Кіріспе
Көбелек құрттарының дернәсілінің түрі
Кескіш құрттар – күндіз шөп сынықтарының немесе топырақтың астына тығылып, қараңғыда сыртқа шығып, өсімдіктермен қоректенетін көбелек құрттарының дернәсілдері. Дернәсіл әдетте кездесетін өсімдіктің алғашқы бөлігіне, атап айтқанда, көшеттің сабағына шабуыл жасайды және оны түбінен кесіп тастайды; осыдан олардың аты – кескіш құрттар. Биологиялық тұрғыдан алғанда, кескіш құрттар құрт емес, гусеницалар.
Тамақтандыру және жасыру
Жабық құрттардың личинкаларының тамақтану әдеттері әртүрлі: кейбіреулері кесіп түсірген өсімдігімен бірге қалып, оны жейді, ал басқалары кесілген көшеттен аз ғана тамақтанып, басқа жаққа көшіп кетеді; мұндай пайдасыз тамақтану әдісі егінге пропорционал емес зиян келтіреді. Сондықтан жабық құрттар бағбандар үшін, әсіресе көкөніс және астық өсірушілер үшін қауіпті зиянкестер болып табылады. Мысалы, Оңтүстік Африкада Agrotis segetum жүгерінің екінші ең зиянды зиянкесі деп есептеледі. Жабық құрттардың тамақтану тәсілі – күндіз жыртқыштар мен паразитоидтардан қашу стратегиясының бір түрі ғана екенін ескеру керек. Көптеген басқа гусеницалар, оның ішінде Noctuidae отбасы мен кейбір процессиялық гусеницалар да түнде тамақтану үшін шығады, бірақ аспан жарықтанғанда қайтадан жасырынады. Мысалы, Klugeana philoxalis сияқтылары қараңғыда Oxalis сияқты төмен өсетін шөптерге шабуыл жасайды және оларға жарық түскенде жерге түсіп кетеді. Ал кейбіреулері, түнде акация сияқты ағаштарға өрмелеп шығып, жібек іздер қалдырады, бірақ процессиялық гусеницалар сияқты ортақ іздер емес, жеке іздер қалдырады. Сондай-ақ, жемісті тесіп жейтін Serrodes partita құрты да тамақтанатын Pappea capensis ағашының жапырақтарының астында тіршілік етеді.
Түрлері мен әдеттері
Cutworm термині көбінесе Noctuidae тұқымдасына жататын бірнеше туыстағы түрлі түрлердің дернәсілдеріне қолданылады; алайда көптеген Noctuidae түрлері cutworm емес, ал дернәсілдерінің мінез-құлқы оларды cutworm деп атауға негіз беретін кейбір көбелектер Noctuidae тұқымдасына жатпайды. Агротис сегетум, А. ипсилон, А. экскламатионс және осы туыстың басқа да өкілдері – зиянды дернәсілдерімен белгілі Noctuidae көбелектері. Cutworm-дар ауыл шаруашылығы және бақшаларда кең таралған зиянкестер. Олар жапырақтарды, бүршіктерді және сабақтарды ашкере жейді, тіпті толық өсімдіктерді де жоя алады. Олар сабақтың түбінен көшетті "кесіп" тастайтын әдеттерінен осылай аталады. Кейбір түрлері жер астында тіршілік етіп, тамырлармен қоректенеді. Бақшаларда ең көп кездесетін зиянкестердің бірі – түрлі-түсті кескіш құрт (Peridroma saucia), ол бірнеше күннің ішінде толық бақшаларды және егістіктерді жапырақтарынан айыруы мүмкін.
Көрінісі және бақылау
Кескіш құрттар әдетте жасыл, қоңыр, сұр немесе сары, жұмсақ денелі, көбінесе бойлық жолақтары бар, 1 дюймге (2,5 сантиметрге) дейін жететін гусеницалар. Туыстар арасында көптеген айырмашылықтар бар. Олардың биологиясы мен күресу әдістері де әртүрлі болғандықтан, төмендегі материалды тек аймақтық ерекшеліктерге сәйкес қолдану керек. Көптеген климаттарда кескіш құрттар қыс бойы топырақтың астында соңғы жастағы личинкалар немесе қуыршақтар күйінде қыстайды. Бұл шаруаларға оларды жоюға мүмкіндік береді. Қысқы жырту көптеген зиянкестерді өлтіріп, қалғандарын жыртқыштарға жем етеді. Бұл астық егістігі сияқты қолайлы жағдайларда тиімді әдіс болып табылады. Балама ретінде, екі жағынан ашық галлондық ыдыс пайдалануға болады.
Табиғи жаулар
Көктемгі көбелектер көптеген паразиттік масалардың (Braconidae, Ichneumonidae, Tachinidae және Eulophidae тұқымдастарының түрлерін қоса алғанда) және шыбықтардың қоректік ортасы болып табылады, сонымен қатар паразиттікке шалдығу деңгейі кейде 80 пайызға дейін жетеді. Олар саңырауқұлақтар, энтомопатогенді нематодалар мен вирустарға да қоныс терісі болып табылады, ал жер бетіндегі қоңыштар үшін жем болып саналады.