Кіріспе
Радиациялық күйік - сәулеленудің әсерінен теріге немесе басқа биологиялық тін мен ағзаларға зақым келтіру. Ең көп алаңдататын сәулелену түрлері - жылулық сәулелену, радиожиілік энергиясы, ультрафиолет сәуле және иондаушы сәулелену. Радиациялық күйіктің ең көп тараған түрі - УФ-сәуледен пайда болған күннің әсерінен пайда болған күйігі. Диагностикалық медициналық бейнелеу немесе сәулелік терапия кезінде рентген сәулелеріне көп әсер ету сәулелену күйілуіне әкелуі мүмкін. Иондаушы сәулелер ағзадағы жасушаларға әсер етіп, оларды зақымдаған кезде, ағза осы зақымдануға жауап береді, нәтижесінде эритема пайда болады, яғни зақымдалған жердің айналасы қызарйды. Радиациялық күйілу жиі радиациялық әсерден пайда болған қатерлі ісік ретінде қарастырылады, себебі иондаушы сәулеленудің ДНК-мен өзара әрекеттесуі және зақымдануы, кейде жасушаның қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Қиық магнитронды жер бетінде және ішкі күйдіру үшін дұрыс қолданбау мүмкін. Фотон энергиясына байланысты гамма сәулеленуі терең гамма күйілуіне әкелуі мүмкін, 60Co ішкі күйілу жиі кездеседі. Бета-жағармайлар бета-бөлшектерінің денеге терең енуіне мүмкіндік бермейтіндіктен, бета-жағармайлар жай болады; бұл күйдірілгендер күннің әсерінен пайда болған күйдіріктерге ұқсас болуы мүмкін. Альфа бөлшектері ішкі альфа күйілуін тудырады, егер олар тыныс алу арқылы сыртқа шығарылса, онда ерифема аз болады. Радиациялық күйдірулер дененің радиожиілік энергиясын сіңіріп, оны жылуға айналдыратын кез келген жиіліктегі жоғары қуатты радио хабар таратушыларда да болуы мүмкін. АҚШ Федералды байланыс комиссиясы (FCC) радиостанциялар шығарынды қауіпсіздігін бағалауы тиіс ең төменгі қуат 50 Вт деп санайды. Әсіресе қауіпті деп саналатын жиіліктер адам денесі резонанс бола алатын жерде, 35 МГц, 70 МГц, 80 МГц, 100 МГц, 400 МГц және 1 ГГц жиіліктерінде пайда болады. Микротолқынды толқынды қыздырудың әсері өте күшті болса, микроволғалы күйік пайда болуы мүмкін.
A radiation burn is a damage to the skin or other biological tissue and organs as an effect of radiation. The radiation types of greatest concern are thermal radiation, radio frequency energy, ultraviolet light and ionizing radiation. The most common type of radiation burn is a sunburn caused by UV radiation. High exposure to X rays during diagnostic medical imaging or radiotherapy can also result in radiation burns. As the ionizing radiation interacts with cells within the body—damaging them—the body responds to this damage, typically resulting in erythema—that is, redness around the damaged area. Radiation burns are often discussed in the same context as radiation induced cancer due to the ability of ionizing radiation to interact with and damage DNA, occasionally inducing a cell to become cancerous. Cavity magnetrons can be improperly used to create surface and internal burning. Depending on the photon energy, gamma radiation can cause deep gamma burns, with 60Co internal burns common. Beta burns tend to be shallow as beta particles are not able to penetrate deeply into a body; these burns can be similar to sunburn. Alpha particles can cause internal alpha burns if inhaled, with external damage (if any) being limited to minor erythema. Radiation burns can also occur with high power radio transmitters at any frequency where the body absorbs radio frequency energy and converts it to heat. The U. S. Federal Communications Commission (FCC) considers 50 watts to be the lowest power above which radio stations must evaluate emission safety. Frequencies considered especially dangerous occur where the human body can become resonant, at 35 MHz, 70 MHz, 80 100 MHz, 400 MHz, and 1 GHz. Exposure to microwaves of too high intensity can cause microwave burns.
Түрлері
Радиациялық дерматит (радиодерматит деп те аталады) - иондаушы сәулелерге ұзақ уақыт әсер етумен байланысты тері ауруы. Радиодерматиттің үш ерекше түрі бар: жедел радиодерматит, созылмалы радиодерматит және радиотерапиямен байланысты эозинофильді, полиморфты және қуырулы ерітінді. Радиациялық дерматит, қатты эритема және терінің тұнбалануы түрінде, радиациялық порттарда байқалуы мүмкін.
Жедел
Жедел радиодерматит теріге иондаушы сәулелердің " эритема дозасы " берілген кезде пайда болады, одан кейін 24 сағаттан кейін көрінетін эритема пайда болады. Радиациялық дерматит әдетте сәуле терапиясы басталғаннан кейін бірнеше апта ішінде пайда болады. 2 Ги немесе одан жоғары сәулелену дозасында эритема пайда болуы мүмкін.
Созылмалы
Созылмалы радиодерматит ұзақ уақыт бойы иондаушы сәулелердің "субэритемалық" дозаларына созылмалы түрде әсер еткенде пайда болады, бұл бірнеше айдан бірнеше онжылдыққа дейінгі жасырын кезеңнен кейін теріге және оның негізгі бөліктеріне әртүрлі дәрежеде зақым келтіреді. Созылмалы радиодерматит атрофиялық индурацияланған плакаттар түрінде, көбінесе ақшыл немесе сарғыш, телангиэктазиямен, кейде гиперкератозбен бірге пайда болады. Сәулелену реакциясы сәулелену емінен бірнеше ай немесе бірнеше жылдан кейін пайда болады, бұл реакция химиялық терапиялық агенттің соңғы қолданылуынан кейін пайда болады және сәулелену дерматитінің белгілерімен сипатталатын алдыңғы сәулелену портымен пайда болады. Радиациялық дерматит - бұл дәрі-дәрмекті қабылдағаннан кейін бұрын сәулеленген дене бөлігінде пайда болатын қабыну реакциясы. Ең төменгі дозасы немесе сәуле терапиясының дозасы арасында байланыс жоқ. Терінің эпидермалық қабатындағы кератиннің әсерінен сыртқы альфа күйілулер тек терідің сыртқы қабатының жеңіл қызаруымен шектеледі.
Радиоактивті жауын-шашын
Бета-жарылулар көбінесе ядролық жарылыстардан немесе ядролық апаттардан кейін радиоактивті жауын-шашынның әсерінен пайда болады. Жарылыстан кейін біраз уақыт өткен соң, бөліну өнімдерінің бета белсенділігі өте жоғары, әр гамма-фотонға шамамен екі бета-эмиссиясы бар. Троица сынағынан кейін, жауын-шашын желдің соғатын жағында малдың арқасына оқшауланған күйік салған. Жауын-шашынның әсерінен ұсақ шаң-тозаң бөлшектері пайда болды. Малдың денесі уақытша күйіп, қан кетіп, түк шықты. Иттер де зардап шекті; олардың арқаларында жергілікті күйілулерден басқа, олардың аяқтары да күйді, мүмкін, аяқтардың арасына кірген бөлшектерден, өйткені тырнақты жануарлар аяқпен проблемалар туғызбайды. 350600 ірі қараның үстінде жанып, омыртқаларындағы шаштары уақытша жоғалған; кейіннен армия 75 ірі қараны сатып алды, өйткені олардың түстері өзгеріп, базар бағасы төмендеді. Ал, бұл жағдайда, олар үшін ең маңыздысы - олардың денсаулығы. Олардың кейбіреулері күйіп қалғандай көрінді. Castle Bravo сынағының әсері күтпегендей күшті болды. Ғалымдар "Бикини қар" деп атаған, ластанған, майдаланған, күйдірілген кораллдан тұратын ақ қар шаң сияқты 12 сағат бойы Ронгелап атоллға түсіп, 2 см-ге дейін қабат қалдырды. Тұрғындар бета-тозаңдақтарды, негізінен мойынның артқы жағында және аяқтарында пайда болды. Балық аулау кемесі Daigo Fukuryu Maru да жауын-шашынның әсерінен зардап шекті; экипаж 1,7 мен 6,0 Gy аралығында тері дозасын алды, бета-тозаңдақтар ауыр тері зақымданулары, эритема, эрозия, кейде некроз және тері атрофиясы ретінде көрінеді. Ронгериктегі 28 мүшелі метеостанцияның 23 американдық радарлық қызметшісі зардап шекті, олар тез сауыққан 1 × 4 мм тері зақымдануларын және бірнеше айдан кейін саусақтарының тырнақтарының тіркестерін көрді. "Байроко" әуе кемесі экипажының 16 мүшесі бета-жарақты күйді, сондай-ақ қатерлі ісіктің өсуі байқалды. Frenchman Flat-та жүргізілген "Upshot" сынағы үлкен мөлшерде радиоактивті жауын-шашын шығарды. Арамдалған жерлерде жайылып жүрген қойлардың көпшілігі қайтыс болды. Алайда, AEC-тің саясаты бойынша фермерлерге тек сыртқы бета-жарылу белгілері бар мал үшін ғана өтемақы төленеді, сондықтан көптеген өтініштер қабылданбайды. Невада штатындағы сынақ полигонындағы басқа сынақтар да қойлар, жылқылар мен ірі қара малдарға ластану және сәйкес бета-жалынды әсер етті. "Upshot" операциясы кезінде сынақ орнынан 80 шақырым қашықтықтағы қойлардың арқалары мен мұрындықтарында бета-жарылу пайда болды.
Ядролық апаттар
Бета-тозаңдар Чернобыль апатының кейбір құрбандары үшін маңызды медициналық мәселе болды; Мәскеуде емделген 115 науқастың 30%-ы дене бетінің 1050%-ын қамтитын күйді, 11%-ы тері бетінің 50100%-ына әсер етті; жаппай әсер жиі радиоактивті суға батқан киімдерден туындады. Кейбір өрт сөндірушілердің өкпелері мен мұрын-бауыры қатты мөлшерде радиоактивті түтінді жұтқаннан кейін бета күйді. 28 өлімнің 16-сында тері зақымдануы себеп болды. Бета белсенділігі өте жоғары болды, бета/ гамма қатынасы 1030- ға дейін жетті және бета энергиясы терідің базальды қабатына зақым келтіру үшін жеткілікті болды, нәтижесінде инфекциялардың үлкен аумағы болды, сүйек миына зақым келтіріліп, иммундық жүйе әлсіреді. Кейбір науқастарға 400 - 500 Gy мөлшерінде дертке доза берілді. Инфекциялардың салдарынан өлім-жітімнің жартысынан астамы болды. Бірнеше адам 616 Ги дозасынан кейін 9-28 күн ішінде төртінші дәрежелі бета- күйіктен қайтыс болды. 4 - 6 апта ішінде 4 - 6 ГИ дозасы және үшінші дәрежелі бета- күйік алғаннан кейін 7 адам қайтыс болды. Бір адам екінші дәрежелі бета-жағармай күйіп, 14 ГИ дозасымен қайтыс болды. Өнеркәсіптік рентгенографиялық көздер жұмысшылардың бета-жалындыларының жалпы көзі болып табылады. Сәулелену терапиясы көздері пациенттердің сәулеленуі кезінде бета- күйілулерді тудыруы мүмкін. Сондай-ақ, көздер жоғалып, дұрыс пайдаланылмауы мүмкін, мысалы, Гояньа апатында бірнеше адам сыртқы бета жанар заттарды және одан да ауыр гамма жанар заттарды алды, ал бірнешеуі қайтыс болды. Радиотерапия кезінде жабдықтың бұзылуынан, оператордың қателігінен немесе дұрыс емес дозадан көптеген апаттар орын алады. Электрондық сәуле көздері мен бөлшектер үдеткіштер бета-жалын көздері болуы мүмкін. Жарылған жерлер терең болуы мүмкін және тері трансплантатын, тінді резекцияны немесе тіпті саусақты немесе аяқты ампутациялауды қажет етеді.
Емдеу
Радиациялық күйіктерді инфекцияның алдын алу үшін мүмкіндігінше тезірек таза, құрғақ бинтпен жабу керек. Ылғалды бинт- таспалар ұсынылмайды. Бірлескен жарақат (радиациямен және жарақатпен немесе радиациялық күйіктен) жалпыланған сепсис пайда болу ықтималдығын арттырады. Бұл жағдайда жүйелік антимикробтық терапияны қолдану қажет.