Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық ату спорты федерациясы бірнеше ату жарыстарын мойындайды, олардың кейбіреулері олимпиадалық мәртебеге ие. Олар төрт түрге бөлінеді: мылтық, тапанша, оқпана және жылдам қозғалатын нысана. Әртүрлі мылтық жарыстарының басты айырмашылығы нысанаға дейінгі қашықтық және қолданылатын ату позалары. Ал қалған түрлерде ату поздасы әрқашан тік тұрып жасалады, ал өзгерістер ату уақытының лимиті мен нысана түрлеріне байланысты болады.
The International Shooting Sport Federation recognizes several shooting events, some of which have Olympic status. They are divided into four disciplines: rifle, pistol, shotgun and running target. The main distinctions between different rifle events are the distances to the target and the shooting positions used. For the other disciplines, the position is always standing, and changes include limits to shooting times and different types of targets.
Тоқтатылған оқиғалар
ISSF-тің салдарынан, бұрынғыда кейбір Олимпиадалық жарыстар тоқтатылған. Барлығы 45 ISSF жарысы тоқтатылған.
Due to the ISSF, some Olympic events have been discontinued in the past. In total, Forty five ISSF events have been discontinued.
Ортақ қағидалар
ISSF-тің барлық атыс жарыстары дәлдікке негіделген, яғни нәтиже тек нысанадағы оқтың орнымен анықталады, атуға кеткен уақыт емес (әрине, белгіленген уақыт шегінде болса). Бұл оларды Халықаралық практикалық ату конфедерациясының жарыстарынан және басқа да динамикалық ату түрлерінен ерекшелендіреді. Мылтық, тапанша және жылдам нысана жарыстарында, егер ұпайлар толық сандармен берілсе, әр оқтың максималды ұпайы 10, ал ондық бөлшектермен берілсе 10.9 болады. Оқ ату жарыстарында тек «соқты» немесе «қағып жіберу» болады.
All ISSF shooting events consist of precision shooting in the sense that only the position of the shot on the target determines the result, not the time used to produce that shot (provided the time was within the set constraints, of course). This separates them from International Practical Shooting Confederation events and other kinds of action shooting. In rifle, pistol and running target events, the maximum score for each shot is 10 if shots are scored as integers, or 10.9 if scored decimally. In shotgun events, there is only hit or miss.
Тарату, біліктілік, қорытынды
300 метрлік мылтықпен және 50 метрлік мылтықпен және тапаншамен жарыстарда негізгі жарыстың барлық қатысушылары бір уақытта жарысуға тиіс. Егер автокөлік салонының қуаты жеткіліксіз болса, негізгі жарыстың алдындағы күні іріктеу кезеңі өткізіледі. Бұл раундтан кейін, тек қана қашықтықтың мүмкіндіктері бойынша көптеген атушылар алға жылжи алады. Тарату кезеңінің бағдарламасы матч немесе біліктілік кезеңіндегімен бірдей. Ойын, немесе олимпиадалық жарыстар кезінде іріктеу кезеңі, содан кейін жарыстың негізгі бөлігі болып табылады. Шабуылшылар іріктеу кезеңдері өткізілетін кездерді қоспағанда, барлық жарыстарда қажет болған жағдайда рельстерге бөлінеді және жарыс күні әр түрлі уақытта жарысты түсіреді. Екі кезеңнен тұратын матчтарда екінші кезең басталғанға дейін барлық атушылар бірінші кезеңді аяқтауы керек. Әдетте кезеңдер екі күн қатарынан аяқталады (әсіресе 25 метрлік тез атыс тапаншасы, мылтық оқиғалары және жүгіру нысанасы оқиғалары). Үлкен матчтарда, бірақ тек Олимпиадалық жарыстарда, іріктеу кезеңіне финал қосылады. (Ұлттық деңгейде, кейбір олимпиадалық емес жарыстарда, мысалы, 50 метрлік мылтықпен финалға шығуы мүмкін.) Ең үздік сегіз қатысушы (немесе шұңқырлы атқыштар мен 25 метрлік тез атыс тапаншасы жағдайында ең үздік алты) финалға жолдама алады. Финалда 10 метрлік патронаж мылтығы мен 10 метрлік патронаж пісталетінен 24 рет ату, 50 метрлік патронаж мылтығынан үш рет ату, 25 метрлік жарыста 20 рет ату (төрт-бес рет ату сериясы) және мылтықпен ату сериясынан екі рет ату (яғни тұзақ пен скетке 50 нысана) өтеді. Тырнақ және тапанша финалдарында ұпай аймақтары ондықтарға бөлінеді, сондықтан әрбір соңғы ату 10,9 баллға дейін бере алады. Атыс финалында әлі күнге дейін тек қана соққы немесе қателік бар, бірақ көрермендер нәтижеді бірден көру үшін түсті ұнтақпен арнайы балшық нысанасы қолданылады. Соңғы нәтижеді анықтау кезінде біліктілік ұпайлары ескерілмейді, сондықтан ең жақсы жиынтық ұпай жинаған атысшы жеңімпаз болады. Байланыстылықтарды шешу үшін қаншама қосымша ұрық (немесе 25 метрден сериялар) қажет болса, соны орындау керек.
In the 300 metre rifle events and the 50 metre rifle and pistol events, all participants of a main competition must compete at the same time. If the range capacity is not enough for this, an elimination round is conducted the day before the main competition. From this round, only so many shooters advance as the range capacity can allow. The program of the elimination round is the same as that of the match or qualification round. The match, or qualification round in case of Olympic events, is then the major part of the competition. In all events except those where elimination rounds are held, shooters are divided as necessary into relays and shoot the match at different times during the competition day. In matches consisting of two stages, all shooters must complete the first stage before the second stage may commence. The stages are often completed on two consecutive days (especially so in 25 metre rapid fire pistol, the shotgun events, and the running target events). In larger matches, but only in the Olympic events, a final is added to the qualification round. (At a national level, there may be finals even in some non Olympic events, such as 50 metre rifle prone.) The top eight contestants (or top six in case of the shotgun events and 25 metre rapid fire pistol), qualify for the final. The final consists of 24 shots in the 10 meter air rifle and 10 meter air pistol events, 45 shots across all three positions in the 50 meter rifle three positions event, 20 shots (four five shot series) in the 25 metre events, and two series in the shotgun events (that is, 50 targets in trap and skeet.) In rifle and pistol finals, the score zones are divided into decimals, so that each final shot may give up to 10.9 points. In shotgun finals, there is still only a hit or a miss, but a special type of clay target with coloured powder is used to make it easier for spectators to immediately see the result. In determining the final result, the qualification score is discarded, so the winner is the shooter with the best aggregate score. Ties are resolved by shooting as many additional shots (or series at 25 metres) as needed to break them.
Нұсқаулық және теңдік
Барлық мылтық, тапанша және жылдамдап қозғалатын нысана жарыстарында нәтижелер он атыстан тұратын сериялармен тіркеледі, бірақ ешқайсысы осылай атылмайды. 300 метр, 50 метр және 10 метрдегі таза дәлдік жарыстары мергеннің өз темпімен орындалады, 25 метрлік тапанша жарыстары бес атыстан тұратын топтармен, ал жылдамдап қозғалатын нысана жарыстары бір атыстан атылады. Дегенмен, тең түскен жағдайда шешу үшін он атыстан тұратын сериялар қолданылады, яғни соңғы сериясы жақсы атылған қатысушы алға шығады. 2009 жылдан бастап, мүмкіндігі болған жағдайда, ішкі ондықтардың саны теңдікті шешудің бірінші критерийі болады. Финалсыз жарыстарда бұл жүйе чемпионаттарды анықтауы мүмкін, ал Олимпиада жарыстарында ол тек финалға іліккендерді анықтау және финалдағы бастапқы реттілікті белгілеу үшін қолданылады (немесе алты атыстан тұратын финалда, егер атысшылар соңғы орын үшін тең түссе, қосымша атыс өтеді). 25 метрлік орталық отпен ату және 25 метрлік стандартты тапанша жарыстарында медаль үшін тең түскен жағдайда бір топтық атыс арқылы шешім қабылданады. Доңғалақты жарыстар 25 нысана (қап және шкит), 40 нысана (әйелдердің екі нысанасы) немесе 50 нысана (ерлердің екі нысанасы) сериясымен тіркеледі.
In all rifle, pistol and running target events results are recorded in ten shot series, despite the fact that none of them are actually shot this way; the pure precision events at 300 metres, 50 metres and 10 metres are shot at the shooter's own pace, the 25 metre pistol events are shot in five shot strings, and the running target events are shot one shot at the time. However, the recorded ten shot series are used for tie breaking, so that the participant with the better last series comes before the other. From 2009 however, the number of inner tens, where applicable, will be the first tie breaking criterion. In events without finals this tie breaking system can decide championships, while in Olympic events it only decides the qualification and starting order for the finals (or starting order only, in the case of six shooter finals, where a special shoot off is held if shooters are tied for the last final place). In 25 metre center fire pistol and 25 metre standard pistol, ties for medal places are resolved by a one string shoot off. Shotgun events are recorded in series of 25 targets (trap and skeet), 40 targets (women's double trap) or 50 targets (men's double trap).
Тарих және жаңа оқиғалардың қабылдануы
Бірінші ISSF әлем чемпионаты 1897 жылы өткізілді, Олимпиадалық ату бағдарламасы 1930 жылға дейін көп өзгергенмен, Әлем чемпионаты бағдарламасы өте тұрақты болды. Алғашқы жарыстар 300 метрлік мылтық, 50 метрлік тапанша (1900 жылы қосылды) және 300 метрлік әскерлік мылтық (1911 жылы қосылды) болды. 1929 жылы бағдарлама 100 метрлік жылдам жүріс нысаны, 50 метрлік мылтық және тұзақпен кеңейтілді. Жедел ату тапаншасы, Олимпиадада танымал болғанымен, 1933 жылға дейін қосылмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірқатар жаңа жарыстар енгізілді. 1970 жылы пневматикалық қарулар мен 25 метрлік стандартты тапанша қосылғаннан кейін, көп қосымшалар болған жоқ, екі тұзақ – бұл ерекшелік. Жарыстар ISSF ережелерімен, бірақ ISSF ату жарыстарының тізіміне кірмейтін сынақ жарыстары ретінде мәртебеге ие болуы мүмкін. 5 оқпен атуға арналған пневматикалық тапанша – осындай жарыс. Дегенмен, жедел ату тапаншасының 10 метрлік нұсқасын дамыту тоқтап қалды, себебі осы қарудың арнайы пневматикалық нұсқасына аса көп атысшының қажеттілігі жоқ, сондай-ақ бұл ату түрі танымал болған бірнеше ел ISSF ұсынған ережелердің орнына басқа ережелерді қолданады. Автоматты тұзақ (кейде допты тұзақ деп те аталады) үшін ресми ISSF ережелері бар, бірақ бұл жарыс түрінен ISSF чемпионаты өткізілмейді.
The first ISSF World Shooting Championships were held in 1897, and while the Olympic shooting program changed heavily until the 1930s, the World Championship program was quite stable. The early events were 300 metre rifle, 50 metre pistol (added 1900), and 300 metre army rifle (added 1911). In 1929, the program was extended with 100 metre running deer, 50 metre rifle and trap. Rapid fire pistol, although a popular Olympic event, was not added until 1933. After World War II, a number of new events were introduced. After the inclusion of the airgun events and 25 metre standard pistol in 1970, however, there have not been many additions, double trap being an exception. Events can have a status as test events, with rules provided by the ISSF but not actually counted among the ISSF shooting events. 5 shot air pistol is such an event. The development of this 10 metre version of rapid fire pistol is more or less stalled however, as relatively few shooters have the special airguns needed, and several of the countries where the shooting form has some popularity use other rulesets instead of the one suggested by the ISSF. There are also official ISSF rules for automatic trap (also known as ball trap), although there are no ISSF championships in that event.