Кіріспе
Гаити әлемдегі ең көп халқы бар 85-ші ел, 2018 жылдың шілде айына қарай оның халқы шамамен 11 123 178 адамды құрайды. Дегенмен, Гаитиде соңғы халық санағы 2003 жылы өткізілген, онда халық саны 8 812 245 адамды көрсеткен. Халықтың ДНК-сынақтарына сәйкес, Гаити халқының шамамен 80% афро-гаитиліктерден тұрады. Қара гаитиліктердің ДНК құрамында шамамен 95% африкалық және 5% еуропалық немесе аралас еуропалық тегі бар. Бұл ДНК-ның тегін анықтау нәтижелерінде көрінеді, онда орташа гаитилік адамның ДНК-сы шамамен 100% SSA ДНК-сын көрсетеді. Гаити халқының қалған бөлігін негізінен мулаттар, еуропалықтар, азиялықтар және арабтар құрайды. Гаитидегі испан тілді тұрғындардың көп бөлігі кубалықтар мен доминикандықтар. Гаити халқының үштен екісі ауылдық жерлерде тұрады. 2003 жылы Гаитиде халық санағы жүргізілгенімен, оның көп бөлігі жарияланбады. Әлеуметтік жұмыс зерттеушісі Афина Колбе сияқты бірнеше демографиялық зерттеулер қала тұрғындарының демографиялық ақпаратын бағалауға мүмкіндік берді. 2006 жылы әр гаитилік отбасында орташа есеппен 4,5 адам болған.
Haiti is the eighty fifth most populous country in the world, with an estimated population of 11,123,178 as of July 2018. However the last census done in Haiti was in 2003, and the population recorded was 8,812,245. According to population DNA tests, approximately 80% of the population of Haiti is Afro Haitian. Within Black Haitian DNA the composition is approximately 95% African, 5% European or mixed European. This is evidenced in DNA ancestry read outs where the average Haitian consistently tests at nearly 100 percent SSA DNA. The remaining population of Haiti is primarily composed of Mulattoes, Europeans, Asians, and Arabs. Hispanic residents in Haiti are mostly Cuban and Dominican. About two thirds of Haitian people live in rural areas. Although a national census was taken in Haiti in 2003, much of that data has not been released. Several demographic studies, including those by social work researcher Athena Kolbe, have provided estimates the demographic information of urban residents. In 2006, each Haitian household had an average of 4.5 members.
Гаити халқы
2018 жылы Гаити халқының жалпы саны 11,402,529 адамды құрады, 1950 жылы 3,221,000 адамға қарағанда. 2015 жылы 15 жасқа дейінгі балалардың үлесі 36,2% болды. Халықтың 59,7% 15-65 жас аралығында, ал 4,5% 65 жастан асқан. Дүниежүзілік банк мәліметтері бойынша, Гаитиде 100 еңбекке қабілетті адамға 7,51 тәуелді адам шақтанды. Жалпы халық саны0–14 жастағылардың үлесі (%)15–64 жастағылардың үлесі (%)65 жастан жоғары жастағылардың үлесі (%) 19503 221 00039.656.73.7 19553 516 00039.756.93.4 19603 869 00040.356.53.2 19654 275 00041.754.93.4 19704 713 00041.854.53.7 19755 144 00041.354.83.9 19805 692 00041.154.94.0 19856 389 00042.253.84.0 19907 110 00043.152.94.0 19957 838 00042.653.53.9 20008 578 00040.355.74.0 20059 261 00038.157.84.2 201036.259.74.5
Туу және қайтыс болу
ЖылХалықТірі туылғандарӨлім-жітімТабиғи өсімТуу көрсеткішіӨлім көрсеткішіТабиғи өсім көрсеткішіТФР 2005 9,292,282 ~258,325 ~87,347 ~170,978 27.8 9.4 18.4 3.5 2006 9,445,412 ~258,804 ~87,842 ~170,962 27.4 9.3 18.2 3.4 2007 9,602,305 ~260,222 ~87,381 ~172,841 27.1 9.1 18.0 3.4 2008 9,761,929 ~260,644 ~87,857 ~172,787 26.7 9.0 17.7 3.3 2009 9,923,243 ~261,874 ~87,325 ~174,549 26.4 8.8 17.6 3.3 2010 10,085,216 ~262,216 ~200,000 ~62,216 26.0 19.8 6.2 3.2 2011 10,248,306 ~265,431 ~88,135 ~177,296 25.9 8.6 17.3 2012 10,413,211 ~267,620 ~88,512 ~179,108 25.7 8.5 17.2 3.2 2013 10,579,230 ~247,025 ~84,634 ~162,391 23.35 8.0 15.35 2.88
Туылғандар мен өлгендер санының көрсеткіштері жалпы туу және өлім көрсеткіштеріне сәйкес есептелген.
Халық саны
11 334 637 (2022 ж. бағасы) 10 788 440 (2018 жылдың шілдесі бойынша бағасы)
Жас құрамы
Гаитидің халық санының пирамидасын "кеңейіп бара жатқан" деп сипаттауға болады, бұл халықтың өсіп жатқанын көрсетеді. Алайда, демографиялық өтудің 3-ші кезеңінде деп санатылады, себебі туылу және өлім-жітім көрсеткіштері төмендеп, халықтың таза өсімі баяулап барады. 0-14 жас: 31,21% (ерлер 1 719 961/әйелдер 1 734 566) 15-24 жас: 20,71% (ерлер 1 145 113/әйелдер 1 146 741) 25-54 жас: 38,45% (ерлер 2 110 294/әйелдер 2 145 209) 55-64 жас: 5,3% (ерлер 280 630/әйелдер 305 584) 65 және одан жоғары: 4,33% (2020 ж. бағасы бойынша) (ерлер 210 451/әйелдер 269 228) 0-14 жас: 32,27% (ерлер 1 733 920 / әйелдер 1 747 387) 15-24 жас: 21,11% (ерлер 1 139 188 / әйелдер 1 137 754) 25-54 жас: 37,32% (ерлер 1 997 816 / әйелдер 2 028 495) 55-64 жас: 5,1% (ерлер 262 494 / әйелдер 287 515) 65 жастан асқан: 4,21% (ерлер 199 617 / әйелдер 254 254) (2018 ж. бағасы бойынша)
15 24 years: 20.71% (male 1,145,113/female 1,146,741)
25 54 years: 38.45% (male 2,110,294/female 2,145,209)
55 64 years: 5.3% (male 280,630/female 305,584)
65 years and over: 4.33% (2020 est.) (male 210,451/female 269,228)
0 14 years: 32.27% (male 1,733,920 / female 1,747,387)
15 24 years: 21.11% (male 1,139,188 / female 1,137,754)
25 54 years: 37.32% (male 1,997,816 / female 2,028,495)
55 64 years: 5.1% (male 262,494 / female 287,515)
65 years and over: 4.21% (male 199,617 / female 254,254) (2018 est.)
Туу көрсеткіші
1000 адамға шаққанда 21,12 туыс (2022 ж. болжамы) Әлеммен салыстыру: 65-орын. 1000 адамға шаққанда 22,6 туыс (2018 ж. болжамы) Елдер рейтингісі: 65/195.
22.6 births/1,000 population (2018 est.) Country ranking: 65/195
Өлім-жітім көрсеткіші
1000 адамға шаққанда 7,23 өлім (2022 ж. болжамы). Әлеммен салыстыру: 113-орын.
1000 адамға шаққанда 7,5 өлім (2018 ж. болжамы). Әлеммен салыстыру: 111-орын.
7.5 deaths/1,000 population (2018 est.) Country comparison to the world: 111st
Тұқым қуалаушылықтың жалпы көрсеткіші
2,43 бала әйел басына (2022 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 72-орын
2,66 бала әйел басына (2018 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 65-орын
2.66 children born/woman (2018 est.) Country comparison to the world: 65th
Таза көші-қон деңгейі
1,88 көшіп келуші/1,000 халық (2022 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 169-шы
2 көшіп келуші/1,000 халық (2018 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 163-орын
2 migrant(s)/1,000 population (2018 est.) Country comparison to the world: 163rd
Халық санының өсу қарқыны
1,2% (2022 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 77-орын
1,31% (2018 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 84-орын
1.31% (2018 est.) Country comparison to the world: 84th
Орташа жасы
жалпы: 24,1 жыл. Әлемдік көрсеткішпен салыстыру: 167-орын
еркек: 23,8 жыл
әйел: 24,3 жыл (2020 ж. болжамы)
жалпы: 23,3 жыл. Елдердің рейтингісі: 172/195
ерлер: 23,1 жыл
әйелдер: 23,6 жыл (2018 ж. болжамы)
male: 23.8 years
female: 24.3 years (2020 est.) Total: 23.3 years. Country ranking: 172/195
Male: 23.1 years
Female: 23.6 years (2018 est.)
Контрацепция таралу деңгейі
3,4% (2016/17 ж.)
Тәуелділік қатынастары
жалпы тәуелділік коэффициенті: 62,3 (2015 ж. болжамы) жастар тәуелділік коэффициенті: 54,8 (2015 ж. болжамы) егде жастағы адамдардың тәуелділік коэффициенті: 7,5 (2015 ж. болжамы) жұмысқа қабілетті халықтың қолдау көрсеткіші: 13,3 (2015 ж. болжамы)
Туылған кездегі өмір сүру ұзақтығы
жалпы халық: 64,6 жас
ерлер: 61,9 жас
әйелдер: 67,2 жас (2018 ж. бағасы)
male: 61.9 years
female: 67.2 years (2018 est.)
Қалалық даму
Қала тұрғындары: жалпы халықтың 58,8% (2022)
қалаландыру қарқыны: жылдық өзгеру деңгейі 2,47% (2020 ж. болжамы)
Қала тұрғындары: жалпы халықтың 55,3% (2018)
қалаландыру қарқыны: жылдық өзгеру деңгейі 2,9% (2015 ж. болжамы)
rate of urbanization: 2.47% annual rate of change (2020 25 est.) urban population: 55.3% of total population (2018)
rate of urbanization: 2.9% annual rate of change (2015 20 est.)
Білім беру шығыстары
ЖІӨ-нің 1,7% (2018) Әлеммен салыстырғанда: 183-орын
ЖІӨ-нің 2,4% (2016) Әлеммен салыстырғанда: 162-орын
2.4% of GDP (2016) Country comparison to the world: 162nd
Сауаттылық
Анықтама: 15 жас және одан үлкендер оқи және жаза алады (2015 жылғы бағалау бойынша). Жалпы халық саны: 61,7%
Ерлер: 65,3%
Әйелдер: 58,3% (2016)
male: 65.3%
female: 58.3% (2016)
Тілдер
Таино тілі – Гаити (немесе Айти) аймағындағы Колумбтан бұрынғы басты тіл, бұл атау бүкіл Испаньола аралын білдіреді. Бұл тіркес «биік таулар елі» деген мағынаны тасыды. Бүгінде Гаитиде екі ресми тіл бар: француз және гаити креол тілдері. Гаити креол тілі – француз тіліне негізделген креол тілі, оның сөздік қорының 90% португал, испан, таино және әртүрлі Батыс Африка тілдерінен алынған немесе олардың ықпалында пайда болған. Француз тілі – негізгі жазба және әкімшілік тіл (сондай-ақ баспасөздің басты тілі) және Гаити халқының 42% осы тілде сөйлейді. Әдетте, білімді гаитиліктер француз тілінде сөйлейді, ол көптеген мектептерде оқыту құралы ретінде қолданылады және бизнес саласында пайдаланылады. Бұл тілде тойлар, бітіру салтанаттары, шіркеулердегі діни қызметтер сияқты ресми шараларда да сөйлейді. Гаити – Америкадағы француз тілін ресми тіл деп жариялаған екі тәуелсіз мемлекеттен бірі (Канадамен бірге); ал қалған француз тілді аймақтар – Францияның теңіз артындағы департаменттері немесе ұжымдары. Жақында ғана стандартталған гаити креол тілінде Гаити халқының көбі сөйлейді. Ол басқа француз креол тілдерімен, бірақ ең жақын Антильдік креол және Луизиана креол тілдерімен байланысты. Доминикан Республикасымен шекаралас аймақта тұратын кейбір гаитиліктер, сондай-ақ испан тілді елдерден депортацияланғандар да испан тілінде сөйлейді. Ағылшын тілі бизнес саласында жиі қолданылады, бірақ жалпы халықтың аз бөлігі ғана оны біледі.
Дін
Гаитидегі ең көп таралған діндер – Рим католиктері, Пятидесятники және Баптистер. Мемлекеттік дін – Рим католик діні, оны халықтың 55–60% ұстанады. Гаити халқының 30–35% протестантизмді, көбінесе 1970 жылдары Гаитиге келген Пятидесятничествоны ұстанады. Воду, Гаитиде көптеген кубалықтар тұрғандықтан, кубалық Сантериямен ұқсастықтарды көрсетеді. Воду практикасы отбасылық рухтар – Лва айналысады, олар балаларды қорғайды. Рухтарға жауап ретінде балалар екі рәсім өткізеді, онда Лваға тамақ және сусындар сияқты сыйлықтар ұсынылады. Рәсімдердің уақыты оларды өткізуге қабілетті отбасының қаржылық жағдайына байланысты; кедей отбасылар ақша жинауға тырысады, рәсімдерді орындау қажеттілігі туғанша күтеді. Воду практикасы қалалық элита арасында сирек кездеседі. Қазіргі заманғы Воду протестанттық және католиктік христиандықтан әсер алды. Католиктік француздардың үкімшілігі кезінде халыққа Водуды ұстануға рұқсат берілмеді. Алайда, оларға апта соңында билеуге кейде рұқсат етілді. Бұл билер шын мәнінде жасырын Воду қызметтері болды. Водудың жасырын практикасы Гаити 1804 жылы тәуелсіздік алғанға дейін жалғасты. Көптеген гаитиліктер Воду мен христиан дінін бірге ұстануды қалыпты жағдай деп санайды, олардың маңызды ұқсастықтары бар екенін ескереді. Алайда, Католик шіркеуі әрдайым Водуды қабылдамайтын. 1941–42 жылдары Водуға қарсы қасиетті соғыс жарияланды, нәтижесінде Воду дінінің көптеген жоғары дәрежелі діни қызметкерлері қаза тапты. Дінге қарсы қуғын-сүргін 1950 жылы католиктер Водуды ұстанатындарды қудалаудан бас тартқанда аяқталды. Алайда, протестанттар әлі де бұл дінді сынап, оны көбінесе "шайтанға табыну" деп сипаттайды. Водудың фантастикалық нұсқасы, көбінесе "вуду" деп аталады, американдық фильмдерде және Х.П. Лавкрафт сияқты авторлардың шығармаларында қолданылған. Воду мен вуду тұжырымдық тұрғыдан бірдей емес, бірақ "вуду" идеясы американдық поп-мәдениетінде сақталған.
Білім
Гаитиде бастауыш білім беру тегін болғанымен, жеке және діни мектептер халыққа ұсынылатын білім беру бағдарламаларының шамамен 75 пайызын қамтамасыз етеді. Соңғы жылдары Мартелли әкімшілігі ұйымдастырған бірнеше сауаттылық жобалары Гаитиде ересектердің сауаттылық деңгейін арттырды. ЮНЕСКО болжамы бойынша, 2015 жылға қарай Гаитидегі жалпы сауаттылық көрсеткіші 61,1 пайызға жетеді. 2014 жылдың желтоқсанына дейін Дүниежүзілік банк Гаитиде мектепке қабылдаудың 78 пайыздан 90 пайызға дейін өскенін хабарлады, бұл барлық балалардың білім алуына қол жеткізудің мемлекеттік мақсатына жақын нәтиже.
Еңбек
2004 жылы шамамен 300 000 бала реставец немесе міндетті еңбекпен жұмыс істегендер болып есептелді.
Көшіп кету
Ірікөлденген эмиграция, негізінен Доминикан Республикасына, АҚШ-қа және Канадаға (көбінесе Квебекке) қарай, гаитиліктердің «Он бірінші департамент» немесе «Диаспора» деп атап кеткен жағдайды тудырды. Гаитиліктердің көп саны сондай-ақ Кубаға, Франция мен Француз Гвианасына, Испанияға, Бельгияға, Ұлыбритания мен Ирландияға, Венесуэлаға, Бразилияға, Чилиге, Багам аралдарына және басқа Кариб елдеріне көшкен. Гаитиліктердің шамамен алтыншысы шетелде тұрады.
Иммиграция
Гаитиде 45 мың америкалық өмір сүреді. Олар Гаити халқының 0,4 пайызын құрайды.