Кіріспе

Фенилұқсус қышқылы (конъюгат негізі фенилұқсус ацетаты), сондай-ақ әр түрлі синонимдермен белгілі, фенил функционалдық тобы мен карбон қышқылы функционалдық тобы бар органикалық қосылыс. Бұл ақ түсті қатты зат, күшті бал иісімен ерекшеленеді. Іштен туындайтын метаболиті фенилаланиннің ыдырау өнімі болып табылады. Коммерциялық химиялық зат ретінде, ол фенилацетонның заңсыз өндірісінде (субститутталған амфетаминдерді жасау үшін қолданылады) пайдаланылуы мүмкін болғандықтан, АҚШ және Қытай сияқты елдерде бақылауда ұсталады.

Пайда болуы

Фенил ацетил қышқылы белсенді ауксин (өсімдік гормонының бір түрі) екендігі анықталды, ол көбінесе жемістерде кездеседі. Дегенмен, оның әсері негізгі ауксин молекуласы – индол-3 уксус қышқылының әсерінен әлдеқайда әлсіз. Бұдан өзге, бұл молекула көптеген құмырсқа түрлерінің метаплевралық безімен өндіріледі және антимикробтық зат ретінде қолданылады. Адамдарда моноамин оксидаза ферментімен метаболизмделуінен кейін, және аралық өнім – фенилацетальдегидтің альдегид дегидрогеназа ферментімен метаболизмделуінен кейін фенил ацетил қышқылының тотығу өнімі болып табылады; бұл ферменттер көптеген басқа организмдерде де кездеседі.

Реакциялар

Фенил ацетил қышқылы кетондық декарбоксилдеуге ұшырап кетонға айналады. Ол өзімен конденсацияланып дибензилкетонды, немесе басқа карбонды қышқылының (қышқыл ангидриді түрінде) артық мөлшерімен, мысалы, сірке қышқылы ангидридімен фенилацетонды түзетуі мүмкін.

Қолданбалар

Фенил ацетил қышқылы кейбір парфюмерияларда қолданылады, себебі тіпті төмен концентрацияда да бал сияқты хош иіс береді. Ол пенициллин G және диклофенак өндірісінде де қолданылады. Сонымен қатар, II типті гипераммонемияны емдеу үшін қолданылып, фенилацетил-КоА түзу арқылы пациенттің қан томындағы аммиак мөлшерін азайтуға көмектеседі, ол азотқа толы глутаминмен реакцияласып, фенилацетилглютамин құрайды. Бұл қосылыс организмнен шығарылады. Бұдан басқа, ол фенил ацетонның заңсыз өндірісінде қолданылады, ал фенил ацетон метамфетамин жасау үшін пайдаланылады. Фенил ацетил қышқылының натрий тұзы, натрий фенил ацетаты, уреа циклінің бұзылыстарын емдеуге арналған фармацевтикалық препарат ретінде қолданылады, соның ішінде натрий фенил ацетаты/натрий бензоаты (Аммонул) қосылысы ретінде. Фенил ацетил қышқылы бірнеше фармацевтикалық препараттарды дайындауда және олардың құрамында қолданылады, олардың ішінде камилофин, бендазол, триафунгин, фенацемид, лоркаинид, фениндион, фенельзин және циклопентолат бар.

Танымал мәдениетте

Breaking Bad криминалды драмасында фенил ацетил қышқылы метамфетамин жасау үшін екі рет қолданылады, бірінші рет "Жұмсақ тәсілмен келісім" аталатын эпизодта, содан кейін "Салуд" эпизодында.