Кіріспе

Данияның әкімшілік-аумақтық бірлігі Данияның бес аймағы (regioner) 2007 жылғы Данияның қалалық реформасы аясында муниципалитеттерден жоғары, ал орталық үкіметтен төмен деңгейдегі әкімшілік бірліктер ретінде құрылды. Бұл реформада 13 округ (amter) таратылды. Сонымен қатар, муниципалитеттердің саны 270-тен 98-ге дейін азайтылды. Реформа 2005 жылдың 26 маусымында парламент депутаттары (Folketing) бекітіп, заңға айналдырды. 98 муниципалитет пен 5 аймаққа сайлау 2005 жылдың 15 қарашасында өтті. Әр аймақты 41 мүшеден тұратын, халық сайлаған аймақтық кеңес басқарады, олардың арасынан аймақтық төраға таңдалады. Аймақтардың басты жауапкершілігі – денсаулық сақтау. Аймақтардың өкілеттіктеріне қоғамдық көлік, экологиялық жоспарлау, топырақ ластануын басқару және орта білім беруді үйлестіру кіреді. Бұрынғы округтерден (1970–2006 жылдар) өзгеше, аймақтарда муниципалитет өкілеттіктері жоқ. Аймақтар салық жинамайды, бірақ олардың қаржыландырылуының бір бөлігі орталық үкіметтен бөлінетін гранттар (2018 жылға дейін – денсаулық салығы), екінші бөлігі – құрамына кіретін муниципалитеттер жинаған салықтар есебінен жүзеге асырылады. Аймақтар өз бюджетін тәуелсіз түрде бекіте алмайды, ал грантты орталық үкімет белгілеген мақсаттарға жұмсауға міндетті. Демек, аймақтық билік жергілікті деңгейдегі биліктің пайдасына айтарлықтай қысқартылды. Аймақтар муниципалитет емес болғандықтан, олардың гербтері жоқ, бірақ олардың заманауи логотиптері бар. Борнхольм архипелагының солтүстік-шығысында орналасқан Эртгольменнің кішкентай архипелагы ешқандай аймаққа немесе муниципалитетке қарасты болмайды. Оның тұрғындары муниципалды салық төлемейді, сондай-ақ 2007 жылдан 2018 жылға дейінгі аралықта орталық үкіметтің денсаулық сақтау салығын немесе 2007 жылға дейін округтер жинаған салықты төлемеді. Danske Regioner ұйымы 2006 жылдың 23 наурызында құрылды. Бұл ұйым барлық аймақтардың мүддесін қорғайтын, адвокаттық және лоббилік қызметпен айналысатын ұйым, соның ішінде еңбек шарты бойынша келіссөздер жүргізеді. Ұйымның Брюссельде кеңсесі бар (бұрынғы Amtsrådsforeningen сияқты). Данияның денсаулық сақтау жүйесінің орталық өкілі ретінде, оның өкілеттігі кең, бірақ ресми емес. 2006 жылға дейін оның баламасы Amtsrådsforeningen (ARF) болды, ол округтік өкілдіктердің ұйымы және салыстырмалы түрде үлкен билікке ие болды.

Өңірлер тізімі

Осы кестедегі халық саны жаңартылмайды. Жыл сайын 1 қаңтардағы халық саны үшін төмендегі «Данияның аймақтары»#Халық санының өсуі бөлімін қараңыз. Даниялық атауы (сөзбе-сөз аударма) Английшедегі өзіндік атауы Әкімшілік орталығы (егер басқа болса, ең ірі қаласы) Төрағасы Халық саныb (2022 01 01) Жалпы ауданыb (км2) Халық тығыздығы (км2-ге) Бұрынғы округтер (1970–2006) Аймақ Hovedstaden ("Астаналық аймақ") Данияның астаналық аймағы Hillerød (Копенгаген) Ларс Гаардхёй 1,867,948 2,546.3 733.59 Округтар: Копенгаген, Фредериксборг; муниципалитеттер: Копенгаген, Фредериксберг, Борнхольм Аймақ Midtjylland ("Орталық Ютланд аймағы") Орталық Дания аймағы Viborg (Аархус) Андерс Кюхнау 1,341,857 13,000.2 103.21 Рингкёбинг, Аархустың көп бөлігі, Виборгтың оңтүстік бөлігі және Вейле аймағының солтүстік бөлігі Аймақ Nordjylland ("Солтүстік Ютланд аймағы") Солтүстік Дания аймағы Aalborg Mads Duedahl 591,740 7,874 75.15 Солтүстік Ютланд, Виборг округінің солтүстік бөлігі және Аархус округінің шағын бөлігі Аймақ Sjælland ("Зеландия аймағы") Зеландия аймағы Sorø (Roskilde) Heino Knudsen 843,513 7,217.8 116.86 Roskilde, Storstrøm және Батыс Зеландия Аймақ Syddanmark ("Оңтүстік Дания аймағы") Оңтүстік Дания аймағы Vejle (Odense) Bo Libergren 1,228,362 12,191 100.75 Фюн, Рибе, Оңтүстік Ютланд және Вейле округінің оңтүстік жартысы Данияb ("Дания") N/A Копенгаген N/A 5,873,420 42,894.8 136.92 (Дания округтары) a Аймақтар өздерінің атындарын қолданады, олар Даниялық атының сөздік аудармасы болмауы мүмкін. b Ауданы мен халқының саны сәйкес келмейді. Құрлық ауданы: 42,394 км2 (16,368 шаршы миль). Ішкі су ауданы: 500–700 км2 (193–270 шаршы миль). Ertholmene жалпы есепте кірген. Statistikbanken.dk/FOLK1A+FOLK1AM (ай сайынғы халық саны).

Ағылшын тіліндегі атаулар

Географиялық аймақтар сияқты, бірнеше өңірлердің атаулары жаңа сөздер болып табылады. Сидданмарк (Оңтүстік Дания) термині реформадан бұрын белгілі болған, бірақ қазіргі мағынасында емес. Ол кейде Солтүстік Атлантика аймағындағы Данияның, Фарер аралдары мен Гренландияға қарасты бөліктерінен өзгеше, Данияның өзіне сілтеме жасау үшін қолданылған. Midtjylland термині Ютландияның ішкі бөлігін сипаттау үшін қолданылған, бірақ жарым аралының жағалау аймақтарын (Батыс Ютландия және Шығыс Ютландия) ешқашан қамтыған жоқ. Солтүстік Ютландия және Орталық Ютландия аймақтары халықаралық деңгейде өзін тиісінше Солтүстік Дания аймағы және Орталық Дания аймағы деп таныстырады, бірақ Данияда бұл географиялық терминдер дәстүрлі түрде қолданылмайды және жаңсақтылыққа ұшыратуы мүмкін. Үкімет көбінесе ағылшын тіліндегі жарияланымдарда Дания атауларын немесе ағылшын тіліне тікелей аударылған атауларды қолданады (мысалы, Үлкен Копенгаген, Зеландия, Солтүстік Ютландия, Оңтүстік Дания, Орталық Ютландия). Қатаң айтқанда, ағылшын тіліндегі дұрыс атауларды анықтайтын ешқандай уәкілетті орган жоқ, себебі ресми атаулар тек Дания тіліндегі заңда белгіленген.

Функциялар

Денсаулық сақтау секторы, соның ішінде ауруханалар, психиатрия және денсаулық сақтау сақтандыруы, жалпы тәжірибелі дәрігерлер және мамандар. Денсаулық сақтау сақтандыруы негізгі стоматологиялық көмекке қолжетімділік береді. Табиғат және қоршаған ортаны, жеке сектор экономикасын, туризмді, жұмыспен қамтуды, білім беруді және мәдениетті, шалғай орналасқан аудандарды және ауылдық жерлерді дамытуға қатысты аймақтық даму. Жеке сектордың өсуіне әкімшілік қолдау көрсету форумдары. Топырақ ластануын бақылау және тазалау. Шикізаттың картасын жасау және жоспарлау. Қазу жұмыстарына рұқсат беру, яғни құмды карьерлерге. Ерекше қажеттіліктері бар адамдарға арналған әлеуметтік және білім беру мекемелері. Қоғамдық көлік. Жаңа аймақтардың ең маңызды жауапкершілігі – денсаулық сақтау қызметі, ол аймақтардың шығындарының 90% құрайды. Олар сондай-ақ жұмыспен қамту саясаты және қоғамдық көлік (автобустар және бірнеше жергілікті теміржолдар) үшін де жауапты. Дегенмен, Данияның шығысында (Зеланд аймағы және Елорда аймағы) аймақтар мен 46 муниципалитеттен 45-і бір жұмыспен қамту аймағын бөліседі, ал көлік Movia атты бірыңғай көлік агенттігі арқылы басқарылады. Борнхольм аймақтық муниципалитеті Балтық теңізінде Швеция мен Польшаның батыс бөлігі арасындағы шалғай орналасқандықтан, өз жұмыспен қамту аймағы болып табылады және BAT қоғамдық көлік агенттігінің 100% иесі болып табылады, ол аралдың округі 2003 жылдың 1 қаңтарында таратылғанға дейін Bornholms Amts Trafikselskab деп аталды. Борнхольм сондай-ақ Данияның қалған бөлігіндегі аймақтардың міндеттерін орындайды – осылайша Борнхольм аймақтық муниципалитеті деп аталады. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап, 2006 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет реформасының бөлігі ретінде құрылған Ærø муниципалитеті муниципалитеттегі қоғамдық көліктерге жауапты. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап Фанё муниципалитеті Фанё аралындағы қоғамдық көліктерді толығымен қамтамасыз ететін болады, Оңтүстік Дания аймағынан жауапкершілікті қабылдап.

Денсаулық сақтау саласының реформасы мен орталықтандыру

Облыстар өз аумағындағы барлық мемлекеттік ауруханалардың меншік иесі болып табылады және сонымен қатар жалпы дәрігерлер (отбасылық дәрігерлер) мен мамандармен жасалған шарттар арқылы алғашқы медициналық көмек көрсету саласын бақылайды. Ауруханалардың ресми қағаздарында, дәрігерлер мен медбикелердің ақ халаттарында аймақтың атауы жиі кездеседі. Төрт облыста медициналық факультеттеріне сәйкес университет ауруханалары бар, Даниядағы төрт медициналық факультеттерге. Зеландия облысында медициналық факультет жоқ, бірақ 2016 жылы Копенгагенге жақын Роскильде және Кёгедегі ауруханаларын университет ауруханалары деп қайта атады және Копенгаген университетінің медициналық факультетімен ынтымақтастыққа түсті. 2007 жылғы 1 қаңтардағы әкімшілік реформа денсаулық сақтау жүйесін көп жағынан орталықтандырды. Бұрынғы округтер ауруханаларды салыстырмалы түрде тәуелсіз басқарса, енді денсаулық сақтау саясатын үкімет шешеді, ал облыстар оны іске асырады. Кейбір жергілікті ауруханалар жабылды немесе деңгейі төмендетілді. Орхус университетінің ауруханасы және Слагельседегі психиатриялық ауруханасы сияқты жаңа, ірі және жоғары мамандандырылған ауруханалар салынды. Құрылысы жүріп жатқан немесе күтіліп жатқан жобалар: жаңа Аалборг университетінің ауруханасы, Оденсе университетінің ауруханасы, Солтүстік Копенгаген аймағын қамтитын Хиллерёдтегі Солтүстік Зеландия ауруханасы, аймақтық Гёдструп ауруханасы және Абенра ауруханасы, сондай-ақ Когедегі Зеландия университетінің ауруханасының, Герлев ауруханасының, Биспебьерг ауруханасының және Копенгагендегі Ригшгоспиталдың кеңейтілуі, сондай-ақ Сёндерборгтегі Оңтүстік Ютландия аймақтық ауруханасы. Данияда «супер ауруханалар» (da: Supersygehus) деп аталатын бұл жобалар күтім сапасын арттыру және шығындарды төмендету мақсатымен жоспарланған, бірақ бюджеттің бұзылуы, кешігулер, ішкі климат мәселелері, қанағаттандырмайтын дизайн және асханаларды алып тастау, төсек-орын сыйымдылығын азайту немесе науқастарға арналған ыңғайлы жағдайларды жою сияқты соңғы сәттегі шығындарды қысқарту сияқты кең ауқымды жоспарлау мәселелеріне тап болды. Орталықтандыру нәтижесінде Данияда шұғыл жәрдем көрсететін ауруханалардың саны 2007 жылғы 40-тан 2020 жылға қарай 21-ге дейін азайды. Бұл өзгерістер шұғыл жәрдем ауруханаларынан алыс тұратын тұрғындар тарапынан сынға ұшырады. Бұл мәселені шешу үшін кейбір облыстар жедел жәрдем машиналарымен қатар, жедел жәрдем тікұшақтарын да ұсынады. Сонымен қатар, 1999 жылдан бері үкімет Дания ауруханаларын бірдей бюджетпен жылына 2% өнімділікті арттыруға міндеттеді, бұл техникалық прогрестен күтілетін пайдаға негізделген, бірақ көбінесе қызметтерді қысқартуға әкелді. Дәрігерлер мен қызметкерлер бюрократияның күшеюін байқады. Елордалық және Зеландия облыстарында Epic Systems әзірлеген жаңа электрондық денсаулық сақтау жүйесі үлкен дау тудырды, себебі IT жүйелері жауап бермейтін, дұрыс емес рецепттер, уақыттың көп жұмсалуы және жалпы түсініксіздікке әкелді. Дәрігерлер мен басқа да қызметкерлер жүйенің алынып тасталуын талап етті, бірақ облыстар оны сақтап қалуға және қателіктерді түзетуге ниетті. Облыстар барлық азаматтарға алғашқы медициналық көмек көрсетуге жауапты. Бұл көбінесе өз клиникаларын иеленетін және аймақ белгілеген талаптарға сәйкес халыққа тегін емдеу қызметін көрсететін жалпы тәжірибелі дәрігерлермен шарттар арқылы жүзеге асырылады. Дәрігерлердің айтуынша, құжаттама және әкімшілік жүктеме артты, ал жалпы тәжірибелі дәрігер болуды қалайтын жас дәрігерлердің саны азайды. Көптеген аймақтарда дәрігерлердің жетіспеушілігі байқалып, облыстар бұл кемшілікті толтыру үшін өздерінің клиникаларын ашуға мәжбүр болды.

Әкімшілік және саясат

Аймақтар тікелей сайланатын кеңестер (regionsråd) арқылы басқарылады, олардың әрқайсысы 41 мүшеден тұрады. Кеңестің басшысы – аймақтық кеңестің төрағасы (regionsrådsformand), ол кеңес мүшелерінен сайланады. Сайлаулар төрт жыл сайын муниципалитет сайлауларымен бірдей күні өткізіледі. Даниядағы соңғы жергілікті сайлау 2021 жылы өтті. Бұрынғы округтерден (amter) өзгеше, аймақтар өздері салық жинауға құқылы емес, олар орталық мемлекеттік қаржыландыруға (шамамен 70%) және муниципалитеттерден (шамамен 30%) түсетін қаражатқа тәуелді. 2007 жылдан бастап енгізілген 8% мөлшеріндегі табыс салығы түріндегі орталық үкіметтің «денсаулық салымы» (sundhedsbidrag) бастапқыда округтік салықтың (amtsskat) көп бөлігін алмастырды. Ең төменгі салық мөлшерлемесі жылына 1 пайыздық пунктке өсірілгендіктен, 2019 жылы денсаулық салымы жойылды. Бұл салық 2012 жылы 7%-ға, 2013 жылы 6%-ға, 2014 жылы 5%-ға, 2015 жылы 4%-ға, 2016 жылы 3%-ға, 2017 жылы 2%-ға, 2018 жылы 1%-ға төмендетілді. Бұл 2009 жылғы салықтар жөніндегі парламенттік (Folketing) келісімге сәйкес жасалды. 98 муниципалитет жинайтын табыс салығы 2007 жылғы 1 қаңтарда үш пайыздық пунктке көтеріліп, денсаулық сақтауды қаржыландыру үшін округтік салықтың қалған бөлігін алмастырды. Аймақтар бюджетінің 90% ұлттық денсаулық сақтау жүйесіне жұмсалады. Денсаулық сақтау мәселесі аймақтық саясаттағы басты мәселе болып қала береді, әсіресе муниципалдық реформадан кейін Данияның ауруханалар желісіне қатысты маңызды өзгерістер жарияланғаннан кейін.

Бұрынғы бірігулер

1970 жылғы реформадан кейін 1974 жылы Сенгелосе муниципалитеті Хойе Тааструппен біріктірілді, ал Store Magleby және Dragør приход муниципалитеттері Dragør муниципалитеті болып біріктірілді, соның нәтижесінде муниципалитеттер саны 277-ден 275-ке дейін азайды. Ел бойынша көптеген жергілікті бірігулер ұсынылды, бірақ 2003 жылға дейін ешқайсысы жүзеге аспады. 2003 жылдың 1 қаңтарында Борнхольмның бес муниципалитеті Борнхольм округімен бірігіп, Борнхольм аймақтық муниципалитеті құрылды. Бұл округтер санын 14-тен 13-ке, ал муниципалитеттер санын 275-тен 271-ге дейін азайтты. 2007 жылдың 1 қаңтарында ол Столичный аймақтың (Капитал облысы) құрамына кірді, бірақ оқшауланған орналасуына байланысты оған кейбір аймақтық өкілеттіктер берілгендіктен, «Аймақтық муниципалитет» деген ерекше атауын сақтап қалды. Олардың құзыретіне өз жұмыспен қамту аймағы, аймақтық даму, қоршаған ортаны қорғау және қоғамдық көлік кіреді, бірақ денсаулық сақтау Столичный аймақтың (Капитал облысы) қарауында. Фюн округінің Эро муниципалитеті 2006 жылдың 1 қаңтарында аралдың бұрынғы Эроскёбинг және Марстал муниципалитеттерінің бірігуінен құрылды, бұл муниципалитеттер санын 270-ке дейін азайтты.

Өтпелі процесс

Реформа бүкіл Данияның мемлекеттік секторын терең өзгертті. Ол 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді, бірақ 2005 жылдан бастап дайындалды. 2005 жылдың 15 қарашасындағы жергілікті сайлауда алдағы 98 муниципалитет және бес аймақтың муниципалитеттер кеңесі сайланды. Бұл кеңестер 2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап 2006 жылдың 31 желтоқсанына дейін ресми түрде бірігу комитеттері (sammenlægningsudvalg) болды. Сол жылы олардың міндеті тек қана бірігуді дайындау болды. 2007 жылдың 1 қаңтарында бұл сайланған комитеттер муниципалитеттер кеңесі деп аталды және жаңа муниципалитеттерде жаңа сайлауларсыз басқару құқығын алды. Ескі және кішігірім муниципалитеттер кеңестері, сондай-ақ ескі муниципалитеттер 2006 жылдың соңына дейін жұмыс істеді. Олар 2001 жылдың қарашасында сайланды және әдетте төрт жылдық мерзімге, яғни 2002 жылдың 1 қаңтарынан 2005 жылдың 31 желтоқсанына дейін билікте болады, бірақ олардың өкілеттік мерзімі бір жылға ұзартылды. Алдағы өңірлік кеңестердің баламалы атауы – дайындық кеңестері (forberedelsesudvalg) болды, олар да 2005 жылдың 15 қарашасында сайланды. Ескі округтердің округтік кеңестерінің өкілеттігі бір жылға ұзартылды және олар 2006 жылы дайындық кеңестерімен қатар жұмыс істеді. Бір муниципалитет, Борнхольм, реформа басталғанға дейін 2003 жылдың қаңтарында құрылған, ал Эро реформа аясында 2006 жылдың қаңтарында құрылды. Сонымен қатар, Копенгаген және оның айналасындағы көптеген муниципалитеттер мен кейбір арал муниципалитеттері сияқты 30 муниципалитет муниципалитеттер бірігуіне қатыспады. Осы муниципалитеттерде кеңесшілер 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап 2009 жылғы 31 желтоқсанға дейін толық мерзімде қызмет атқарды. 2009 жылғы 17 қарашада кезекті жергілікті сайлаулар өтті. Ауруханаларды жабуға немесе денсаулық сақтауды қысқартуға қарсы бірнеше жергілікті саяси партиялар пайда болды, олардың ішінде 2009 жылғы сайлауда Холстебро аймағында 40 пайыздан астам дауыс жинаған Fælleslisten және 2017 жылғы сайлауда Орталық Ютландия аймағында үлкен қолдауға ие болған Психиатрия тізімі ерекше көзге түсті.

Саяси ахуал

Бұл реформа соңғы 30 жылдағы ең ірі реформа деп аталды. Бұл бұрынғы либералды-консервативті кабинет үшін маңызды саяси мәселе болды, ең бастысы Ларс Лёкке Расмуссен үшін, ол кездегі Ішкі істер және денсаулық сақтау министрі және бұрынғы округ әкімі. Консерваторлар мен Дания халық партиясының ұзақ жылдар бойына маңызды мақсаты округтерді тарату болды. 2004 жылдың 24 маусымында Дания халық партиясы үкіметтің мемлекеттік сектордың құрылымдық реформасы жөніндегі ұсынысын қолдады, осылайша Дания парламентінде (Фолкетинг) көпшілік қамтамасыз етілді, бірақ партия округтерді жаңа әкімшілік деңгеймен алмастырмай, оларды таратуды қалаған. Аймақтық деңгейді шектеуді қолдаған тараптар жеңіске жетті, себебі аймақтардың салық жинауға құқығы жоқ және бұрынғы округтерден (1970–2006) (Данияның amtskommune, сөзбе-сөз "округтық муниципалитет") өзгеше, олар муниципалитеттер емес, сондықтан бір шығын бабынан екіншісіне бюджет қаражатын ауыстыра алмайды, керісінше, пайдаланылмаған қаражатты қайтаруға міндетті, бұл орталық үкімет департаменттеріне немесе агенттіктерiне ұқсас.

Құру

Облыстар мемлекеттік әкімшілік басқармаларынан (дан. statsforvaltning(en)) ерекшеленді. Өңірлер денсаулық сақтау және аймақтық жоспарлау саласындағы өкілеттіктерге жауапты және сайланған кеңеспен басқарылады. Мемлекеттік әкімшіліктер облыстарға бағынысты болмады, олар Балалар және әлеуметтік істер министрлігіне қарасты аймақтық мемлекеттік органдар болып табылды. Мемлекеттік әкімшілік, өзінің аймақтық кеңселері арқылы, отбасылық құқық мәселелерін – балаға қамқорлық беру, баламен қарым-қатынас, ажырасу, әкелікті анықтау және алимент төлеу сияқты істерді қарады, мұндай жағдайларда ата-аналар келіспегенде жиі шиеленіс туындайды. Сондай-ақ, ол атты өзгерту, жасанды ұрықтандыру, азаматтық, Еуроодақ азаматтарының тұру құқығы, ересектерге қамқорлық тағайындау және құрылыс мәселелері бойынша муниципалитет шешімдеріне шағымдану бойынша орган ретінде де жұмыс істеді. 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген реформадан кейін, бес мемлекеттік әкімшілік болды, олар бес облыстың аумағын қамтыды. Олар Ішкі істер және денсаулық сақтау министрліктеріне бағынысты болды. Олар муниципалитеттер қабылдаған шешімдердің кең ауқымы бойынша, соның ішінде әлеуметтік құқық бойынша шағымдарды қарау комиссиясының функциясын да атқарды. Әрбір бес мемлекеттік әкімшіліктің басшылары мемлекеттік әкімшілік директоры лауазымын иеленді. 2013 жылдың 1 шілдесінен бастап Мемлекеттік әкімшілік Абенрадағы бір орталық кеңсесімен және сегіз аймақтық өкілдігімен қайта ұйымдастырылды. Оны мемлекеттік басқарудың орталық директоры және бірнеше бағынысты директорлардың орынбасарлары басқарды.

Жою

Сот болмаса да, Мемлекеттік әкімшілік жылына 100 мыңнан астам отбасылық құқық мәселесін қарады. БАҚ-та бұл мекеме бюрократиялық тәсілмен іс жүргізуі және балалардың ең жақсы мүдделерін ескермегені үшін сыналыпты. Жалғыз әкелердің ұйымдары іс жөндеушілердің жақпарушылық танытып, көбінесе ананың жағын алуы мүмкін екенін айтты, мысалы, негізсіз инцест немесе зорлық-зомбылық туралы айыптаулар жасалған кезде. 2017 жылғы үкімет жоспарында Мемлекеттік әкімшілікті таратып, оның орнына Отбасы құқығы үйін (Familieretshuset) құру көзделген. Мемлекеттік әкімшілік 2019 жылдың 1 сәуірінен бастап таратылды, ал Отбасы құқығы агенттігі Мемлекеттік әкімшіліктің көптеген функцияларын өз үстіне алды.

Дін қызметкерлерінің міндеттері

Мемлекеттік әкімшіліктің міндеттерінің бірі – епископтармен бірге Дания шіркеуіндегі епархиялардың техникалық және экономикалық бақылауын жүзеге асыру. Олар осы қызметті атқарымында stiftamtmand (сөзбе-сөз "епархиялық әкімші") атағын иеленеді. Бұрын бес өңірлік мемлекеттік әкімшілік директоры бірден епархиялық әкімшілер болып тағайындалса, қазір бұл міндетті бірнеше вице-директорлар атқарады, оларға епархиялық әкімші атағы қосымша беріледі. Ерекшелігі, бұл міндет таза әкімшілік сипатта болғандықтан және Дін істері министрлігі бағынындағы үкіметтің өкілі ретінде атқарылғандықтан, адамның Дания шіркеуінің мүшесі болуы міндетті емес. 2011 жылы Нильс Прейслер, римдік католик, Копенгаген мемлекеттік әкімшілігінің директоры болып тағайындалды, сонымен қатар Копенгагеннің епархиялық әкімшісі де болды.

Тарих

1970 жылдан бастап 2007 жылғы реформаға дейін мемлекеттік басқарудың алдыңғы сатысы 14 округтік мемлекеттік бөлімше немесе префектуралар (дан. statsamt, көпше түрі: statsamter, яғни «мемлекеттік округ») болды. Олардың әрқайсысын үкімет тағайындаған amtmand (округ префекті немесе губернаторы) басқарды, ал діни контексте stiftamtmand («епархиялық префект») атағы осы лауазым үшін қолданылды. Бұл бөлімшелер сайланған кеңес басқаратын 14 округтен ерекшеленді, бірақ бірдей аумақты қамтыды. Дегенмен, Копенгагенде 1747 жылдан бастап жоғары президенттің (overpræsident) басқаратын Жоғарғы Президиумның (Københavns overpræsidium) баламасы болды. Фредериксберг муниципалитеті округтік губернаторы мен округтік мемлекеттік бөлімшесін Копенгаген округімен бөлісті (Копенгагеннің өзі емес, оның төңірегіндегі аумақты қамтыды). Борнхольм округтік мәртебесін жоғалтқаннан кейін де (2003–2006 жылдары) округтік мемлекеттік кеңсесі мен губернаторын сақтап қалды. «Префект» немесе «губернатор» атағының ағылшын тіліндегі мағынасы болғанымен, округ префекттері іс жүзінде жоғары мемлекеттік лауазым иелері болды, олар көпшілікке көп таныс емес және көптеген елдердегі губернаторларға қарағанда ықпалы аз болды. Фарер аралдары мен Гренландияда автономия алғаннан кейін Дания үкіметінің өкілі – Жоғары комиссар (rigsombudsmand, бұрын amtmand, көбінесе «губернатор» деп аударылады) болды. Көпшілік бұрын statsamt, кейін statsadministration органдарын ажырасу және балаларға қамқорлық мәселелерімен айналысатын мекеме ретінде білді. Округ префекті лауазымы абсолюттік монархия дәуіріне дейін жетеді. Сайланған кеңестер енгізілгеннен кейін король тағайындаған округ префекті сайланған округтік кеңеске басшылық етуді және үлкен саяси ықпалға ие болуды жалғастырды. 1970 жылы оның саяси рөлін округ әкімі (amtsborgmester) иеленді, ол сайланған округтік кеңес мүшесі болды. Округ префекті әр округтегі ең жоғары үкіметтік өкіл болып қала берді және елге сапарлаған кезде королеваны дәстүрлі мемлекеттік қызметші киімімен қарсы алатын адам болды. Копенгаген муниципалитетінде 1938 жылы өзгеріс болды, осы жылы қалалық кеңестің сайланған басшысы үшін Копенгагеннің Лорд-мэрі (Københavns overborgmester) атағы құрылды. Дания округ префектімен салыстырылатын шведтік landshövding және норвегиялық fylkesmann лауазымдары бар.