогрессивті қоғам құру үшін жұмыс істейді. Алайда, "Билікті және артықшылықтарды сақтау" атты Католиктердің еркін таңдау жөніндегі баяндамасында Опус Дей Неокатехуменальдық жол, Фоколаре, Мәсіх легионы, Сент-Джон қауымы, Харизматикалық жаңарту және Қауымдастық пен азаттықпен бірге "неоконсервативті немесе фундаменталистік моральдық және саяси нанымдары бар", "өте дәстүрлі" және қоғамға арналған "ағартудан бұрынғы" хабарламалар тарататын католик топтары ретінде сипатталды. Керісінше, Бенедикт XVI осы жай ұйымдардың катехизистік жұмысын жоғары бағалап, Опус Дейдің ерекшелігін "Шіркеудің ұлы дәстүрі мен оның сеніміне деген абсолютті адалдық пен осы әлемнің барлық қиындықтарына – академиялық ортада, еңбек әлемінде, экономика әлемінде және т.б. – қарапайымдылықпен және шармды ашықтықпен келу арасындағы таңғажайып байланыс" деп атады. Қазіргі тарихшылардың көпшілігі, католик емес болса да, Католик шіркеуінің ақыл-ойды және прогресті қолдайтынын, оны "Батыс өркениеті деп аталатын құндылықтардың, идеялардың, ғылымның, заңдардың және институттардың дамуының орталығына" қойғанын айтады. Стэнфорд университетінің профессоры Пол Легутко Томас Вудстың "Католик шіркеуі Батыс өркениетін қалай құрды" кітабына жазған рецензиясында Вудс католик емес және католик тарихшыларын да атайды: Дж. Л. Хайлброн, А. К. Кромби, Д. С. Линдберг, Э. Грант, Т. Гольдштейн, С. Яки; экономистер: Дж. Шумпетер және Р. де Рувер; өнер тарихшылары: К. Кларк, С. Эджертон; аурухана тарихшысы: Г. Б. Риссе. Вудстың кітабы Кристофер Доусонның дін туралы "тарихтағы динамикалық элемент және әлемді өзгертетін күш" деген тұжырымын қолдайды. Опус Дейдің және оның қоғамдағы рөлі туралы пікірталас жалғасуда. Екі қарама-қарсы ұстаным Эскриваның "Жол" кітабының 353-тармағын қалай түсіндіруде көрінеді:

Мәтін: Сектансыздық. Бейтараптық. Ескі аңыздар, әрқашан жаңа болып көрінуге тырысатын мифтер. Университетке, кәсіби бірлестікке, ғылыми кездесуге немесе конгреске кіргенде, есіктен кіргенде шапқыңызды қалдырғандай, католицизміңізді ұмытып кетудің қаншалықты абсурд екені туралы ешқашан ойландыңыз ба? Сыншылардың айтуынша, мұндай кеңес Опус Дей мүшелерінің саяси мәселелерде еркін болуына кедерілтіңіз, өйткені ол Альберто Монкаданың пікірінше "Ұлттық католицизм" немесе Аргентиналық марксистік тарихшы Эмилио Корбиердің пікірінше "Католик тоталитаризмі" сияқты идеологияларды тудырады. Осылайша, Опус Дей мүшелері саяси оң жақта орналасады, әлемдік істерде консервативті ықпал етеді, Ватиканның ажырасу, аборт, эвтаназия, гомосексуалдық некелер, контрацепция және т.б. қарсы дәстүрлі саясатын қолдайды. "Опус Дей – саяси күн тәртібі жоқ, тек гуманитарлық ұйым" деген пікірлерге сенуге болмайды, - деді "Католиктердің еркін таңдауы үшін" ұйымының президенті Фрэнсис Кислинг. Оның сыншыларының айтуынша, Опус Дей Ватиканның либералды және секулярлық ой-пікірлерге қарсы тұру құралы ретінде қызмет етеді, Джон Стюарт Миллдің классикалық мәлімдемесі: "Атауға лайық жалғыз еркіндік – бұл өзіміздің жолымызбен өзіміздің игілігімізді іздеу", және соңғы уақытта АҚШ заң ғылымына енгізілген "Planned Parenthood vs. Casey" (1992) шешімінде айтылғандай, "Азаттықтың мәні – адамның өмір сүру, ғалам және адам өмірінің құпиясын өз түсінігінде айқындау құқығы". Керісінше, Ратцингер әр адамның дінге және шындықты іздеуге деген бостандығын құрметтейтін болса да, адамның шығу тегі мен мақсаты туралы Мәсіх ашқан шындықтың жарығына қарсы көтеріліс болған жағдайда, адам мағынасыз өмір сүрудің құлдығына түседі дейді. "Өз құдайымыз, жаратушымыз және төрешіміз болуға тырысу" – деп жазған ол "The Way of the Cross" еңбегінде, – өзін-өзі құртуға әкеледі. "Қателік таңдауы бостандық бермейді", – дейді Эскрива, және оның орнына "күнәнің құлдығына" түсіреді. Оның жақтастары Католик шіркеуінің жер бетіндегі билік күресінен тыс екенін және әр жанның тыныштығы мен бақыты үшін негізгі күреспен айналысатынын айтады: зұлым күштер мен Құдай-адам Иса Мәсіх арасындағы шайқас, ол Опус Дейдің негізін қалаушының сөзімен "ешқашан жеңіліс көрмейді". Эскриваның айтуынша, "Құдаймен бетпе-бет кездескенде, анонимділікке орын жоқ: біреу оның досы немесе жауы болуға шешім қабылдайды". Сондай-ақ ол маңызды бір ілімде былай дейді: "Көптеген ұлы істер – ұмытпа – сенің де, менің де Құдай қалайтындай өмір сүріп жатқанымызға байланысты". Оның жақтастары егер бүкіл әлемдегі христиандар Шындықтың сұлулығына, Иса Мәсіхке толық адал болса, онда "барлық уақыттағы ең үлкен революция орын алады", – дейді, олар Опус Дейдің негізін қалаушының пророқтық көрісі деп санайды, бірақ оның көптеген сыншылары осы көрісті мүлдем қабылдамайды.