Халықаралық ату спорты чемпионатының тарихы

Кіріспе

Атыс спорты бойынша әлем чемпионаты

Халықаралық атыс спорты федерациясы (ISSF) атыс спорты бойынша әлем чемпионаттарын басқарады. Әлем чемпионаттары 1896 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының сәтті өтуінен кейін 1897 жылы басталды. ISSF 1907 жылға дейін құрылмаса да, ұйым осы ерте жарыстарды үздіксіз чемпионаттардың бастауы ретінде қарастырады. Осы логика бойынша 2006 жылы Загребте өткен жарыс 49-шы ISSF әлем чемпионаты деп аталды. Бұл чемпионаттар, ISSF-тің барлық атыс түріндегі жарыстарын қамтиды және 1954 жылдан бері төрт жылда бір рет өткізіледі. Тек стенд ату (соққыға арналған) жарыстары үшін, тақ жылдары қосымша әлем чемпионаттары ұйымдастырылады. Бұл қосымша жарыстар нөмірленбейді. Жылдам жылжымалы нысана бойынша жарыстар Олимпиада жылдарында әлем чемпионаттарымен бірге өткізіледі.

ISSF әлем чемпионаты

Әлем чемпионаттары 1897 жылдан 1931 жылға дейін жыл сайын өткізілді, 1915–1920 жылдар (Бірінші дүниежүзілік соғыстың тоқтатылуы) және 1926 жылдан басқа. 1933 жылдан 1949 жылға дейін екі жылда бір рет өткізілді, алайда 1941–1945 жылдардағы жарыстар жойылды (тағы да, дүниежүзілік соғысқа байланысты). Қазіргі күнгі кесте, ірі Әлем чемпионаттарын төрт жылда бір рет өткізу, 1954 жылы қабылданып алынды. Бастапқыда 300 метрлік мылтық (әртүрлі позаларда) ғана бағдарламаға енді, Олимпиадаға көптеген басқа да жарыстар қосылған болатын. 1900 жылы 50 метрлік пистолет қосылды. Бұл бағдарлама 1929 жылға дейін қолданыста болды, жалғыз өзгеріс – 1911 жылы 300 метрлік армиялық мылтықтың қосылуы, онда қабылдаушы елдің армиялық қаруын міндетті түрде пайдалану талап етілді. 1929 жылы Стокгольмде өткен чемпионатта Олимпиада бағдарламасынан қалған көптеген жарыстар қосылды: 100 метрлік жылдам жүріс нысаны, 50 метрлік мылтық және тұзақ. 25 метрлік жылдам ату пистолеті 1933 жылға дейін күтілуге тиіс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірден 300 метрлік стандартты мылтық (300 метрлік мылтықтан қатаң ережелерімен, бірақ 300 метрлік армиялық мылтықтан кем ережелерімен) және 25 метрлік орталықтан ату пистолеті, сондай-ақ скет қосылды. Қысқа мерзімге 50 және 100 метрлік мылтықтан ату жарысы да өткізілді. Әйелдер арасындағы жеке жарыстар 1958 жылдан бастап бірте-бірте қосыла бастады, бірақ бұрын әйелдерге ерлермен бірге жарысуға рұқсат берілген, кейде олар сәтті де қатысқан. Соңғы қалған армиялық мылтық жарысы мен 100 метрлік жылдам жүріс нысаны 1966 жылы жойылды, соңғысы 50 метрлік жылдам нысанаға алмастырылды. 50 метрлік стандартты мылтық ерлер мен әйелдер үшін де қосылды, бірақ 50 метрлік мылтыққа ұқсас болғандықтан ерлер үшін көп ұзамай алынып тасталды. 1970 жылы Финиксте өткен Әлем чемпионатына ауадан ату, 25 метрлік стандартты пистолет және аралас жылдам нысана жарысы қосылды. 1981 жылы 10 метрлік жылдам нысана қосылды. 1994 жылы Миланда өткен жарыстарда бірқатар маңызды өзгерістер енгізілді. Біріншіден, жасөспірімдер арасындағы жарыстар қосылды (ересектер чемпионатына ұқсас, олар да төрт жылда бір рет өткізіледі); бұрын олар арнайы саптық және ауадан ату чемпионаттарында сынақтан өткен. Екіншіден, 300 метрлік және 50 метрлік мылтықтан ату жарыстарында (жаяу позасынан басқа) жеке позаларда медальдар берілмейтін болды. Үшіншіден, екі рет тұтқырлау бес жыл бұрын Монтекатини Термеде енгізілген, ал қазір ол ірі чемпионаттарға жол ашты. 1994 жылғы бағдарлама, шағын өзгерістермен, әлі де қолданыста.

The World Championships were held each year from 1897 to 1931, with the exception of the years 1915–1920 (interruption by World War I) and 1926. From 1933 to 1949, they were held biennially, although the 1941–1945 competitions were canceled (again, because of world war). The current schedule, with large World Championships only every four years, was adapted in 1954. Originally, 300 metre rifle (in various positions) was the only discipline on the programme, despite many other events having been included in the Olympics. In 1900, 50 metre pistol was added. This programme was in use until 1929, the only change being the addition of 300 metre army rifle, with mandatory use of the host nation's army weapon, in 1911. The 1929 championships in Stockholm saw the addition of most of the remaining events from the Olympic programme: 100 metre running deer, 50 metre rifle and trap. 25 metre rapid fire pistol had to wait until 1933. Immediately after World War II, 300 metre standard rifle (with more strict rules than 300 metre rifle but less than 300 metre army rifle) was added along with 25 metre center fire pistol and skeet. There was also briefly a combined 50 and 100 m rifle competition. Specific women's events began to be slowly added from 1958, although women had previously, and at times successfully, been allowed to compete alongside the men. The last remaining army rifle event and 100 metre running deer were dropped in 1966, the latter in favour of 50 metre running target. 50 metre standard rifle was also added for both men and women, but was soon dropped for the men due to the similarity to 50 metre rifle. The 1970 World Championships in Phoenix added airgun events, 25 metre standard pistol and the mixed running target competition. 10 metre running target was added in 1981. For the 1994 competitions in Milan, a number of profound changes were made. First, junior competitions were added (like the senior championships, these are only held every four years); they had previously been tested in the special shotgun and airgun championships. Second, there were no longer medals awarded in single positions in the 300 metre and 50 metre rifle matches (except for the prone position, which has its own match). Third, double trap had been introduced five years earlier in Montecatini Terme and now made its way into the large championships. With only minor additions, the 1994 programme is still in use.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын (1897 - 1914 жж.) және соғыстар аралығы (1921 - 1939 жж.)

Нөмір Жыл Өткізілген орын Жеке іс-шаралар Командалық іс-шаралар Барлығы Медальдар жеңімпазыМылтықПистолетБарлығыМылтықПистолетБарлығы11897 Лион 4 4 1 1 521898 Турин 4 4 1 1 531899 Лусдуин 4 4 1 1 541900 Париж 4 1 5 1 1 2 751901 Люцерн 4 1 5 1 1 2 761902 Рим 4 1 5 1 1 2 771903 Буэнос-Айрес 4 1 5 1 1 2 781904 Лион (2) 4 1 5 1 1 2 791905 Брюссель 4 1 5 1 1 2 7101906 Милан 4 1 5 1 1 2 7111907 Цюрих 4 1 5 1 1 2 7121908 Вена 4 1 5 1 1 2 7ITA131909 Гамбург 4 1 5 1 1 2 7141910 Лусдуин (2) 4 1 5 1 1 2 7151911 Рим (2) 8 1 9 1 1 211161912 Байонна Биарриц 8 1 9 1 1 211171913 Кэмп Перри 8 1 9 1 1 211181914 Виборг 8 1 9 1 1 211191921 Лион (3) 8 1 9 1 1 211USA201922 Милан (2) 8 1 9 1 1 211211923 Кэмп Перри (2) 8 1 9 1 1 211USA221924 Реймс 8 1 9 1 1 211USA231925 Санкт-Галлен 8 1 9 1 1 211241927 Рим (3) 8 1 9 1 1 211251928 Лусдуин (3) 8 1 9 1 1 211261929 Стокгольм 9 1 1 213 3 1 1 2 720271930 Антверпен11 1 13 4 1 518USA Рим (4) 1 281931 Львов12 1 1 216 4 1 1 2 824291933 Гранада11 2 14 4 1 620 Вена (2) 1 1301935 Рим (5)11 2 14 5 1 721 Брюссель (2) 1 1311937 Хельсинки12 2 1 21711 2 1 1431321939 Люцерн (2)13 2 16 5 2 824EST Берлин 1 1

Арнайы мерген және жүгіруші нысана чемпионаттары

Арнайы мылтықтан ату чемпионаты алғаш рет 1934 жылы өткізілді, ал 1959 жылдан бері екі жылда бір рет ұйымдастырылады, осылайша әр жыл сайын Олимпиада ойындары немесе Әлем чемпионаты өтеді. Алғашқы жарыс түрі – тұзақ ату болды, 1950 жылы скит, ал 1989 жылы қос тұзақ қосылды. Осы чемпионаттың бірінде әйелдер арасынан алғаш рет атудан әлем чемпионатында медаль жеңіп алды: 1950 жылы америкалық Карола Мандель. Әйелдер 1967 жылы жеке жарыстарда өнер көрсетті. Жылдам жылғалы нысана бойынша жарыстар кейде өткізілді, соңғы рет 1983 жылы. Бірақ 2005 жылы 10 метрлік жылдам жылғалы нысананың Олимпиада статусын жоғалтуының орнына, 2008 жылдан бастап Олимпиада жылдары 10 метрлік және 50 метрлік жылдам жылғалы нысанадан уақытша Әлем чемпионаттарын өткізу туралы шешім қабылданды. 5-ші рет (1961, 1967, 1973, 1975, 1983) мылтықтан ату және жылдам жылғалы нысана жарыстары бірдей уақытта өткізілді.

Ел бойынша медальдардың жалпы саны (тек қана жоғары жастағы жарыс түрінде)

Бұл кесте тек қарттар арасындағы ағымдағы оқиғалар үшін есептелген. Соңғы жаңарту 2009 жылғы Әлем чемпионатындағы жүгіру нысанасы бойынша жасалды.

Ұлттар

Бұл кесте тек ересектер арасындағы жарыстар үшін есептелген, қазіргі және тоқтатылған жарыстарды қамтиды. 2019 жылғы Әлем чемпионатынан кейін соңғы рет жаңартылды.