Кіріспе
Кельлог дуысы (Quercus kelloggii) – Солтүстік Американың батысында өсетін қызыл дуыс секциясындағы (Quercus туысы, Lobatae секциясы, Agrifoliae сериясы) дуыс түрі. 20 миллион жылдан астам уақыттан бері генетикалық тұрғыдан олардан бөлінгенімен, оның жапырақтары (жемісі болмаса) Солтүстік Американың шығысы мен орталық бөлігінде кездесетін қызыл дуыс (Quercus rubra) және қара дуыс (Quercus velutina) сияқты қызыл дуыс секциясының басқа да түрлеріне өте ұқсас.
Quercus kelloggii, the California black oak or Kellogg oak, is an oak in the red oak section (genus Quercus, section Lobatae, series Agrifoliae) native to western North America. Although genetically separated from them for more than 20 million years, its leaves (though not its fruit) are remarkably similar in appearance to several other members of the red oak section including the red oak (Quercus rubra) and the black oak (Quercus velutina) found in eastern and central North America.
Сипаттама
Quercus kelloggii әдетте биіктігі мен диаметрі бойынша өседі. Ірі ағаштар биіктігі мен диаметрі бойынша 38 метрден асып, (Орегон штатындағы Сискию ұлттық орманында) 124 фут (38 метр) биіктікке және жуық қалыңдыққа жетеді. Бұл түр кедей жерлерде бұталы емен түрінде де өседі. Ашық жерлерде жапырағы кең және дөңгелек болып, төменгі бұтақтары жерге жуықтап немесе шоғыр сызығын құрайды. Жабық ормандарда жас ағаштардың жапырағы тар және жіңішке, ал ескі ағаштардың жапырағы дөңгелек болады. Жабық ормандарда ағаштардың төменгі бөлігі әдетте бұтақтардан бос болады. Бұл түрдің бұталары салыстырмалы түрде үлкен, ұзындығы бар. Ол теңіз деңгейінен жоғары биіктікте, мысалы, Шаста тауының маңында кездеседі. Калифорния қара емені Калифорниядағы басқа қатты ағаштардан көбірек аумақты алып жатыр. Мал да бұл түрді азық ретінде және жасыру үшін көп пайдаланады. Жүрек шіріген ескі ағаштарда қуыстар болады, олар құстарға ұя салуға немесе паналануға мүмкіндік береді. Бұтақтар ірі қара мал, қашан, жабайы шошқа, кеміргіштер, тау кескілері, Стеллердің қарғалары және тоқылдақтар тарапынан көп пайдаланылады. Жақсы жылдары батыс сұр қоян және қара құйрықты бұғының күзгі және қысқы рационының шамамен 50% бұтақтарды құрайды. Бұтақтардың мөлшеріне байланысты жас бұғылардың тірі қалу деңгейі артады немесе төмендейді. Бұл көптеген құстар үшін тамақ іздеуге қолайлы орта. Калифорнияның Техачапи тауларындағы емен ормандарында байқалған 68 құс түрінің барлығы Калифорния қара еменін тамақ іздеу қызметінің бір бөлігі ретінде пайдаланған. Ақ емен тоқылдағы, сары өрік және Нэшвилл соғыршысы Калифорния қара еменін ұнатады. Бұл еменде өсетін паразиттік өсімдік – Тынық мұхиты омыртқасы (Phoradendron villosum) құстарды тартатын жидектерді де береді.
Қолданылуы
Кейбір Калифорниялық үндістерлер ағаш ұны жасау үшін басқа түрлерге қарағанда Калифорниялық қара еменнің жемісін артық көреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл жеміс көптеген үнді тайпалары үшін негізгі тағам болған, олар әдетте ащы танинді сумен шайып шығарған. Үндістер бұл емен үшін оттың маңызды екенін білген және оның өсуын жақсарту және тамақ көзін қамтамасыз ету үшін еменді ормандарда мақсатты түрде от жаққан. Ағашы жиһаз, паллеттер және құрылыс ағашы жасауға қолданылады. Бұл ағаш сәндік өсімдік ретінде де пайдаланылады.
Ағаш
Калифорнияның қарағашы Калифорнияның қатты ағаш ресурстарының 29% құрайды және ол жерде ағаш өңдеуге жарамды негізгі қатты ағаш болып табылады. Түрдің жалпы болжамды ареалы 361 800 гектар (3618 шаршы километр немесе 894 000 акр); оның 239 200 га (2392 км² немесе 591 000 акр) орман алқабы және 122 600 га (1226 км² немесе 303 000 акр) орманды жерлер. Осы жердің 60% жеке меншікте, 31% ұлттық ормандарда, ал 9% басқа мемлекеттік жерлерде орналасқан. Бұл түр тарихи молдығынан күрт азайды. Бұған құрғақшылық, аурулар, жануарлардың жемірін жеуі, орман шаруашылығы тәжірибелері, өрттерді басу және адамның басқа да әсерлері сияқты бірқатар факторлар себеп болды. Жасыл ағаштарды отынға кесу осы түрдің азаюына әсер етті, ал мемлекеттік жерлерден жасыл ағаштарды заңсыз жинау әлі де проблема болып табылады. Орманшылар мен мемлекеттік органдар бұл түрді ұзақ уақыт бойы қоқыс ағаш деп санады. Ерте заманда қоныс аударушылар үшін оның жалғыз пайдасы – құнды қарағай және шыршаларды тасымалдауға қолданылатын есек машиналарының қазандықтарын отынмен қамтамасыз ету болды. 1960 жылдардың ортасында Калифорниядағы АҚШ Орман қызметінің саясаты Калифорния қарағашын жүйелі түрде жою болды. Мақсаты – қылқан жапырақты өсімдіктерге көбірек орын беру еді. Қарағай, шырша және секвойяларды пайдалануға асыққандықтан, қатты ағаштар көзқарастан тыс қалды. 1960 жылдары бірнеше көреген адамдардың бірі болған Гай Холл Калифорния қарағашының әдемі сынға ұшырағанын және жоюдан гөрі жақсырақ тағдырға ие болуға лайық екенін ойлады. 1965 жылы Холл федералдық агенттіктерді жою саясатын тоқтатуға көндірді. Калифорния қарағашының плантациялары егілген жерлерде жақсы нәтиже берді. Мұндай алқаптарды жұқару алқаптың өнімділігі мен ағаш сапасын арттырады және ағаштардың биіктігі жоғары болғанда немесе алқаптың тығыздығы (негізгі ауданы) 29 м²/га (125 фут²/акр) асып кеткенде ұсынылады. Бұл ағаш қылқан жапырақты ормандарда шашыраңқы таза алқаптарды сақтап, қатты ағаш өндірісі үшін де басқарылды. Бұл түрдің алқаптары көбінесе нашар жерлерде, қылқан жапырақты тұқымдардың сәтті өсуіне жағдай болмайтын жерлерде қалыптасады.
Өсіру
Q. kelloggii арнайы бау-бақша шаруашылығында жергілікті өсімдіктерге арналған, құрғақшылыққа төзімді, суды үнемдеуге және жануарлар мен құстарға қоректену ортасын құруға бағытталған бақтар үшін сәндік ағаш ретінде, сондай-ақ түрлі мемлекеттік, коммерциялық және ұйымдық тұрақты ландшафтты жақсарту және қалпына келтіру жобаларында қолданылады.