Кіріспе
Саптық мылтықпен ауадағы саз дискілерді ату арқылы ойыншылардың қатысатын спорты.
Скит – бұл ойын-сауық және бәсекелестікпен байланысты қызмет, онда қатысушылар саз тақымын атуға тырысады, оны екі бекітілген станция механикалық түрде жоғары жылдамдықпен және әртүрлі бұрыштармен ауаға лақтырады. Скит – тұзақ ату және спорттық саз дискілерімен қатар, саз дискілерін атудың үш негізгі түрінің бірі. Скиттің бірнеше түрі бар, соның ішінде Олимпиада статусына ие (көбінесе "Олимпиадалық скит" немесе "халықаралық скит" деп аталады) және көптеген ұлттық деңгейде танылған түрлері бар.
Жалпы қағидалар
Ойынның американдық нұсқасында саз дискілердің диаметрі 110 мм, қалыңдығы және ұшу қашықтығы белгілі. Халықаралық нұсқадағы скет нысанасының диаметрі сәл үлкен [(110±1) мм-ге қарсы 109,54 мм], көлденең қимасы жұқа [(25.5±0.5) мм-ге қарсы 28.58 мм] және ортасы қалың күмбезді, сондықтан оны бұру қиын. Халықаралық нысаналар да ұқсас биіктіктен, бірақ одан да алысқа, 45 метрден астам қашықтыққа лақтырылады, бұл нысананың жылдамдығын арттырады. Бұл міндет үшін таңдалатын қару әдетте жоғары сапалы, екі стволды, үстінен және астынан ашылатын мылтық болып табылады, оның 24-ден 32 дюймге дейін стволдары және өте кең тұмсықтары бар. Көбінесе, атушылар жақсартылған цилиндрлік тұмсықты (үлгісі тар) немесе скет тұмсығын (үлгісі кең) таңдайды, бірақ бұл таңдау мәселесі. Кейбір қару дүкендері осы типтегі мылтықты "скет мылтығы" деп атайды. Скет тұмсықтары 21 метр қашықтықта 30 дюймдік оқ ату үлгісін жасауға арналған. Сонымен қатар, кейде спорттық немесе тұзақ мылтығы қолданылады. Олардың стволдары ұзын (34 дюймге дейін) және тұмсықтары тар. Көптеген американдық скет және басқа ұлттық нұсқалардағы атушылар жартылай автоматты мылтықтарды және үстінен және астынан ашылатын мылтықтарды пайдаланады. Бұл іс-шараның мақсаты құс аулаудың қимылын имитациялау болып табылады. Атушы жарты шеңберде, радиусы 21 метр, 1-ші және 7-ші бекеттердің арасындағы ортасында орналасқан 8-ші бекетпен қоса жеті позициядан ату жасайды. Жарты шеңбердің әр бұрышында нысаналарды ұшыратын құрылғылары бар екі "тұзақ" орналасқан. Тұзақтар нысаналарды жерден 15 фут (5 метр) биіктікке және 8-ші бекеттен 18 фут (5 метр) қашықтыққа лақтырады. Бір тұзақ нысананы жерден 10 фут (3 метр) биіктіктен ("жоғарғы үйден"), ал екіншісі жерден 3 фут (1 метр) биіктіктен ("төменгі үйден") лақтырады. 1-ші және 2-ші бекеттерде атушы жоғарғы үйден, содан кейін төменгі үйден шығарылған бір нысанаға атып, содан кейін екі нысана бір уақытта шығарылғанда, бірақ жоғарғы үйден шыққан нысанаға бірінші ату жасайды. 3-ші, 4-ші және 5-ші бекеттерде атушы жоғарғы үйден, содан кейін төменгі үйден шығарылған бір нысанаға атып жібереді. 6-шы және 7-ші бекеттерде атушы жоғарғы үйден, содан кейін төменгі үйден шығарылған бір нысанаға атып, содан кейін екі нысанаға атып, алдымен төменгі үйден, содан кейін жоғарғы үйден шыққан нысананы атып бұрады. 8-ші бекетте атушы бір жоғарғы және бір төменгі нысанаға атып алады. Атушы содан кейін алғашқы жібермеген нысанасына қайтадан оқ атуы керек немесе егер нысана жібермеген болса, 25-ші оқты төменгі үйдің 8-ші бекетіне атуы керек. Бұл 25-ші оқ бұрын атушының таңдауы деп есептелген, өйткені ол оны қалаған жеріне жібере алатын. Бірақ, жарыста раундты жылдамдату үшін, атушы төменгі 8-ші нысананы екі рет атуы керек.
The international version of skeet uses a target that is slightly larger in diameter [(110±1) mm vs. 109.54 mm], thinner in cross section [(25.5±.5) mm vs. 28.58 mm], and has a thicker dome center, making it harder to break. International targets are also thrown a longer distance from similar heights, at over , resulting in higher target speed. The firearm of choice for this task is usually a high quality, double barreled over and under shotgun with 24 to 32 inch barrels and very open chokes. Often, shooters will choose an improved cylinder choke (one with a tighter pattern) or a skeet choke (one with a wider pattern), but this is a matter of preference. Some gun shops refer to this type of shotgun as a skeet gun. Skeet chokes are designed to produce a 30 inch shot pattern at 21 yards. Alternatively, a sporting gun or a trap gun is sometimes used. These have longer barrels (up to 34 inches) and tighter choke. Many shooters of American skeet and other national versions use semi automatic shotguns and break open over and under shotguns. The event is in part meant to simulate the action of bird hunting. The shooter shoots from seven positions on a semicircle with a radius of , and an eighth position halfway between stations 1 and 7. There are two houses that hold devices known as "traps" that launch the targets, one at each corner of the semicircle. The traps launch the targets to a point 15 feet (5 m) above the ground and 18 feet (5 m) outside of station 8. One trap launches targets from 10 feet (3 m) above the ground ("high" house) and the other launches it from 3 feet (1 m) above the ground ("low" house). At stations 1 and 2 the shooter shoots at single targets launched from the high house and then the low house, then shoots a double where the two targets are launched simultaneously but shooting the high house target first. At stations 3, 4, and 5 the shooter shoots at single targets launched from the high house and then the low house. At stations 6 and 7 the shooter shoots at single targets launched from the high house and then the low house, then shoots a double, shooting the low house target first then the high house target. At station 8 the shooter shoots one high target and one low target. The shooter must then re shoot his first missed target or, if no targets are missed, must shoot his 25th shell at the low house station 8. This 25th shot was once referred to as the shooter's option, as he was able to take it where he preferred. Now, to speed up rounds in competition, the shooter must shoot the low 8 twice for a perfect score.
Тарих
Чарльз Дэвис және Уильям Харден Фостер Массачусетс штатының Андовер қаласында стенд ату ойынын ойлап тапты. 1920 жылы, құмарлы аңшы Дэвис пен құмарлы аңшы, суретші, иллюстратор және "Жаңа Англиядағы тоқылдақ аң ауру" авторы Фостер, бастапқыда "Сағатты айналып ату" деп аталған ойынды жасады. Алғашқы трасса 25 метр радиусы бар шеңбер пішіндес, оның шеті сағат беті сияқты белгіленген, ал тұзақ сағат 12-де орналасқан. Бірақ, барлық бағыттан ату мүмкіндігі көршілес тауық шаруашылығы ашылғанда тоқтатылды. Ойын 1923 жылға қарай қазіргі түріне жетті, сол кезде атушылардың бірі Уильям Харден Фостер екінші тұзақты сағат 6-ға орналастырып, трассаны екіге бөлді. Фостер мұндай жарыстық атудың қызығушылығын тез байқап, оны ұлттық спортқа айналдыруға кірісті. Ойын 1926 жылғы National Sportsman және Hunting and Fishing журналдарында жарияланды, ал жаңа спорт түріне есім қойғанға 100 доллар сыйлық берілді. Жеңімпаз болып "скейт" таңдалды, оны Гертруда Хёрлбут ұсынды. Бұл сөздің норвег тіліндегі "ату" (skyte) деген сөзден шыққандығы айтылады. Бірінші Ұлттық Скейт Чемпионаты 1926 жылы өтті.
Олимпиадалық скет
Олимпиадалық және халықаралық скет – ISSF ату спортының бір түрі. Ол 1968 жылдан бері олимпиадалық мәртебеге ие, ал 1992 жылға дейін екі жынысқа да ашық болды. Сол жылдан бастап ISSF-тің барлық жарыстары тек бір жынысқа ғана ашық болды, сондықтан әйелдерге олимпиадалық скет жарысына қатысуға рұқсат берілмеді. Бұл 1992 жылғы Олимпиада чемпионы әйел болғандықтан, Қытайдың Жан Шан болғандықтан, дау тудырды. Дегенмен, әйелдер өздерінің әлем чемпионаттарын өткізіп келді, ал 2000 жылы Олимпиада бағдарламасына әйелдер арасындағы скет жарысы қосылды. Олимпиадалық скетте, атысшы нысананы сұрағаннан кейін 0-ден 3 секундқа дейінгі кездейсоқ кешігу болады. Сондай-ақ, атысшы қаруын нысана пайда болғанша, зеңбіреуі дененің ортасы деңгейінде ұстауы керек. Американдық скеттен тағы бір айырмашылық – Олимпиадалық скеттегі бір раундтағы 25 нысананы аяқтау тізбегінде мергендер 1, 2, 6 және 7 станциялардағыдай ғана емес, сонымен қатар 3, 4 және 5 станцияларда да жұп нысанаға атуға тиіс. Бұл 4-ші станциядағы кері жұпты (алдымен төменгі үйден) қамтиды. Бұл соңғы жұп 2005 жылдан бастап енгізілді. 2016 жылғы Рио Олимпиадасында әйелдер арасындағы скеттен қола медальді жеңіп алып, Ким Роуд 6 Олимпиада ойынының қатарынан медаль алған алғашқы американдық атанды. Ол бұрын 1996, 2000 және 2004 жылдары тұзақтан, ал 2008 және 2012 жылдары скеттен Олимпиада медальдарын жеңіп алған.
АҚШ ұлттық нұсқасы
Американдық скитті Ұлттық скит ату қауымдастығы (NSSA) басқарады. Нысаналар Олимпиадалық скитке қарағанда басқа тәртіппен және баяу жылдамдықпен атылады. Атушы нысананы шақырганнан кейін кешігу болмайды, және атушы оны "көкке көтеріп" (иығына алдын ала орнатылған қарумен) жасай алады, бұл тұмсық атуда рұқсат етілген. Толық турнир әдетте бес жарыстан тұрады. Оларға әртүрлі рұқсат етілген максималды калибрмен өткізілетін төрт жарыс кіреді. Бұл калибрлер: 12, 20, 28 және .410. Бес жарыстың біріншісі, әдетте, қос нысанадан тұрады, онда 1-ден 7-ге дейінгі бекеттерде екі нысана бір уақытта атылады, содан кейін 6-дан 2-ге немесе 1-ге дейін (раундқа байланысты) қайта атылады. Қос нысанада рұқсат етілген максималды калибр – 12. Әрбір бес жарыс әдетте 100 нысанадан тұрады (төрт стандартты оқ-дәрілік қорап). Жеңіске үміткерлер арасындағы теңдіктер көбінесе станция бойынша кенеттен өліммен, әдетте 3, 4 және 5 станциялардан қос нысанамен шешіледі. Турнир басқарушылары жарыстардың өткізілу тәртібін, жарыстардың санын және қосымша ату ережелерін өзгертуге құқылы. Әр жарыс әдетте жеке чемпионат болып табылады. Сонымен қатар, төрт жеке жарыстағы ұпайлар қосылып, турнирдің "High Over All" ("HOA") чемпионы анықталады – құрметті атақ. Кейде барлық бес жарыстың ұпайлары қосылып, "High All Around" ("HAA") чемпионы анықталады. Кішкентай калибрлі мылтықтарды, соның ішінде қиын .410-ды міндетті түрде қолдану – американдық нұсқасы мен халықаралық нұсқасы арасындағы басты айырмашылық. Кейбіреулер американдық нұсқаны халықаралық нұсқадан кем емес қиындыққа толы деп санайды, бірақ барлық жағдайларда атуға қабілетті бір немесе бірнеше қарудың қажеттілігін ескере отырып, шығындары жоғары болуы мүмкін. Практикалық тұрғыдан алғанда, американдық скит үшін екі рет жылдам ату қажет болғанда үш түрлі мылтық бар: помпалы, жартылай автоматты және екі түтікшелі. Помпалы мылтық бір қолмен тұтқаны және екіншісімен ағаштан немесе композиттен жасалған жылжымалы алқаны басқарады. Ал алқа бір немесе екі таяқшаға бекітілген, олар камераны бірінші оқпен толтыру үшін және оқ атылғаннан кейін екінші оқты камераға салу үшін механизмді іске қосады. Күш атушы алқаны артқа тартып, содан кейін алға итеріп беру арқылы жасалады: бұл процесс жылдамдық, тұрақтылық және дәлдік қажет болғандықтан скит алаңында қателерге бейім. Жартылай автоматты мылтықтың алқасы бекітілген: ол бірінші атылған оқтан шыққан газдың кеңеюіне немесе сол оқтың кері соққысына сүйенеді, бұл механизмді іске қосады. Мұндай қару әр атылған сайын "автоматты түрде" айналады: жаңа атылған, енді бос, гильзаны шығарып, екінші оқ үшін камераға жаңа оқ атып тастайды. Жартылай автоматтар турнирлерде кейде кездеседі. Олар таза болғанда жақсы атылады, бірақ кір болғанда, қоқыспен ластанғанда немесе оқтарда ерекшелік болғанда тосқауылға ұшырауы мүмкін. Тосқауылға бейімділігі брендке, дизайнға және атушының техникалық қызмет көрсетуіне байланысты әр түрлі. Олар 1960-шы жылдары скит турнирлерінде помпалы мылтықтарды кеңінен ығыстырды, өйткені, уақыт-уақытпен тұйықталса да, жартылай автоматтар атушының басқаруы керек әрекеттерге қарағанда қателерді азайтады. Сонымен қатар, жартылай автоматтар әдетте жұмсақ кері соққыны ұсынады, бұл скит турнирінде атылатын көптеген оқтарды ескере отырып, маңызды артықшылық. Жартылай автоматтар 12 калибрлі оқтармен ең сенімді, сондықтан 12 калибрлі скит жарыстарында көбінесе қолданылады. Екі түтікшелі мылтық – бұл бір қабылдағышқа және оқтаға бекітілген екі жеке түтікше және балға жиынтығы. Түтікшелер бір-біріне бекітілген және белгілі бір қашықтықта бірдей нүктеге соғу үшін бағытталған: мысалы, скитте 21 метрдей (бірақ екі түтікшенің де ату үлгісі сол жарым метрден бұрын да, кейін де өте жақын болады, өйткені түтікшелер бір-біріне өте жақын). Түтікше жиынтығы қару қабылдағышының астына ілініп, үстіндегі рычаг арқылы бекітіледі. Рычагты түрткенде түтікшелер босап, шаршыдан төмен қарай соғады, әр түтікше үшін камераларды ашып қояды. Атушы әр камераға бір-бір оқ салып, содан кейін түтікшелерді жоғары көтеріп, бұғаттап жабады. Қаруды ашу және жабу әрекеті екі балғашты да қосады, олардың әрқайсысы заманауи қаруда бір оқтамен белсендіріледі: әрекет жабылғаннан кейін қару оқтаға екі рет жылдам тартылған сайын атылады. Екі түтікшелі мылтықтың түтікшелері қатар тұруы немесе бірінің үстіне бірі орналасуы (көктеп орналасуы) мүмкін. Барлық скит турниріндегі екі түтікшелі мылтықтар көктеп орналасқан (тар көру бұрышы артықшылық береді) және көбінесе "over and under" мылтықтары деп аталады. Екі түтікшелі мылтықтар оқ-дәріге ең бейтарап және мылтықтан екі жылдам оқ алудың ең сенімді тәсілі. Бұл мылтықтар атушыға әрбір атылған гильзаны қайта зарядтап пайдалануға мүмкіндік береді, бұл ыңғайлы және құнды ерекшелік. Қолданылатын мылтықтың түріне қарамастан, скит турнирінде атушылардың алдында мәселе тұрады. Американдық скит турнирлері кемінде төрт жарыстан тұрады: 12 калибрлі, 20 калибрлі, 28 калибрлі және .410. Бұл төрт түрлі өлшемдегі оқтар (тізімдегі ретімен азаяды), оларға төрт түрлі камера жиынтығы қажет. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл төрт түрлі мылтық қажет болды, олардың әрқайсысы салмағы, тепе-теңдігі және ұсынылуы әртүрлі болды, бұл атушының тұрақтылығына кедері келтірді. Помпалар мен автоматтармен мәселені шешуге өндірушілердің қызығушылығы шамалы. Алайда, екі түтікшелі мылтықтар мүмкіндіктер ұсынады. Бір шешім – бір қабылдағышқа сәйкес келетін төрт салмақты түтікше жиынтығын жасау ("төрт түтікшелі жиынтық"). Бұл қымбат шара, бірақ 1960-шы жылдардан 1990-шы жылдарға дейін төрт түтікшелі жиынтықтар американдық скитте басым болды және олар әлі де бәсекеге қабілетті. Қымбат шығындардан басқа, басты сын – төрт түтікшелі жиынтық әр калибр үшін әртүрлі көру бұрышын ұсынуы мүмкін, өйткені әр түтікше жиынтығы, калибр азайған сайын, бұрынғыдан тар болады. Жауабы – 12 калибрлі екі түтікшелі мылтықтар үшін түтікшелер жасау: бұл атушыға 20, 28 және .410 үшін толық ұзындықтағы жеңіл алюминий түтікшелерін (жиынтығына 10-12 унция) ауыстыруға мүмкіндік береді, оларды кез келген 12 калибрлі екі түтікшелі мылтықта қолдануға болады. Содан кейін атушы 20, 28 және .410 жарыстарында бірдей салмақ, тепе-теңдік және көру бұрышымен бір мылтықты пайдалана алады. Алайда, түтікшелер алынған кезде 12 калибрлі оқтарды ату үшін мылтық 10-12 унцияға жеңілдейді, соның салдарынан жылдамрақ қозғалады және кері соққысы күштірек болады, бұл тұжырымдамаға тән тұрақтылықты бұзады. Шешімдер: турнирлерде 12 калибрлі оқтарды мүлдем атуды тоқтату, осылайша әрқашан түтікшелер арқылы ату; екінші, алдын ала салмақталған 12 калибрлі түтікше сатып алу (соңғысы комбинацияны "екі түтікшелі жиынтық" жасайды); немесе үшінші, түтікшелерсіз ату кезінде 12 калибрлі түтікшелерге ауырлықтар қосып, түтікшелермен ату кезіндегі салмақ пен тепе-теңдікті жақындату. Үшінші шешімнің барлығы атушының қалауына және/немесе ресурстарына байланысты қолданылады, ал түтікшелі екі түтікшелі мылтықтар қазір американдық скит турнирлерін басып алды. Түтікшелі мылтық шешімі соншалықты тиімді, әдетте жеке жарыстарда жеңіске жетіп, үлкен жарыстардағы "HOA" жеңімпазын анықтау үшін 395-тен 400-ге дейінгі ұпайлар жинау қажет болуы мүмкін (бірақ 400-ге жуық ұпайлар сирек кездеседі). Мысалы, 2007 жылғы АҚШ ашық турнирінің "HOA" атағы, 6-9 қыркүйек аралығында Альбукерке, Нью-Мексикода өткен, ...