Кіріспе

Халықаралық ату спорты федерациясы бірнеше ату жарыстарын мойындайды, олардың кейбіреулері олимпиадалық мәртебеге ие. Олар төрт түрге бөлінеді: мылтық, тапанша, оқпана және жылдам қозғалатын нысана. Әртүрлі мылтық жарыстарының басты айырмашылығы нысанаға дейінгі қашықтық және қолданылатын ату позалары. Ал қалған түрлерде ату поздасы әрқашан тік тұрып жасалады, ал өзгерістер ату уақытының лимиті мен нысана түрлеріне байланысты болады.

Тоқтатылған оқиғалар

ISSF-тің салдарынан, бұрынғыда кейбір Олимпиадалық жарыстар тоқтатылған. Барлығы 45 ISSF жарысы тоқтатылған.

Ортақ қағидалар

ISSF-тің барлық атыс жарыстары дәлдікке негіделген, яғни нәтиже тек нысанадағы оқтың орнымен анықталады, атуға кеткен уақыт емес (әрине, белгіленген уақыт шегінде болса). Бұл оларды Халықаралық практикалық ату конфедерациясының жарыстарынан және басқа да динамикалық ату түрлерінен ерекшелендіреді. Мылтық, тапанша және жылдам нысана жарыстарында, егер ұпайлар толық сандармен берілсе, әр оқтың максималды ұпайы 10, ал ондық бөлшектермен берілсе 10.9 болады. Оқ ату жарыстарында тек «соқты» немесе «қағып жіберу» болады.

Тарату, біліктілік, қорытынды

300 метрлік мылтықпен және 50 метрлік мылтықпен және тапаншамен жарыстарда негізгі жарыстың барлық қатысушылары бір уақытта жарысуға тиіс. Егер автокөлік салонының қуаты жеткіліксіз болса, негізгі жарыстың алдындағы күні іріктеу кезеңі өткізіледі. Бұл раундтан кейін, тек қана қашықтықтың мүмкіндіктері бойынша көптеген атушылар алға жылжи алады. Тарату кезеңінің бағдарламасы матч немесе біліктілік кезеңіндегімен бірдей. Ойын, немесе олимпиадалық жарыстар кезінде іріктеу кезеңі, содан кейін жарыстың негізгі бөлігі болып табылады. Шабуылшылар іріктеу кезеңдері өткізілетін кездерді қоспағанда, барлық жарыстарда қажет болған жағдайда рельстерге бөлінеді және жарыс күні әр түрлі уақытта жарысты түсіреді. Екі кезеңнен тұратын матчтарда екінші кезең басталғанға дейін барлық атушылар бірінші кезеңді аяқтауы керек. Әдетте кезеңдер екі күн қатарынан аяқталады (әсіресе 25 метрлік тез атыс тапаншасы, мылтық оқиғалары және жүгіру нысанасы оқиғалары). Үлкен матчтарда, бірақ тек Олимпиадалық жарыстарда, іріктеу кезеңіне финал қосылады. (Ұлттық деңгейде, кейбір олимпиадалық емес жарыстарда, мысалы, 50 метрлік мылтықпен финалға шығуы мүмкін.) Ең үздік сегіз қатысушы (немесе шұңқырлы атқыштар мен 25 метрлік тез атыс тапаншасы жағдайында ең үздік алты) финалға жолдама алады. Финалда 10 метрлік патронаж мылтығы мен 10 метрлік патронаж пісталетінен 24 рет ату, 50 метрлік патронаж мылтығынан үш рет ату, 25 метрлік жарыста 20 рет ату (төрт-бес рет ату сериясы) және мылтықпен ату сериясынан екі рет ату (яғни тұзақ пен скетке 50 нысана) өтеді. Тырнақ және тапанша финалдарында ұпай аймақтары ондықтарға бөлінеді, сондықтан әрбір соңғы ату 10,9 баллға дейін бере алады. Атыс финалында әлі күнге дейін тек қана соққы немесе қателік бар, бірақ көрермендер нәтижеді бірден көру үшін түсті ұнтақпен арнайы балшық нысанасы қолданылады. Соңғы нәтижеді анықтау кезінде біліктілік ұпайлары ескерілмейді, сондықтан ең жақсы жиынтық ұпай жинаған атысшы жеңімпаз болады. Байланыстылықтарды шешу үшін қаншама қосымша ұрық (немесе 25 метрден сериялар) қажет болса, соны орындау керек.

Нұсқаулық және теңдік

Барлық мылтық, тапанша және жылдамдап қозғалатын нысана жарыстарында нәтижелер он атыстан тұратын сериялармен тіркеледі, бірақ ешқайсысы осылай атылмайды. 300 метр, 50 метр және 10 метрдегі таза дәлдік жарыстары мергеннің өз темпімен орындалады, 25 метрлік тапанша жарыстары бес атыстан тұратын топтармен, ал жылдамдап қозғалатын нысана жарыстары бір атыстан атылады. Дегенмен, тең түскен жағдайда шешу үшін он атыстан тұратын сериялар қолданылады, яғни соңғы сериясы жақсы атылған қатысушы алға шығады. 2009 жылдан бастап, мүмкіндігі болған жағдайда, ішкі ондықтардың саны теңдікті шешудің бірінші критерийі болады. Финалсыз жарыстарда бұл жүйе чемпионаттарды анықтауы мүмкін, ал Олимпиада жарыстарында ол тек финалға іліккендерді анықтау және финалдағы бастапқы реттілікті белгілеу үшін қолданылады (немесе алты атыстан тұратын финалда, егер атысшылар соңғы орын үшін тең түссе, қосымша атыс өтеді). 25 метрлік орталық отпен ату және 25 метрлік стандартты тапанша жарыстарында медаль үшін тең түскен жағдайда бір топтық атыс арқылы шешім қабылданады. Доңғалақты жарыстар 25 нысана (қап және шкит), 40 нысана (әйелдердің екі нысанасы) немесе 50 нысана (ерлердің екі нысанасы) сериясымен тіркеледі.

Тарих және жаңа оқиғалардың қабылдануы

Бірінші ISSF әлем чемпионаты 1897 жылы өткізілді, Олимпиадалық ату бағдарламасы 1930 жылға дейін көп өзгергенмен, Әлем чемпионаты бағдарламасы өте тұрақты болды. Алғашқы жарыстар 300 метрлік мылтық, 50 метрлік тапанша (1900 жылы қосылды) және 300 метрлік әскерлік мылтық (1911 жылы қосылды) болды. 1929 жылы бағдарлама 100 метрлік жылдам жүріс нысаны, 50 метрлік мылтық және тұзақпен кеңейтілді. Жедел ату тапаншасы, Олимпиадада танымал болғанымен, 1933 жылға дейін қосылмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірқатар жаңа жарыстар енгізілді. 1970 жылы пневматикалық қарулар мен 25 метрлік стандартты тапанша қосылғаннан кейін, көп қосымшалар болған жоқ, екі тұзақ – бұл ерекшелік. Жарыстар ISSF ережелерімен, бірақ ISSF ату жарыстарының тізіміне кірмейтін сынақ жарыстары ретінде мәртебеге ие болуы мүмкін. 5 оқпен атуға арналған пневматикалық тапанша – осындай жарыс. Дегенмен, жедел ату тапаншасының 10 метрлік нұсқасын дамыту тоқтап қалды, себебі осы қарудың арнайы пневматикалық нұсқасына аса көп атысшының қажеттілігі жоқ, сондай-ақ бұл ату түрі танымал болған бірнеше ел ISSF ұсынған ережелердің орнына басқа ережелерді қолданады. Автоматты тұзақ (кейде допты тұзақ деп те аталады) үшін ресми ISSF ережелері бар, бірақ бұл жарыс түрінен ISSF чемпионаты өткізілмейді.