Кіріспе

1982 жылғы австралиялық романтикалық саяси драма
1982 жылғы фильм

Индонезияда 1998 жылы төңкеріс көшбасшысы және саяси мұрагері Сухартоның күштеп отставкаға кетуіне дейін 2000 жылға дейін көрсетуге тыйым салынды. "Қауіпті өмір сүру жылы" деген атау – Сукарно қолданған итальян тіліндегі "vivere pericolosamente" фразасынан алынған, мағынасы "қауіпті өмір сүру". Сукарно 1964 жылғы Индонезия Тәуелсіздік күніне арналған сөзінде осы фразаны қолданған.

Сюжет

Австралиялық телеарнаның тәжірибесіз шетелдік тілшісі Гай Гамильтон Джакартаға тағайындамамен келеді. Ол шетелдік тілшілер қауымының жақын мүшелерімен, соның ішінде Ұлыбритания, АҚШ және Жаңа Зеландия журналистерімен, дипломаттармен, және Билли Кванмен танысады – қытай-австралиялық, бойында кемшілік болғанымен, зерек ақыл-ойы мен жоғары моральдық қағидаларымен ерекшеленетін адам. Гамильтонның алғашқы әрекеттері сәтсіз аяқталады, себебі оның алдағы тілшісі Индонезиядағы өмірге көңілі толып, Гамильтонды өзінің байланыстарымен таныстырмай кетіпті. Журналистер қауымы оған аз көңіл бөледі, олар Сукарно режимінен, Индонезия Коммунистік партиясынан (ПКИ) және консервативті мұсылмандық бағыттағы Индонезия әскерінен ақпарат алу үшін бәсекелеседі. Бірақ Билли Гайға көңіл бөліп, оған маңызды саяси тұлғалармен сұхбаттасуға көмектеседі. Билли Гайды британ елшілігінің әдемі, жас ассистенті Джилл Брайантпен таныстырады. Билли мен Джилл жақын дос, алайда Билли оның Гаймен араласуын сырттай басқарады. Ұлыбританияға қайтуға дайындалып, бастапқыда Гайға қарсылық көрсеткен Джилл, кейін оған ғашық болады. Қытай коммунистерінің ПКИ-ге қару-жарақ жеткізіп жатқанын білген Джилл, Гайдың өмірін сақтап қалу үшін оған бұл ақпаратты жеткізеді, бірақ ол қару-жарақ жеткен кезде болатын коммунистік бүлік туралы хабарлауды қалайды. Осыған қатты наразы болған Билли мен Джилл Гаймен байланысты үзеді, ол американдық журналист Пит Кертис пен оның жеке көмекшісі және жүргізушісі Кумармен қалады, ол құпия түрде ПКИ мүшесі болып шығады. Алайда Кумар Гайға адал болып қалады және оған болып жатқан жағдайды түсіндіруге тырысады. Билли Сукарноның көптеген индонезиялықтардың қажеттіліктерін қанағаттандырмауына ашуланып, «Сукарно халқына тамақ бер!» деген жазуды «Индонезия» қонақүйінен ілуге шешім қабылдайды, бірақ күзетшілер оны терезеден лақтырып жібереді, ол Гайдың қолында көз жұмады. Джилл де оның қазасын көреді. «Үлкен жаңалықты» іздеудегі Гай, армия генералдары коммунистік жүк туралы білгеннен кейін билікті басып алып, жазалау шараларын қолданғаннан кейін президенттік сарайға барады. Армия офицерімен болған қақтығыста Гайдің көзі зардап шегеді. Биллидің үйінде жалғыз отырған Гай, Билли оған айтқан «Барлығы құштарлықпен бүркелген» деген Бхагавад-гитадан алынған сөздерді еске түсіреді. Кумар оны аралап, сәтсіз төңкеріс туралы хабарлайды. Көзіне қанағаттандырылмас зақым келтіру қаупіне қарамастан, таңғышпен оралған Гай Кумарды оны әуежайға апаруға шақырады, онда ол Джакартадан соңғы рейске отырып, Джиллмен қайта қосылады.

Даму

Бірқатар кинорежиссерлер, оның ішінде Филипп Нойс, Кристофер Кохтың романына құқықтарды сатып алуға қызығушылық танытты. Бірақ сәттілік Питер Вейрге бұйырды. Кох алғашқы нұсқасын жазды, бірақ Вейр оған қанағаттанбады. Алан Шарп үш нұсқа тағы жазды, сосын Дэвид Уильямсон бірнеше нұсқаға тартылды. Кейін Кох дауыстық мәтінге жұмыс істеу үшін қайтадан қатысты, бірақ ол ешқашан Питер Вейрмен сөйлеспеді. Кох кейіннен соңғы сценарийдің "55% Уильямсон/Вейр және 45% Кох" екенін мәлімдеді. Фильм бастапқыда Оңтүстік Австралия кинокорпорациясы және Австралия кинокомиссиясының қолдауымен жасалды, ал халықаралық таратуды MGM/UA Entertainment Company ұйымдастырды. Бірақ SAFC кейіннен жобадан бас тартты, ал Вейрдің агенті MGM-ге 6 миллион долларлық бюджетті толығымен өздері қамтамасыз етуді ұсынды, солай да болды. Бұл сол кездегі ең амбициялы австралиялық фильм болды және Австралия мен Голливуд студиясы арасындағы алғашқы бірлескен өндірістердің бірі еді.

Кастинг

Биші Дэвид Аткинс бастапқыда Билли Кван рөліне бекітілген. Алайда, репетициялар барысында Уир өзінің кейіпкері мен Мел Гибсонның арасындағы қарым-қатынас дұрыс емес екенін сезіне бастады, сондықтан ол рөлді қайта қарауға шешім қабылдады. Боб Балабан мен Уоллес Шон сияқты бірнеше актерлер осы рөлге үміткер болды, бірақ Уир Линда Ханттың суретін көргеннен кейін оны сынаққа шақырды және оны рөлге таңдады. Рөлді орындау үшін түсірілім кезінде Хант шашын қысқартты, қара түске бояды, белге төсем салды, қабауын қырқып, көйлек қалтасына бірдеңе салды. 1986 жылы "Бомба" журналымен берген сұхбатында Хант сұхбаттасушының Билли Кван "жеке тұлға емес, жыныстық екіұштылығы бар күрделі кейіпкер" деген пікірімен келісті.

Түсірілім

Алғашында Джакартада түсірілуі жоспарланған, бірақ Индонезияда түсіруге рұқсат берілмеді, сондықтан фильмнің көп бөлігі Филиппинде, Маниланың Киапо ауданында және Банау егістік террасаларында түсірілді. Уир: "Соңында, барлық кемқона жағдайлар бірдей көрінеді" деді. Фильм исламға қарсы болады деп ойлаған мұсылмандардан Уир мен Гибсонға қатысты өлім туралы қорқытулар өндірісті Австралияға көшіруге мәжбүр етті. 1982 жылдың сәуір айының басында түсірілім тобы Филиппиндегі алты апталық түсірілімнің бесінші аптасында Сиднейге көшті, түсірілмеген шағын ғана көрінелер қалды. Австралияда түсірілім тағы алты аптаға созылды. Гибсон өзінің Гай кейіпкерін сипаттап: "Ол сөзшең шайтан емес. Ол жас және оның бірнеше қиын жақтары бар, мен де осылай деуге болады деп ойлаймын" деді.

Музыка

Оригиналды музыка Морис Жарреге жатады және онда Литтл Ричардтың «Tutti Frutti» және «Long Tall Sally», сондай-ақ Джерри Ли Льюистің «Whole Lotta Shakin' Goin' On» сияқты бірнеше дәуірлік туындылар бар. Оның ең танымал музыкасы – Вангелис жазған «L’Enfant». Актер Линда Хант сомдаған Билли Кван классикалық музыканы ұнататынымен белгілі, оның ішінде Рихард Штраустың «Four Last Songs» шығармасынан алынған бөлім Кван үшін және Мел Гибсон сомдаған австралиялық тілшімен арақатынасы үшін терең сезімдік әсерге ие.

Шығару

Қауіпті өмір жылы Австралияда 1982 жылдың 16 желтоқсанында Сиднейдегі Питт орталығында көрсетілді. Фильм 1983 жылғы Канн кинофестиваліне ілікті, оған Уир, Гибсон және Уивер фильмді насихаттау үшін қатысты, онда көрермендер мен сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, мақтауға ие болды. Гибсон Лондонда "Баунти" фильмін түсіру кезіндегі үзілісте фестивальге қатысты.

Үй медиасы

Фильм 1984 жылы Австралияда VHS форматында, ал 1985 жылы LaserDisc форматында сатылымға немесе жалға берілді, оның ұзақтығы 117 минуттан тұратын қысқартылған нұсқасы болды. Warner Bros. 2000 жылдың маусым айында АҚШ-та "The Year of Living Dangerously" фильмін DVD форматында, қосымша мүмкіндік ретінде театрлық трейлермен бірге шығарды. 2002 жылы ол Австралияда DVD форматында жарық көрді.

Кассалық жинақ

Фильм Австралияда 1982 жылдың 17 желтоқсанында көрсетілді. 6 миллион долларлық бюджетпен түсірілген "Қауіпті өмір сүру жылы" фильмі Австралиядағы прокаттан 2 898 000 доллар табыс тапты. Фильм 1983 жылдың 21 қаңтарында АҚШ-та шектеулі көрсетіліммен, ал 1983 жылдың 18 ақпанында кеңінен көрсетілді. АҚШ-та шектеулі көрсетілімдегі алғашқы апта соңында фильм бір кинотеатрда 35 000 доллар тапты. Бүкіл ел бойынша шыққан кезде фильм кассада он үшінші орынға ие болды және Президенттер күні демалысында 690 кинотеатрда 1 716 040 доллар жинады. Шектеулі көрсетілімнен кейінгі алтыншы аптасында (бірақ, жалпыұлттық көрсетілімнің екінші аптасында) "Қауіпті өмір сүру жылы" 679 кинотеатрда 1,2 миллион доллар (сол кезеңдегі жалпы сомасы 3 469 305 доллар) тауып, он бірінші орынға көтерілді. Содан кейін ол жетінші аптасында 932 370 доллар (жалпыұлттық деңгейде үшінші) тапты, бұл 25,7% төмендеу, ал сегізінші аптасында 290 экранда 802 753 доллар жинады, екеуі де он үшінші орында аяқтады. 49 апталық көрсетілімнен кейін фильм 10,3 миллион долларлық кассалық табыспен аяқталды.

Сыни қабылдау

Rotten Tomatoes сайтында фильмнің 32 рецензияға негізделген 88% рейтингі бар, орташа бағасы 7.82/10. Сайттың консенсусы былай деді: "«Қауіпті жыл» – интеллектуалды, ширақ интригалық оқиға және керемет романтикалық фильм. Мел Гибсон журналист рөлінде, ал Сигурни Уивер Индонезиядағы саяси тәртіпсіздік кезінде Джакартадағы британдық елшіліктің қызметкері рөлінде тамаша өнер көрсеткен". Metacritic 9 сыншының бағасына сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 65 бал берді, бұл "жалпы алғанда жақсы пікірлер" дегенді білдіреді. «Chicago Sun-Times» газетінің киносыншысы Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыз берді және Ханттың актерлік шеберлігін жоғары бағалады: «Билли Кван рөлін таң қалдыратынындай, әйел адам сомдады – Линда Хант, Нью-Йорк сахнасындағы актриса. Ол рөлге соншалықты терең бойлап кірді, ол еркек емес деп ойлауға ешкімнің келмейді. Міне, осы – керемет актерлік өнер, бір адамның екінші адамға керемет түрленуі». «The New York Times» газетінде Винсент Канби Гибсонның актерлік шеберлігін мақтады: «Егер бұл фильм Мистер Гибсонды («Галлиполи», «Жол сарбазы») халықаралық жұлдыз етпесе, онда басқа ештеңе оны жасай алмайды. Ол қажетті талантқа және экрандық тартымдылыққа ие». Алайда, «Time» журналының Ричард Корлисс былай жазды: «Бірақ, өзінің ойларымен С.Дж. Кохтың 1978 жылғы романының сюжетін үйлестіруге тырысқанда, Уир фильмге тым көп бейне мен ақпарат салған сияқты. Сюжет нақты өмірдегі мүмкін емес жағдайларға тіреліп, кейіпкерлер көрерменнің жүрегіне немесе назарына сирек жетеді». «Washington Post» газетіндегі Гари Арнольд фильмді «саяси интриганың ауыр кемшіліктері бар, бірақ тартымды оқиғасы, әрине, үйлесімді драмалық емес болса, атмосфераның жеңісі» деп сипаттады. «Newsweek» журналы фильмді «көптеген мүмкіндіктерді ысырап еткендіктен, көңіл көншітпейтін сәтсіздік» деп атады. Уир 1983 жылғы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» сыйлығына ұсынылды, ал Хант «Ең үздік екінші пландағы әйел актриса» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды.

Марапаттар

Сыйлық санаты Тақырыбы Нәтижесі Академия сыйлығы Ең үздік қосалқы әйел Линда Хант Австралия кино институтының сыйлығы Ең үздік фильм Джим МакЭлрой Ең үздік режиссер Питер Уэйр Ең үздік ер адам басты рөлде Мел Гибсон Ең үздік әйел адам қосалқы рөлде Линда Хант Ең үздік бейімделген сценарий Кристофер Кох, Питер Уэйр және Дэвид Уильямсон Ең үздік операторлық Рассел Бойд Ең үздік костюм дизайны Терри Райан Ең үздік монтаж Уильям М. Андерсон Ең үздік түпнұсқа музыка Морис Джарр Ең үздік өндіріс дизайны Венди Стайтс және Герберт Пинтер Ең үздік дыбыс Жанин Чиаво, Питер Фентон, Ли Смит және Эндрю Стюарт Төрешілер сыйлығы Питер Уэйр және Линда Хант Бостон кино сыншылар қоғамының сыйлығы Ең үздік қосалқы әйел Линда Хант Канн кинофестивалі Алтын пальма жеңімпазы Питер Уэйр Кино жазушылар шеңберінің сыйлығы Ең үздік шетелдік фильм Алтын глобус сыйлығы Ең үздік қосалқы әйел – фильмде Линда Хант Канзас қаласы кино сыншылар шеңберінің сыйлығы Ең үздік қосалқы әйел Лос-Анджелес кино сыншылар қауымдастығының сыйлығы Ең үздік қосалқы әйел Ұлттық кино сыншылар кеңесінің сыйлығы Ең үздік қосалқы әйел 3-орын Нью-Йорк кино сыншылар шеңберінің сыйлығы Ең үздік қосалқы әйел Америка жазушылар гильдиясының сыйлығы Ең үздік драма – басқа ортадан бейімделген Дэвид Уильямсон, Питер Уэйр және С.Дж. Кох