Кіріспе

Малайзиядағы кино түсіру

Жапон отаршылдық билігі кезінде, 1941-45

1941 жылы жапондықтар Малайзияны басып алған кезде алғашқы жапондық кинокомпаниялар жергілікті кино өндірісінің өте шектеулі екенін анықтады. Көрме нарығында қытайлық компаниялар басым болды, әсіресе Шоу ағайындылары. Жапондықтар кейіннен Малайяны дәл осындай мақсаттар үшін қолданады, тіпті Шоулардың көмегімен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы кең ауқымды кино көрме желісіне кіру үшін. Малая жапондықтардың тұсында ірі кино өндірісі орталығы болмағанымен, Жапония үшін стратегиялық маңызды кино нарығы және Оңтүстік-Шығыс Азияға және одан тыс жерлерге фильмдер шығару үшін ыңғайлы форпост болды. Жапондық киностудиялар Шонанда (жапондықтар Сингапур деп атаған) бірнеше фильм түсірді. Southern Winds II (続・南の風, 1942, Shochiku Studios), Tiger of Malay (マライの虎, 1942, Daiei Studios) немесе Singapore All Out Attack (シンガポール総攻撃, 1943, Daiei Studios) сияқты фильмдер аймақты қарапайым, бірақ адал адамдар мекендейтін, ресурстарға бай экзотикалық жер ретінде көрсетті. Жапондық отаршылдық фильмдер де аймақты жыныстық қатынаспен байланыстырды, өйткені көптеген "Караюки сан" немесе жезөкшелер жезөкшелерге сатылды немесе ғасырдың басында Оңтүстік-Шығыс Азияға ақша табу үшін кетті. Karayuki san (からゆきさん, 1937, Toho Studios), Киношита Кейсукедің Flowering Port (花咲く港, 1943, Shochiku Studios) және кейіннен Имамура Шохеидің Whoremonger (女, 1987, Toei Studios) фильмдері, барлығы кем дегенде ішінара жергілікті жерде түсірілген, бұл субжанр жапон киносындағы малайя бейнелеулеріне қаншалықты басым екенін көрсетеді.

Даму және құлдырау, 194575

1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Шоу ағайындылары 1947 жылы Раджханның "Сингапур ди таталу малам" (Сингапур түнде) атты түсірген фильмін қайтадан бастады. Олар кинотеатрлардың желісін қолдап, фильм жақсы қабылданады. Шоу ағайындылары көбірек фильмдер түсіріп, жаңа тұлғаларды таныстырды, соның ішінде Суматрада туған Касма Бути. Оның алғашқы фильмі "Семпака" аралдық қыздың өмірі туралы болды. 1948 жылы П. Рамли, кейіннен малай киносының ең көрнекті тұлғаларының біріне айналды, ол өзінің алғашқы фильмін "Синта" (Махаббат) фильмінде түсірді. Рамили композитор және әнші ретінде өзінің музыкалық қабілеттері арқасында танымал болды. Ол жетекші актер, комик, драматург, сценарист және кинорежиссер ретінде өте көпжақты болды. Оның алғашқы фильмдерінің көпшілігі ән мен би сахналарын қамтиды, бұл үрдісті үнді кинорежиссерлері енгізді. Раджханнан кейін Шоу ағайындылары көптеген басқа да үнді кинорежиссерлерін әкелді, олардың ішінде С. Раманатан, К. Р. Сейтарама Састри, Фани Мажумдар және Д. Л. Кришнан, К. М. Башкер сияқты жергілікті кинорежиссерлер тәжірибе мен шәкірттер арқылы кәсіп пен техниканы үйренді. 1960 жылдары шетелдіктердің көбі жергілікті директорлармен алмастырылды. Shaw Brothers киностудиясының табысы басқа кәсіпкерлерді де осы бизнеске кірісуге талпындырды. Бұған мысал ретінде 1951 жылы Хсу Чиу Менг бастаған "Нусантара" кинокомпаниясын айтуға болады. Алайда ол тәуелсіз театрларға қатты тәуелді болды, ал оншақты фильм түсіргеннен кейін, Нусантара 1954 жылы жабылды. 1952 жылы Хо Ах Лок Сингапурдың Тампинес-роудта студия ашты, ол өзінің компаниясын Rimau Film Productions деп атады, кейіннен Keris Film Productions деп аталды. Хо кино таратушы ретінде кішкентай театрлардың иесі болды. Ол бірнеше фильм түсіруге қол жеткізді, ал 1956 жылы миллионер Лок Ван Тоға тиесілі Cathay Organisation компаниясымен бірікті. Компанияның аты Кэти Керис Филм Продакшнс болып өзгертілді, оның студиясы Сингапурдың Шығыс жағалауындағы жолда орналасқан. Малайя мен Сингапурдағы өз театр желісімен қолдау тапқан Катей Керис фильмдері Шоудың MFP студиясы шығарған фильмдерге қарсы шықты. Шоу студиясы мен Катей Керис жылына 10 фильм түсіреді. Сол алғашқы жылдары фильмдердің бәрі ақ-қара түсті болатын. Студияның өз зертханасы, жазба және монтаждау орындары болды. Тiкелей дыбыс жазу 1960 жылға дейiн бастапқыдан бастап стандартты практика болды; кейiннен синхрондау немесе дубляж жүйелерi қол жетімді болды және олар бүгiн де қолданылады. Сценарийлер көбінесе халық ертегілеріне, сахналық пьесаларға және ойдан шығарылған немесе шынайы тарихи кейіпкерлер немесе оқиғалар туралы аңыздарға негізделген. 1956 жылы МФП "Ханг Туа" фильмін түсірді. Фильмді Eastman Color-та өңдеп, режиссері - үндістандық Фани Мажумдар. П. Рамли Ханг Туа рөлін ойнады және фильмге музыка жазды. Осыған жауап ретінде Катей Керис Ханг Джебат фильмін шығарды. Бұл фильм Ханг Туахтың ең жақын досы туралы, ол өмір мен өлімге қарсы күреске түседі. Олар жұмысын тоқтату алдында MFP және Cathay Keris әрқайсысы үш түсті фильмдер шығарды. Шоу ағайындылары Рибут (Шорм), Ханг Туа және Раджа Берсионг (Тілті патша) фильмдерін шығарды. Кейінгісі - Кедах штатының аңызы, оны Малайзияның бірінші премьер-министрі, марқұм Тунку Абдул Рахман жазған. Катай Керис "Бұлух Перинду" ("Сақыллы флейта"), "Сина Гадис Римба" ("Борнеоның қыз-келіншегі") және "Махсури" ("Ланкавидің қыз-келіншегі") атты фильмдерді шығарды. Бұл кезеңде көптеген жаңа компаниялар пайда болса да, соның ішінде Нусантара фильмдері, Тан және Вонг кинокомпаниясы, Римау продюсерлері және Катай Керис, көптеген өндіріс шығындарының артуы мен аудиторияның азаюы салдарынан жабылып, Сингапурда тек MFP және Cathay Keris жұмыс істейді. 1961 жылы Х. М. Шах Куала-Лумпурдың шетінде жердің бір бөлігін сатып алып, оны "Мердека" студиясына айналдырды. Бастапқыда кішігірім болса да, Сингапурдағы екі студиядан ең ірі жұлдыздар кетуін бастағаннан кейін, оның өсуі күрт өсті. Ол ұлттық зоопарктің жанында, Хүлү Келанг жолынан 13 шақырым жерде орналасқан. Бүгінде бұл ғимарат Малайзияның Ұлттық кино даму корпорациясының (FINAS) бас кеңсесі болып табылады. Шоу ағайындылары Сингапурдағы кейбір кинорежиссерлерін, соның ішінде Л. Кришнан, П. Рамли, Салех Гани, Джамил Сулонг, Омер Рожик, С. Кадарисман, Судармаджи, Наз Ахнас, М. Амин және Джинс Шамсуддинді Мердекада фильмдер түсіру үшін жіберді.

Қайта өрлеу, 1975 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1975 жылы қайта өрлеу "Сабах Фильмс" компаниясы "Кеуле Комат" (Кеуле Комат) атты алғашқы фильмінің табысын орасан зор етіп жинады. Көп ұзамай басқа компаниялар, мысалы, Перфима, Сайед Кечик, Индра, Джинс Шамсуддин және басқалар пайда болды. 1980 жылдары көптеген өзгерістер болды. 1981 жылы FINAS-ті құру кино индустриясының өсуін дамыту және ынталандыру және әртүрлі құралдармен, соның ішінде зерттеу және консультациялық қызметтер көрсету арқылы стандарттарды сақтау үшін маңызды болды. FINAS осы уақыттан бері осы саланы дамыту үшін көптеген құралдарды құрды, соның ішінде жас кинорежиссерлерге өз әлеуетін сынап көруге мүмкіндік беретін несиелік бағдарлама бар. Өнеркәсіптің қайта жандануы жергілікті кино өндірісінің кейбір форматтарына да өзгерістер енгізді. Фильмдердің барлығы дерлік түсті түсірілді, кейбіреулері ауқымы мен кейбіреулері стандартты форматта. Белгілі бір компанияға немесе студияға тіркелген суретшілерге белгіленген жалақылар болған жоқ. Компания үш функцияның тек екеуін ғана орындай алады: өндіріс, тарату немесе көрме, белгілі бір тараптың монополиясынан аулақ болу үшін. Сондай-ақ, өндірушілер ойын-сауық салығын қайтарып, өздерінің инвестицияларының бір бөлігін қайтарып алуы мүмкін. Жергілікті кино түсірушілерді тағы бір ынталандыру - оларды теледидар бағдарламаларын фильмдер немесе бейне форматында жасауға шақыру. Нәтижесінде, қазір FINAS-та 300-ден астам кинокомпания тіркелген. 1989 және 1990 жылдары 20-дан астам көркем фильмдер түсірілді, бұл сан 1995 жылы 15-ке дейін төмендеді, бірақ 1985 жылы түсірілген бес көркем фильмнен көп. 2000 жылдардың ортасында Малайзияның кино индустриясы отандық фильмдер өндірісінің санының 1999 жылы жеті фильмнен 2009 жылы 26 фильмге дейін өсуін көрді. Жергілікті кинотеатрлар жаңа кинотеатрлар ашуға және шетелдік фильмдерді жергілікті кинотеатрларда көрсетуге шектеу қоюға байланысты. Қазіргі уақытта Малайзияның кино индустриясы Индонезия, Таиланд, Филиппин және Үндістан сияқты көршілес аймақтық кинотеатрлардан бәсекеге түседі. 2007 жылы Тан Чуй Муидің "Сүйіспеншілік бәрін жеңеді" фильмі 36-шы Халықаралық Роттердам кинофестивалінде "Тайгер" сыйлығын жеңіп алды. 2008 жылы Лиу Сенг Таттың "Керсектегі гүл" фильмі 37-ші Халықаралық Роттердам кинофестивалінде "Тайгер" сыйлығын жеңіп алды. 2011 жылы Малайзияда 40-тан астам фильм түсірілді. 2012 жылы FINAS жергілікті кино индустриясы кезігетін экранның кешігуін шешу үшін Skim Wajib Tayang компаниясымен бірлесіп, жергілікті кинотеатрларда аптасына 2 жергілікті фильмді көрсетуге рұқсат берді. 2012 жылы Малайзияда 70 фильм көрсетілді. Әлемдік пандемия кезінде кинотеатрлар 2020 жылдың наурызынан бастап 2021 жылдың қыркүйегіне дейін бір жылға дейін жабық болды. 2022 жылдың шілдесінде кинотеатрларға келушілердің қайта жанданыуына Сямсул Юсуфтың режиссерлік "Мат Килау: Кебанкитан Баһлаван" ("Мат Килау: Жауынгердің өрлеуі") фильмінің көп келушілері дәлел болды, онда ол "13 күнде RM53 миллион тапқан" деп мәлімдеді, осылайша өзінің режиссерлік фильмі "Мунафик 2" фильмін жеңіп, өзінің кіші інісі "Полис Эво 3" фильмінің алдында тарихи эпопеяға ие болды.

18+ санаттағы фильмдер

Малайзия кино өнеркәсібінің басталуында фильмдер көру кезінде жас шектеулері болмаған, фильмдер қатаң нұсқаулар бойынша түсірілді. Мысалы, жыныстық көріністер мен қылмыстарға жол берілмеді. Малайзия киносының классификациясы 1996 жылы кіші балалардың ата-аналарына балаларының орынсыз материалдарды көруіне жол бермеу үшін мүмкіндік беру үшін енгізілді. Малайзияда 18+ санаты бойынша төрт категория қолданылады, басқа елдерден айырмашылығы, олар әр жасқа бір ғана сыныптама қолданды. Бұл 18PA, 18PL, 18SG және 18SX, бірақ 18PA сирек қолданылады. 1996 жылға дейінгі фильмдер де рейтингке ие, ал 1996 жылға дейінгі кейбір жергілікті фильмдер кейін 18+ рейтингке ие болды, мысалы, Mekanik (1983) (кейін 18SX) және Pelumba Malam (1989) (кейін 18PL). Алғашқы екі фильмнің рейтингі 18+, Литар Касих (1996) және Панас (1998) фильмдері 18SX болып саналды. Алайда, бұл фильмдер әлі де Малайзияда кассада таңғажайып табыстарға қол жеткізді. Малайзия фильмдері үшін 18+ рейтингісі қолданылған соңғы фильм - Адриан Техтің режиссері 2022 жылы жарық көрген "Ассистент" фильмі.

Малай тілінде емес кино

Малайзия фильмдері тамил және мандарин тілдерінде де түсіріледі. Жағат атты малайзиялық тамил фильмі 2016 жылы ең жақсы малайзиялық фильм деп танылды.

Жаңа фильмдер жіктелуі

2012 жылдың 29 наурызында Малайзияның киноцензуралық кеңесі кинофильмдерді жіктеу үшін жаңа түсті кодталған логотип дизайнын шығарды. U немесе "Umum" енді көк түсті, бұл фильмді барлық жастағы адамдар көре алады дегенді білдіреді және ол Басқарманың пікірінше құндылықтарды оңтайлы бейнелеуден тұрады. P13 немесе "Penjaga 13" сары түсті, бұл фильмді 13 жасқа толмағандарға емес, ата-анасының немесе қамқоршысының басшылығымен көруге болатындықтан, оны қарау кезінде сақ болу керектігін білдіреді. 18 қызыл түсті, бұл фильм 18 және одан жоғары жастағы көрермендерге ғана жарамды, өйткені онда зорлық-зомбылық, қорқыныш және жыныстық бейнелер, сондай-ақ діни, саяси және әлеуметтік элементтер бар. Барлық осы өзгерістер 2012 жылдың 1 сәуірінен бастап күшіне енеді. 2023 жылдың 1 ақпанынан бастап P12 немесе "Penjaga 12" жасыл түсті P13 орнына ауысады, ал P13 "кәмелетке толмағандарды" қорғау үшін 13-ке дейін жаңартылады және түсі бірдей (сары) болады. 16 жастан асқандар үшін - бұл тек қана 16 жастан асқандар үшін.