Кіріспе
Теңізден ұшып жүретін, теңіз астына қарсы және теңіздік патрульдік ұшақтар отбасысы
Grumman S 2 Tracker (1962 жылға дейін S2F) – АҚШ Теңіз күштерінде қызмет еткен бірінші арнайы құрастырылған, бір корпусты теңіз астына қарсы соғыс (ASW) ұшағы. Grumman компаниясы жобалаған және бастапқыда құрастырған Tracker, дәстүрлі конструкцияға ие болды – екі радиалды қозғалтқышпен, ұшақ тасымалдағыштарда сақтау үшін бүктелетін жоғары қанаттарымен және үш дөңгелекті шассимен жабдықталған. Бұл типті ұшақтар әлемнің көптеген теңіз күштеріне экспортталды. 1952 жылы пайдалануға енгізілген Tracker және оның E 1 Tracer түрі 1970 жылдардың ортасына дейін АҚШ Теңіз күштерінде, ал C 1 Trader түрі 1980 жылдардың ортасына дейін қызмет етті. Аз ғана ұшақтар 21-ші ғасырға дейін басқа әуе күштерінің құрамында қызметте болды. Аргентина және Бразилия әлі күнге дейін Tracker ұшағын пайдаланатын соңғы елдер болып табылады.
Жобалау және әзірлеу
Трекер Grumman AF Guardian-ның орнын басу үшін жасалған, ол су астына қарсы күреске арналған алғашқы мақсатты ұшақ жүйесі болды. Guardian екі ұшақтың "аңшы-жойғыш" жұбы ретінде жұмыс істеді, біреуі (AF2 W) су асты кемесін табу және екінші ұшақ, AF 2S-ті, шабуыл жасап, жою үшін қару-жарақпен бағыттайтын. Трекер бұл екі функцияны бір ұшақта біріктіріп, әуе кемелеріндегі палуба кеңістігін үнемдеп, операцияларды тиімдірек етті. Grumman 1185 Трекер ұшағын жасады, ал тағы 99 ұшақ CS2F белгісімен Канадада de Havilland Canada лицензиясы бойынша өндірілді. АҚШ-та жасалған Трекердің нұсқалары Австралия, Жапония, Түркия және Тайвань сияқты әртүрлі елдерге сатылды.
Датчиктер мен қарулану
Трекердің ішкі торпедалық бөлімі болды, ол екі жеңіл әуе торпедасын немесе бір ядролық тереңдік зарядын тасымалдауға қабілетті еді. Ракеталық контейнерлер мен дәстүрлі тереңдік зарядтары үшін қанат астында алты бекіткіш нүкте немесе төрт қосымша торпеда болды. AN/APS 38 радары үшін құысқа салынатын, кері тартылатын радиолокациялық антенна және артқы жағында орнатылған, созылатын тіреуде орналасқан AN/ASQ 8 магниттік аномалияны анықтау құрылғысы (MAD) орнатылған. Алғашқы үлгідегі Трекерлерде алдыңғы орындықтардың үстіндегі люктерден кейін жоғары орналасқан Электрондық қолдау шаралары (ESM) құрылғысы және дизельді-электрлік су асты қайықтарының шығарынды газдарынан түтін бөлшектерін анықтауға арналған "сенсор" немесе түтін анықтағыш орнатылған. Кейінгі S2 үлгілерінде сенсор алынып тасталды және ESM антенналары қанат ұштарындағы төрт дөңгелек кеңейтімдерге көшірілді. Оң қанатында 70 миллион кандела шамасындағы іздеу шам орнатылған. Жетек құбырларының ішінде JEZEBEL сонобуйлары орналасқан (алғашқы үлгілерде 16, S 2E/G үлгілерінде 32). Алғашқы Трекерлер сонымен қатар 60 жарылғыш зарядты алып жүрді, олар фюзеляждың артқы бөлігінен төмен шығарылып, AN/AQA 3 және кейінірек AQA 4 анықтау жиынтықтарымен жартылай белсенді сонар (JULIE) үшін дыбыс импульстарын жасауға қолданылды. Ал белсенді сонобуйлердің (пингтердің) және S 2G модификациясымен AN/AQA 7 енгізілуінен кейін олар алынып тасталды. Түтін шығару құрылғылары жетек құбырларының сол жақ бетіне үштен топталып орнатылған.
Пайдалану тарихы
Трекердің орнын АҚШ әскери қызметінде Lockheed S-3 Viking ұшағы басты; соңғы USN Tracker операциялық эскадрильясы (S 2G модельдерімен жабдықталған VS-37) 1976 жылы таратылды. Әскери-теңіз күштерінің соңғы S-2 ұшағы 1976 жылғы 29 тамызда қызметтен алынды. Көп жылдар бойы TS-2A нұсқасы Трекерді АҚШ Әскери-теңіз күштерінің оқу бөлімшелері пайдаланды, нәтижесінде Техас штатындағы Корпус-Кристи әскери-әуе базасындағы 4-ші оқу-әуе қанатымен (TRAWING 4) көп қозғалтқышты ұшқыштарды даярлау бағдарламасында 27-ші (VT-27), 28-ші (VT-28) және 31-ші (VT-31) оқу эскадрильялары студент-теңізші авиаторларын оқыту үшін қолданды. Көптеген Трекерлер өрт сөндіру ұшақтары ретінде қолданылып келеді, ал бұл конструкция АҚШ оларды қызметтен шығарғаннан кейін де көптеген жылдар бойы басқа елдердің теңіз күштеріне үлкен қызмет етті. Мысалы, Австралия Корольдік теңіз күштері 1980-жылдардың ортасына дейін Трекерлерді ASW күштері ретінде пайдалануды жалғастырды.
Аргентина
Аргентинаның әскери-теңіз авиациясы 1962 жылы жеті S 2A, 1978 жылы алты S 2E, ал 1990 жылдары үш S 2G ұшағын алған. Олар ARA Independencia және ARA Veinticinco de Mayo екі авианосецінен де пайдаланылды, сондай-ақ авианосец бортындағы жеткізілім (COD) (US 2A түрлендірулері), теңіздік патрульдеу және ASW міндеттерінде қолданылды. Олар 1982 жылғы Фолкленд соғысында кеңінен қолданылды, бастапқыда Veinticinco de Mayo авианосецінен, онда британдық күштер тобы анықталды, содан кейін ARA General Belgrano крейсері батып кеткеннен кейін авианосец портына оралғаннан кейін құрлықтан қолданылды. 1990 жылдары қалған алты ұшақ Израиль аэроғарыш өнеркәсібінде турбовинтті қозғалтқыштармен жаңартылып, S 2T Turbo Tracker болып қайта жарақтандырылды. 2010 жылдан бастап Аргентинаның жалғыз авианосеці зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Tracker ұшақтары жыл сайын Бразилия Әскери-теңіз күштерінің São Paulo авианосецінде ARAEX және TEMPEREX бірлескен оқуларында, сондай-ақ АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авианосецтерімен Gringo Gaucho маневрлерінде орналастырылды. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, кемінде бір S 2T теңіздік бақылауда әлі де жұмыс істеп тұр.
Австралия
1967 және 1984 жылдар аралығында Австралия Корольдік Әскери-теңіз күштері NAS Nowra-да орналасқан S 2E және S 2G түрлерінің екі эскадрильясын пайдаланды. Бұл ұшақтар RAN-нің 816 эскадрильясымен қызмет етті, олар 21-ші авиациялық топтың құрамында кемеге мінгізіліп, сол кеме жойылған кезде қолданысқа енгізілді; сондай-ақ 851 эскадрильясымен, S 2 оқу эскадрильясымен де қызмет етті. Шамамен 17 жыл бойы Tracker ұшақтары қолданылған кезеңде RAN тек бір S 2 ұшағын жоғалтты, ол 1975 жылдың 10 ақпанында теңізде болған апат салдарынан қирады. Осы оқиға AQA 7 акустикалық құралдарын RAN қызметіне енгізуге себеп болды, және барлық RAN операциялық Tracker ұшақтары кейіннен осы стандартқа сәйкес жаңартылды.
Бразилия
Бразилия әуе күштері NAeL авианосеці Minas Gerais-тан Tracker ұшақтарын ұшырды. S 2A және S 2E үлгілері (сәйкесінше P 16A және P 16E ретінде) пайдаланылды. Бразилия әуе күштеріндегі қызметінің соңында бір S 2T Turbo Tracker жаңарту мүмкіндігі ретінде қарастырылды, бірақ жоғары құнға байланысты бағдарлама тоқтатылды. Дегенмен, 2010 жылы Бразилия теңіз күштері Marsh Aviation компаниясымен келісім шарт жасасты, олар төрт S 2T ұшағын әуедегі ерте ескерту конфигурациясына түрлендірді және төрт Grumman C 1 Trader ұшағын жанармай құю және авианосецке тасымалдау үшін жаңартты. Соңғылары 2015 жылға қарай қызметке қайта оралуы тиіс еді және Minas Gerais-тің ізбасары NAe São Paulo-дан жұмыс істеуі күтілді. Marsh Aviation компаниясының 2009 жылы банкротқа ұшырауына байланысты бағдарлама кешіктірілді және ұшақтарды жаңарту жұмысы Elbit Systems компаниясының еншілес компаниясы M7 Aerospace-пен серіктестікте қайта басталды. São Paulo кемесінің 2017 жылы қолданыстан шығарылуы Бразилия теңіз күштеріне авианосец негізіндегі жанармай құюшылардың, көліктердің және AEW ұшақтарының дереу қажеттілігін жойды, алайда теңіз күштері сатып алуды жалғастырды және 2021 жылға дейін төрт жанармай құюшы ұшақтың жеткізілуі күтілуде. Жоғарыда Аргентинада айтылғандай, осы елдің Tracker ұшақтары São Paulo кемесінің 2017 жылдың басында қызметтен шығарылғанға дейін одан ұшып келді.
Канада
1954 жылы де Хавилленд Канада (DHC) 100 «Трекер» ұшағын лицензия бойынша құрастыруға келісімшарт жасады. DHC 99 «Трекер» ұшағын жасады, ал алғашқы канадалық ұшақ 1956 жылғы 31 мамырда ұшты. 1957 жылдан бастап бұл ұшақтар жаңадан қолданысқа енген әуе кемесінен және түрлі жағалау базаларынан жұмыс істеді. Барлық канадалық «Трекерлер» «Бонавентур» әуе кемесінің ангарына сыйымды болу үшін ертерек «А» үлгісіндегі конструкциямен, 13 метрлік (42 фут) ұзындықта (кейінгі үлгілердегі «Трекерлер» 13 метрлік (43 фут) болды) салынды. 1960–1961 жылдары CS2F 2 ұшақтары оқу және қосымша міндеттерге жұмсалған 17 CS2F 1 ұшағы Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз күштеріне берілді. 1964 жылдан бастап 45 CS2F 2 ұшағы жаңартылған электрондық жабдықтармен және сенсорлармен жабдықталды, осылайша CS2F 3 ұшақтарына айналды. Сондай-ақ 1964 жылы екі CS2F 1 ұшағы қару-жарақтан және су астына қарсы күрес электроникасынан айырылып, көліктік ұшақтарға айналдырылды және кейіннен әуе кемесіне жеткізілім үшін пайдаланылды. CS2F 1, 2 және 3 ұшақтары 1968 жылы канадалық қарулы күштер біріктірілгеннен кейін сәйкесінше CP 121 Mk.1, Mk. 2 және Mk. 3 деп қайта аталды. 1970 жылы «Бонавентур» әуе кемесі қызметтен шығарылғаннан кейін, қалған барлық канадалық «Трекерлер» жағалау базаларына көшірілді. Бұл олардың су астына қарсы күреске қатысу мүмкіндігін шектеді, ал 1974 және 1981 жылдар аралығында 20-дан басқа барлық ұшақтар сақтауға қойылды, ал қалғандары су астына қарсы күрес жабдықтарынан айырылды. Қалған белсенді «Трекерлер» 1990 жылға дейін балық шаруашылығын қорғау және теңіздік патрульдеу міндеттерін орындады. 1990 жылдардың соңына дейін бірнеше «Трекерлер» ұшуға жарамды күйде сақталды, бірақ олар енді белсенді қызметке қолданылмады. DHC Grumman компаниясынан авиациялық жабдықтарды және су астына қарсы жүйелерді сынау үшін, сондай-ақ Grumman компаниясы ұсынған инженерлік өзгертулерді бағалау үшін АҚШ-та жасалған S2F 1 ұшағын сатып алды. Бастапқыда оған RCN сериялық нөмірі 1500 берілді және келісімшарт бойынша жасалған 100 ұшақтың бірі ретінде есептелді. 1954 жылы бұл ұшақ операциялық сынақтар үшін RCN-ге берілді және оған X 500 сынақ коды тағайындалды. 1956 жылы ол CS2F 1 стандартына жаңартылды және сериялық нөмірі 1501 берілді; ол соңғы рет 1972 жылға дейін Ширвотерде стационарлық оқу-әдістемелік ұшақ ретінде пайдаланылды. USN 1956 жылдан 1957 жылға дейін RCN-ге қосымша жаңа АҚШ-та салынған S2F 1 ұшағын (BuNo 136159) берді; ол негізінен су астына қарсы күрес жабдықтарын сынау үшін пайдаланылды.
Жапония
Жапонияның Теңіз күштері 1957 жылы АҚШ қоймаларынан 60 S2F-1 ұшағын алды және олар 1984 жылға дейін пайдаланылды. Алты S2F-1 ұшағы алынғаннан кейін, төртеуі S2F-U және екеуі S2F-C нұсқаларына өңделді. S2F-1 ұшағына "Аотака" (あおたか, Көк шаға) деген есім берілген. Олар Lockheed P-3 Orion ұшақтарымен алмастырылды.
Нидерланды
Нидерландтың әскери-теңіз авиация қызметі (Marineluchtvaartdienst MLD), Нидерланд Корольдік әскери-теңіз флотының әуе күштері, 1960 жылы АҚШ Әскери-теңіз флотынан MDAP бағдарламасы арқылы 28 S 2A (S2F 1) ұшағын алды. Бұрын Канада Корольдік әскери-теңіз флотында пайдаланылған 17 CS 2A (CS2F 1) ұшағы, 1960 жылдың желтоқсаны мен 1961 жылдың қыркүйегі аралығында Fairey Canada компаниясы толық жөндеуден өткізген соң жеткізілді. Бұл ұшақтар Валькенбург әскери-әуе базасынан, сондай-ақ жеңіл әуе тасымалдағыштан 1968 жылы өрт шыққанға дейін пайдаланылды, нәтижесінде кеме Нидерланд қызметінен шығарылды. 1968-1970 жылдары Fairey Canada компаниясы 1-ші эскадрилья үшін (Хато халықаралық әуежайында) 18 ұшақты S 2N (Нидерланд стандарты) стандартына, гидроакустикалық және барлау мақсатында (ASW және MR) жаңартты, олардың төртеуі 1971 жылдың мамырында US 2N оқу-жаттығу/көліктік стандартына ауыстырылды. De Havilland Canada компаниясы жасаған CS 2A ұшақтарының көпшілігі 1970 жылға дейін жаратылып, немесе жердегі оқу үшін пайдаланылды. MLD қызметіндегі соңғы Tracker ұшағы 1976 жылдың қаңтарында қызметтен алынды, ал кейбіреулері Түркия әскери-теңіз флотына берілді. 27 жаңартылған S 2T ұшағы 1999 жылдың 1 шілдесінде ROCN Әуе қолбасшылығына берілді. 2013 жылы S 2 ұшақтары ROCAF қызметіне қайта оралды. 2017 жылдың мамырында барлық S 2T ұшақтары белсенді қызметтен шығарылды.
Түркия
Түрік әскери-теңіз күштері МАР бағдарламасы аясында АҚШ-тың бұрынғы S-2E Tracker ұшақтарын алды және 1960-шы жылдардан бастап Ченгиз Топел теңіз әскери-әуе базасынан пайдаланды. Кейіннен олар Нидерландыдан алынған ескі S-2A (немесе голландтар айтқандай S-2N) ұшақтарымен күшейтілді. Түрік Tracker ұшақтары ұшақ корпусының ескіруі мен тозуына байланысты бірнеше апаттан кейін 1994 жылы қызметтен шығарылды.
Азаматтық мақсатта
1970 жылдардың соңынан 1990 жылдардың ортасына дейін Канаданың Британдық Колумбия провинциясының Эбботсфорд қаласындағы Conair Aviation компаниясы Канада мен АҚШ-тың қызметтен шығарылған Tracker ұшақтарын алды және оларды Firecat-ке түрлендірді, төрт есікті өрт сөндіруге арналған бак қару-жарақ бөлімін және жақын орналасқан фюзеляждың орталық бөлігін алмастырды. Firecat екі нұсқада шығарылды: поршеньді қозғалтқышты Firecat және турбовинтті Turbo Firecat. 1958 жылы CAL FIRE, сол кезде CDF, жеке әуе танкерлік қызметпен екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдаланылған ұшақтарды пайдалану туралы келісім жасады. 1970 жылы департамент бұрынғы әскери Grumman S 2 ұшақтарын қолдану мүмкіндігін бағалауды бастады. Келесі он жыл бойы CAL FIRE S 2A әуе танкерлерінің паркін кеңейте берді және 1987 жылы поршеньді қозғалтқыштарды турбовинттіге ауыстыру процесін бастады. 2005 жылға қарай CAL FIRE-дің барлық әуе танкерлері S 2T әуе танкерлеріне түрлендірілді.
Көрмеге қойылған ұшақтар
Оңтүстік Америкада әлі де қолданыста болса да, Трекерлердің саны көбінесе бұрын оларды пайдаланған елдерде көпшілікке қойылған.