Кіріспе
Ақпарат жинауға арналған кеме – барлау кемесі немесе тыңшылық кемесі ақпарат жинау мақсатында құрылған, көбінесе күрделі электрондық құралдар арқылы тыңшылық жүргізетін арнайы кеме. Кез келген ақпарат жинауға бағытталған кеме кең мағынада тыңшылық кемесі деп есептелуі мүмкін. Тыңшылық кемелері көбінесе елдің үкіметінің бақылауында болады, себебі олардың құны жоғары және жетілген жабдықтарды қажет етеді. Олар әдетте елдің теңіз күштерінің құрамына кіреді, бірақ құпия қызметтер де оларды басқаруы мүмкін. Теңіз траулерлері, балық аулау траулерлері сияқты, азаматтық кемелер ретінде жасырынып, белгілі бір аймақта ұзақ уақыт бойы болуы мүмкін. Шпиондарды немесе арнайы күштерді жасырын жеткізу үшін қолданылатын кемелер кейде "тыңшылық кемелері" деп аталады.
A spy ship or reconnaissance vessel is a dedicated ship intended to gather intelligence, usually by means of sophisticated electronic eavesdropping. In a wider sense, any ship intended to gather information could be considered a spy ship. Spy ships are usually controlled by a nation's government, due to the high costs and advanced equipment required. They tend to be parts of the nation's navy, though they may also be operated by secret services. Naval trawlers masquerade as civilian ships such as fishing trawlers, which could be reasonably expected to remain in a certain area for a long time. Ships which are used to infiltrate spies or special forces are sometimes also called "spy ships".
Тарих
Тыңшы кемелердің алғашқы нұсқасы – Америка Құрама Штаттарының азаматтық жүк кемесі «Голд Стар», ол 1920-1930 жылдары жүк пен жолаушыларды Жапония, Қытай және Филиппинге жиі тасыды. 1933 жылдан бастап станциялық кеме ретінде, ол Жапон флотының ішкі жиіліктерін және бағытталғыш азимуттарын бақылауға тағайындалды. Кемеде үш байланыс операторы және бір басты радиооператор жұмыс істеді, олар офицердің бақылауында болды. «Голд Стар» және құрлықтағы станциялар 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасауы алдында маңызды хабарламалар берді. Қазіргі мағынада, арнайы салынған және толығымен барлау міндеттеріне арналған тыңшы кемелер салқын соғыстың басында пайда болды және барлық ірі державалар оларды пайдаланады. Олардың міндеттеріне байланыс сигналдарын тыңдау, жау флотының қозғалысын бақылау, сондай-ақ ядролық сынақтар мен зымырандарды ұшыруды (әсіресе стратегиялық зымырандарды) қадағалау кірді. Сол кезеңде АҚШ шамамен 80 кеме ұстады, олар көбінесе «экологиялық зерттеулер» жүргізетін кемелер ретінде жіктеліп, ал Кеңес Одағында шамамен 60 кеме болды, олар көбінесе траулерлер немесе гидрографиялық зерттеу кемелері болатын. 1980 жылдардың соңында Кеңес Одағының балық аулау флотының мыңдаған кемелерін күрделі SIGINT және ELINT жабдықтарымен жабдықтағаны белгілі болды, осылайша олар батыс әскери кемелерін және электрондық байланыстарды қадағалайтын қосымша тыңшы кемелер ретінде жұмыс істеді (олардың негізгі қызметі коммерциялық балық аулау болып қала берді).
Операция
Тыңшылық кемесі әдетте халықаралық суларда (немесе кем дегенде аумақтық сулардан тыс) болады, аумақтық шекараларды бұзу мақсатымен емес. Одан ол теңіз және әуе трафигін, радио және радарды бақылау үшін электрондық құралдарын пайдаланады. Алайда, бұл кеменің мақсатын ашып беру қаупі бар. Жағалауға жақын орналасқандықтан, ол бақыланатын аймаққа стационарлық орналымдардан (немесе тыңшылық спутниктерінен) гөрі әлдеқайда жақын орналасқандықтан, бақылау әдетте тиімдірек және кейбір жағдайларда одан да жақсы нәтиже береді. Байқау кемелері де тыңшылық кемелерінің кейбір мүмкіндіктеріне ие, және олар ұлттық үкіметтер бақылауында болғандықтан, жаудың зымыран сынақтарын бақылау сияқты ұқсас мақсаттар үшін ара-тұра қолданылады.
Кеңес AGI траулері
1960 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелерін қолдана бастаған кезде, Кеңес Одағы UGM 27 Polaris зымыранының қабілеттері және оларды іске қоса алатын су асты кемелерінің орналасқан жерлері туралы көбірек ақпарат алуға тырысты. Кеңес Теңіз флоты күрделі кемелер сұрағанмен, оларға балық аулау флотынан алынған, жақсырақ сенсорлармен және байланыс құралдарымен жабдықталған траулерлер (траулерлер деп аталды) берілді. Осы қарапайым көрінетін траулерлерге өте білікті экипаждар тағайындалды. Олар АҚШ Әскери-теңіз базаларының жанындағы патрульдік бекеттерде АҚШ әскери кемелері мен қосымша кемелерінің келуін және кетуін фотоға түсіріп, хабарлау үшін жұмыс істеді. Басқа, ұқсас траулерлер АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жаңа қару-жарақтарды сынақтан өткізетін оқ ату полигондарын бақылап, әр қару жүйесінің акустикалық және/немесе электромагниттік сипаттамаларын, іздеу радарларын, атыс басқару радарларын, басшылық және/немесе басқару электроникасын жазуға арналды. АҚШ Әскери-теңіз күштері бұл траулерлерді ресми түрде «Көмекші, жалпы барлау» немесе AGI деп атады, ал олар бұқаралық жұртшылықта «жамандаушылар» деп танылды. AGI бір патрульдік бекетте алты айға дейін жұмыс істей алатын. Бұл кемелер көптеген соғыс кемелерімен бірдей жылдамдықпен жүре алмаса да, кейде Жерорта теңізіндегі АҚШ-тың Алтыншы флотының немесе Батыс Тынық мұхитындағы АҚШ-тың жетінші флотының әуе операцияларын жүргізетін ұшақ тасымалдаушылардың маңына жиналатын, немесе баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелерінің күдікті патрульдік аймақтарында болып, бақылау жүргізетін. Куба зымыран дағдарысынан кейін, Бірлескен штабтар АҚШ эсминецтері үшін AGI-ге қарсы бағдарламаны бекітті. Олар AGI-ге жақын келіп, оларды итеруге, винттерін болат торлармен бұзып, электронды сенсорларының күшейткіш тізбектерін өртеп жіберу үшін жоғары қуатты электромагниттік таратушыларды қолданды. AGI экипаждары жойғыштардың ниеттерін болдырмау үшін кеме басқару шеберлігін және жоғары маневрлік қабілетін пайдаланды. Бұл халықаралық сулардағы бәсеке 1972 жылы АҚШ-Кеңес Одағы арасындағы «Теңіздегі оқиғалар» туралы келісімге қол қойылғанға дейін жалғасты. Бір жылдан кейін радиолокациялық станция кедергі салғандықтан жабылды. Кедергінің көзі ешқашан расталмады және кейбір теориялар әлі де кеңестік қарсы шараларға жауапты деп санайды.