Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Емен ағашының түрі
Species of oak tree
Quercus gambelii, жалпы атауы Гэмбел емені, Солтүстік Американың батыс аяғы мен төменгі тауларында кең таралған жапырақты кішкентай ағаш немесе ірі бұта. Оны аймақтық түрде бұталы емен, еменді бұта және ақ емен деп те атайды. Гэмбел емені және Quercus gambelii деген жалпы және ғылыми атаулары американдық табиғатты зерттеуші Уильям Гэмбелдің (1821–1849) есімімен аталған.
Quercus gambelii, with the common name Gambel oak, is a deciduous small tree or large shrub that is widespread in the foothills and lower mountains of western North America. It is also regionally called scrub oak, oak brush, and white oak. The common and scientific names, Gambel oak and Quercus gambelii, were named after the American naturalist William Gambel (1821–1849).
Сипаттама
Quercus gambelii ағашының мөлшері әр түрлі жерлерде өзгеше болады. Ересек ағаштардың орташа биіктігі , бірақ кейбір жерлерде одан да биік, -ға жетеді. Жәндіктердің көп тіршілік ететін шеткі аймақтарда, мөлшерінен төмен өсімдіктер жиі кездеседі. Ағашының ағашы қатты және тығыз болғанымен, бұтақтары иректелген және қисық, сондықтан қар көп жауғанда сынбай иіледі. Қабығы қалың және қоңыр-сұр түсті. Жапырақтары әдетте ұзын және кең, орталық тамырдың екі жағында терең тілімделген; үстіңгі жағы жылтыр қою жасыл, ал астыңғы жағы ашық және жұмсақ. Ағаштар жапырақты және күзде жапырақтары көбінесе қызғылт сары мен сары түске боялып, тау беткейлерін жарқын түстермен көркейтеді. Гүлдері көктемде гүлдейтін, екі жынысты емес гүлшоғырлары. Ағаш әдетте теңіз деңгейінен жоғары биіктікте өседі, онда жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен аралығында болады. Бұл түр толық күн сәулесінде, жұқа, тасты, сілтілі топырақты төбелерде жақсы өседі, мұнда басқа өсімдіктермен бәсекелесуі шектеулі. Ол байытылған топырақта да жақсы өседі, бірақ онда өсу үшін кеңістікке таласуға мәжбүр. Бұл ағаш көктемде ылғалды және жазда ыстық, құрғақ болатын, орман өрттеріне қолайлы жағдай туғызатын жерлерге жақсы бейімделген.
Quercus gambelii trees differ in size from one location to another. The average mature height is from , but occasionally reaches heights of in some locations. Dwarf stands of plants under tall are common in marginal areas where heavy browsing occurs. Although the wood is hard and dense, its branches are irregular and crooked, making them flexible enough to bend without breaking when covered with heavy snow. The bark is rough and brownish gray. The leaves are generally long and broad, deeply lobed on each side of the central vein; the upper surface is glossy dark green, the undersurface is paler and velvety. Trees are deciduous and the leaves frequently turn orange and yellow during autumn, creating mountainsides of vivid colors. The flowers are inconspicuous unisexual catkins that occur in the spring. The tree typically grows at altitudes of above sea level where precipitation averages between per year. The species flourishes in full sun on hillsides with thin, rocky, alkaline soil where competition from other plant species is limited. It also does well in richer soils, but in those areas it is forced to compete for growing room. It is well adapted to locations where wet springs and hot, dry summers create conditions conducive to wildfires.
Экология
Өрттен кейін Гэмбел егісі тамырдан тез жаңарады. Өсімдік құрғақшылыққа төзімді. Оның ілесінде өсетін өсімдіктерге: шоқшаян, жебелі жапырақты бальзам, ірі тісті шаған, тау магониясы, ponderosa қарағайы және сервисберри жатады. Осымен байланысты құстар мен сүтқоректілерге: Вудхауздың шөпшегі, қарақұйрықты қарға, сайғақ, бұғы, суырлар және қаскырлар жатады. Гэмбел егісі көп болған жерде, бұғы және мал сияқты жануарлар үшін маңызды тамақ көзі болып табылады. Кейбір жәндіктер Гэмбел егісіне тәуелді: мысалы, Колорадо шашты көбелегі оны күшік шағаты үшін тамақ ретінде пайдаланады.
After a fire, Gambel oak quickly re establishes from root sprouts. The plant is drought tolerant. Associated plant species include: chokecherry, arrowleaf balsamroot, bigtooth maple, mountain mahogany, ponderosa pine, and serviceberry. Associated birds and mammals include Woodhouse's scrub jay, black billed magpie, grouse, deer, chipmunks and squirrels. Where abundant, Gambel oak is an important food source for browsing animals such as deer and livestock. Some insects depend on the Gambel oak: for example, the Colorado hairstreak butterfly uses it as a food source for caterpillars.
Қолданылуы
Тарихи тұрғыдан алғанда, Гэмбел еменінен алынған алқалар Американың жергілікті тұрғындары үшін сенімді тағам көзі болды. Егер алқалардың дәмі ащы болса, олардан таниндерді жуып шығаруға болады.
Historically, acorns from Gambel oak provided a reliable source of food for Native Americans. If bitter, tannins can be leached from the acorns.