Кіріспе

Индианаполистегі қалалық саябақ, Индиана, АҚШ. Чикагодағы саябақ және консерватория, Иллинойс.

Гарфилд паркі – АҚШ-тың Индиана штатындағы Индианаполис қаласындағы қалалық саябақ. XIX ғасырдың соңында құрылған бұл парк Индианаполистегі ең көне қалалық саябақ және Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген. Парк Индианаполистің оңтүстік жағында, Плезант Рун және Бин Крикс өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Консерватория және Суға батқан бақтар парктің шығыс бөлігінде жайғасқан. Танымал ландшафт сәулетшісі Джордж Эдвард Кесслер қаланың Парк және бульвар жоспарының аясында Суға батқан бақтарды, сондай-ақ парктің көптеген басқа да ерекшеліктерін жобалаған.

География

Гарфилд паркі солтүстікте Реймонд көшесімен, шығыста Оңтүстік Гарфилд драйві, Шығыс Гарфилд драйві және Шелби көшесімен, оңтүстікте Оңтүстік даңғылмен, батыста Луисвилл және Индиана темір жолымен шектеледі. Эмеррих орта мектебі темір жолдың арғы жағында, тікелей батысқа қарай орналасқан. Парктің көп бөлігі – төбелі далалар, бұл Pleasant Run және Bean Creek өзендерінің қосылған жерде орналасқандықтан туындайды. Pleasant Run паркіне солтүстіктен кіріп, батысқа шығар алдында оңтүстік-батысқа қарай ағады. Bean Creek Шелби көшесіне жақын оңтүстіктен келіп, Pleasant Run-ға қосылғанға дейін солтүстік-батысқа қарай ағады. Парктегі өзендердің үстінен жеті көпір салынған, олардың үшеуі жаяу жүргіншілерге арналған. Бұл көпірлердің ең ескілері әк тастан тұрғызылған. Гарфилд паркі – Джордж Кесслер жобалаған Индианаполис паркі мен бульвар жүйесінің маңызды бөлігі. Pleasant Run Parkway North Drive паркінен өтеді, өйткені ол Индианаполистің шығыс жағынан Ақ өзенге қарай өзен бойымен созылады. Pleasant Run Trail солтүстікке қарай Гарфилд паркінен Кристиан паркі мен Элленбергер паркіне дейін жалғасады, өзенді ұстап жүреді; ол паркіне Раймонд көшесінің үстінен өтетін жағалау арқылы кіреді. Бұл жол парктегі көптеген жолдармен байланысады. Жол мен Оңтүстік Гарфилд драйві арасындағы үлкен төбе қыста шаңғы тебуге пайдаланылады. Бір кезде екі өзеннің қосылған жерінде орналасқан бөгет қыста мұз тебуге арналған көл құрады. Бұл бөгет кейіннен алынып тасталды, бірақ оның қалдықтарын әлі де Пагода Драйв көпірінің жанында көруге болады. 1992 жылғы дауыл Гарфилд паркінің жиырма пайызын құрайтын ағаштарды жойды, бірақ емен, клен, сикомор, гинкго және катальпа сияқты көптеген үлкен ағаштар паркті көлеңкелеп тұрады.

XIX ғасыр

1871 жылы Джефферсонвилл темір жолы Брэдли Вудс деп аталатын жол құқығын ат жарысы ұйымына сатты. Ұйымның мақсаты – жарыстарға арналған трасса құру, онда аттардың жеке жүріс жарыстары мен жыл сайынғы жәрмеңкелер Индиана штатының жәрмеңкесімен бәсекелесетін еді. Алайда, Оңтүстік ат үстіндегі саябақ сәтті болмады, себебі ол қала тұрғындарына оңай қол жетімді емес еді. 1873 жылғы экономикалық дағдарыс салдарынан жер Марион округінің шерифі Н. Р. Раккерге сатылды, ол да бірден 1874 жылы Индианаполис қаласына 109 500 долларға сатты. Қала бұл мүлікті Индиана тротинг қауымдастығына жалға берді, бірақ ол да сәтсіздікке ұшырады, сондықтан мүлік қайтадан қаланың меншігіне өтті. Қала 1876 жылы бастапқыда Оңтүстік саябақ деп аталған, қаланың өзіне тиесілі алғашқы саябақты ашты. Университет саябағы мен Әскери саябақ ескірек болғанымен, екеуі де қалаға емес, Индиана штатына тиесілі. Саябақ президент Джеймс Гарфилдтің құрметіне қайта аталды, ол 1881 жылы қаза тапқаннан кейін көп ұзамай. Парк алғашқы екі онжылдық бойы қаладан қашықтығы мен жабдықталуының жетіспеуіне байланысты сирек пайдаланылды. Қалалық кеңес жерді сүт фермасы (1877), қалалық зират (1882), фабрика (1885) үшін пайдалану туралы ұсыныстарды тыңдап, қабылдамады, сондай-ақ Индиана штатының жәрмеңкесін Мортон Плейс (1878) қаласындағы қазіргі жәрмеңке орнына көшіру туралы ұсынысты да қарастырды. 1888 жылы қалалық кеңес саябақты жақсартуға, соның ішінде Плезант-Ран өзені арқылы көпір салуға 10 000 доллар бөлді. 1895 жылы саябаққа қолайлы жағдай жасау үшін трамвай желісі кеңейтілді. 1895 жылы Парк комиссиясы құрылды және жөндеу жұмыстарын жүргізуге, жоспарлауға және нысандарды қайта жаңартуға тағы 10 000 доллар бөлінді, ал бұрынғы жылдары жақсартулар жүйесіз жасалған еді. Келесі жиырма жыл ішінде жыл сайын маңызды жақсартулар жасалды: 1901 жылы велосипед жолы; 1903 жылы Пагода; 1904 жылы жылыжайдың сыйымдылығын арттыру; 1905 жылы аюлар, маймылдар және ұсақ жануарларға арналған көрме орындары; сонымен қатар 1905 жылы теннис корттары және кірпіштен жасалған есік және бұрыштар; және 1910 жылы Бин Крик өзенінде ұлдарға және қыздарға арналған екі жүзу жағажайы. Парк үшін 1893 жылдан бастап қосымша жерлер сатып алынды. 1893 және 1895 жылдар аралығында парктің сол кездегі шығыс шекарасынан Шелби көшесіне дейін, қазіргі Ист Гарфилд драйвында орналасқан жер учаскесі қосылды. 1899 жылы саябақтың солтүстік-батыс бұрышындағы бірнеше гектар жер сатып алынды. Соңғы қосымша 1912 жылдан 1915 жылға дейін жасалды, ол кезде Йок шаруашылығы Альфред Бурдсалдың өсиеті бойынша сатып алынды; бұл аймақ 1893/1895 жылғы қосымшадан Оңтүстік даңғылына дейін оңтүстікке қарай кеңейтілді және Консерватория мен Суккен бақтардың орналасқан жерін қамтиды. Осы сатып алулардың нәтижесінде Гарфилд саябағының ауданы артты.

1900-жылдар

1908 жылы қала белгілі ландшафт сәулетшісі Джордж Кесслерді Парк және бульвар жоспарын әзірлеуге шақырды, ол 1909 жылы қабылданды. Кесслер келесі бірнеше жылды осы жоспарларды толықтыруға жұмсады. 1912 жылы ол Гарфилд паркі үшін толық жоспар жасады, ол толық жоспары аяқталған санаулы парктердің бірі болды. Оның бұл жоспардағы мақсаттарының бірі – парктегі бар жақсартуларды пайдалану еді. Оның жоспарында ресми Су астындағы бақтар және жаңа көпірлер негізгі жаңа элементтер болып табылды. 1919 жылдың 14 шілдесінде паркте нәсілдік дүрбелең басталып, жақын жердегі үйдің ауласында аяқталды. Үйдің жанында оқ атылғанда жеті жасар қызды қоса алғанда бірнеше адам жарақаттанды. Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың қаржылық қиындықтарына байланысты парктің күрделі жақсарту жұмыстары тоқтатылды. Соғыстан кейінгі жылдары паркті күтіп ұстау мәселесі шешілмей келді, бірақ 1954 жылы жаңа консерватория ғимараты салынып, жаңа құрылыс жұмыстары да жүргізілді. Вандализм және басқа да қылмыстардың көбеюіне байланысты қала паркті түнде жапты. Парктің айналасындағы немесе ішіндегі жолдардың бір бөлігі жабылып, ақырында алынып тасталды, себебі бұл көлік ағынын азайтып, қылмыстық әрекеттерге мүмкіндіктерді шектеуге көмектеседі деп есептелді. Парк құрылыстарының жалпы нашарлауы Пагоданың 1970 жылдары бұзуға дайындалуына әкелді. Қоғамның бұзуға қарсылығы және жиналған қаражат Пагоданы қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Одан кейін басқа да қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Су астындағы бақтар 1970, 1977-1978 жылдары және 1998 жылы қайта жаңартылды. 1996 жылы ескі бассейнді ауыстырып, жаңа Отбасылық орталық және ашық су орталығы ашылды. 2006 жылы Қоғамдық үй Көркемөнер орталығына айналдырылды. Метрополитенді дамыту департаменті Гарфилд паркінің Бас жоспарын жасады және 1989 жылы парктің болашақ қалпына келтіру және дамытуын бағыттау үшін жаңартты. 1995 жылы Ratio Architects компаниясы жаңа жоспар дайындады, ал 1996 жылы күрделі қалпына келтіру жұмыстарын бастау үшін маңызды қаржыландыру алынды. Гарфилд паркінің достары 1998 жылы паркті қорғау және күтіп ұстауға көмектесу үшін құрылды және осы күш-жігерді қаржыландыруға көмектесу үшін Гарфилд паркі қорын құрды.

Консерватория, Суға батқан бақтар және Блейк бақшасы

Гарфилд паркіндегі алғашқы консерватория ғимараты 1915 жылы салынған. Ғасырдың ортасына қарай оның жағдайы нашарлап, 1954 жылы Индианаполис архитектуралық фирмасы Бернс пен Бернс жобалаған жаңа құрылыммен ауыстырылды. Консерватория дәнекерленген алюминий мен шыныдан салынған және АҚШ-та осындай бірінші болып табылады. 1997 жылы жаңартылды. Сондай-ақ, 1954 жылы «Пионерлік отбасы» фонтаны көлік қадаусыздарына байланысты Фонтан алаңындағы Вирджиния даңғылы мен Проспект және Шелби көшелерінің қиылысынан Консерваторияға көшірілді. Ол 1969 жылға дейін Консерваторияда қалды, содан кейін Фонтан скверіне қайтарылды. 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол қайтадан уақытша Консерваторияға көшірілді, ал Фонтан алаңында жаңа орын дайындалды. Консерваторияда тропикалық өсімдіктер, соның ішінде Амазонка өзенінің жаңбырлы орманы, табиғи ортаға отырғызылған бромелиялар, орхидеялар және басқа эпифиттер, сондай-ақ әртүрлі гүлді өсімдіктердің жинағы бар. Оның ішінде 5 метрлік гранитті шарлауық – ең басты тартымдылық. Консерваторияға келушілер өздігінен жүріп аралап көруге болады. «Суға батқан бақтарды» Джордж Э. Кесслер жобалаған және 1916 жылы ашылған. Бұл еуропалық стильдегі ресми бақтар, онда үш фонтан, төселген кірпіш жолдар мен орындықтар бар. Олар көктемде лалаларды, жазда – бір жылдық гүлдерді, ал күзде – хризантемаларды пайдаланып, жылына үш рет қайта отырғызылады. Фонтан мен гүлдердің көркемдігі 1916 жылдан бері Американдық Орта Батыста жоғары бағаланады. Бастапқы жобада балық көлдері де болған, бірақ кейіннен алынып тасталды. Ф. В. Дарлингтонның туындысы – фонтандар түрлі-түсті жарықтармен және синхронды музыкамен үйлесетін музыкалық фонтандардың үлгісі. Фонтандар 1916 жылы ашылғаннан бері бірнеше рет жаңартылды, соның ішінде 1998 жылы Лилли қоры қаржылаған жөндеу жұмыстары. 2013 жылдың қазан айында 1,23 миллион долларлық жөндеу жұмыстары барысында 61 LED шам мен 2500 су ағызатын саптама орнатылды, олардың барлығы компьютерлік бақылауда. Консерватория мен бақтар аптаның жеті күні жұмыс істейді. Рождество маусымында Консерваторияда жыл сайынғы мерекелік Пуансеттия көрмесі өтеді. Жазда «Суға батқан бақтарда» концерттер өтеді, олар «Бақтағы музыка» деп аталады. Бұл жер үйлену тойлары үшін қолданылады, бірақ басқа жеке шараларға арналмаған. Консерваторияның шығысындағы бақша кеңістігі 2019 жылы жаңартылып, «Блейк бағы» деп қайта аталғанға дейін «Балалар бағы» деп аталды. «Блейк бағы» Гарфилд паркінде өскен, жұмыс істеген және 2017 жылы 25 жасында ми қатерлі ісігінен қайтыс болған Блейк Боуэллдің құрметіне аталған. Бақта П. Э. МакАллистердің әйеліне арналған білім беру орталығы – «Френс Плейс» орналасқан, оның құрметіне МакАллистер сахналық өнер орталығы аталған. Қақпаның ішінде Индиана штатының тумасы және Боуэлл отбасының досы Кензи Фанк жасаған «Илаһи жарық» мүсіні орналасқан. «Блейк бағы» 2019 жылы Indy Chamber монументальді істер сыйлығының «Халық таңдауы» және «Ландшафт архитектурасы бойынша жетістік» сыйлықтарын алды. Сонымен қатар, ол 2019 жылғы Индиана парктері мен демалыс сыйлығының «Ландшафт дизайнындағы үздік шығарма» сыйлығымен марапатталды.

Мекемелер

Консерватория мен Суға батқан бақтардан өзге, Гарфилд паркінде бірнеше қоғамдық мекемелер бар.

Пагода

Пагоданың атауы оның шатырының дизайнындағы Азиялық әсерге байланысты осылай қойылған. Иілген мыс шатыр, ашық темір, тас және бетоннан тұратын құрылысты жауып тұрады. 1903 жылы салынған бұл демалыс ошағы сол кезде танымал болған опера трендінен пайдалану үшін арналған. Алғашқыда мұнда басқарушының кеңсесі, қойма және төменгі қабатта халыққа арналған дәретханалар болған. Кейін кеңсе мен дәретханалар алынып тасталды. Ең соңғы жөндеу 1995 жылы жасалды, сол кезде құрылыс ADA стандартына сәйкес келтірілді. Пагоданың оңтүстігінде ойын алаңы мен тұрақ орналасқан.

Гарфилд парк өнер орталығы

Қоғамдық үй (немесе, басқаша айтқанда, Shelter House) 1922 жылы салынған. Саябақтың орталығында, Бейн-Криктің батысындағы төбеде орналасқан бұл үй, екі жағында қабырғалары, биік шатырлары және от орындары бар пикникке арналған жабық орын сияқты жобаланған. 1926 жылы бір жыл бойы Индианаполис балалар мұражайы осы жерде орналасқан. Төбесінде жерден кіретін есігі бар жертөле бастапқыда балаларға арналған ойын бөлмесі ретінде пайдаланылған. 1930 жылы Қоғамдық үй мен арықтың арасында төбесінің етегінде ашық жүзу бассейні салынды, ал жертөле киім ауыстыру бөлмелеріне айналдырылды. Бас қабатты сондай-ақ шағын баскетбол алаңы ретінде де пайдаланған. 1990 жылдардың соңында ескі бассейн тозығы жеткендіктен алынып тасталды және оның орнына Су орталығы салынды. 2006 жылы Қоғамдық үй Lilly Endowment ұйымынан $2,7 миллиондық грант алып, қайта жөнделіп, кеңейтіліп, Гарфилд паркінің өнер орталығына айналдырылды. Қазіргі таңда ғимаратта көп мақсатты өнер орыны, көрме залы, бейнелеу және қолданбалы өнер сыныптары, жазба студиясы, әдебиет кітапханасы және репетиция залы бар.

МакАллистер сахналық өнер орталығы

Бастапқыда Амфитеатр деп аталған МакАллистер сахналық өнер орталығы 1920 жылдардың ортасында салынған. Ол өнер орталығының оңтүстік-шығысында орналасқан және сыртқы орындықтар мен көгалданған алаңшада отыруға арналған жабық сахнадан тұрады. Онда көптеген музыкалық және театрлық қойылымдар өткізілді, соның ішінде 1944 жылы "Starlight Musicals" қойылымының тұңғыш көрсетілімі. Жергілікті Шекспир ұжымдары орталықта жиі өнер көрсетеді. Индианаполис симфониялық оркестрі әр жазда "Парктегі симфония" атты іс-шараларын тұрақты түрде өткізіп тұрады, ал жыл сайынғы "Америка есінде" музыкасы мен оттық шоуына көптеген адамдар қатысады.

Бюрелло отбасы орталығы және су орталығы

1998 жылы Бюрельо отбасы орталығы мен су орталығы ашылды, ол Қоғамдық үйдің ескі бассейні мен баскетбол алаңын алмастырды. Бұл нысан 2345 Pagoda Drive мекенжайында орналасқан, Бин Крик пен Плезант Рун өзендері қосылатын жерден оңтүстікке қарай. Ашық ауадағы су орталығы жаз айларында жұмыс істейді. Отбасылық орталықта спорт залынан өзге фитнес және басқа да демалыс құралдары бар.

Басқа құрылғылар

Басқа да нысандарға: Шелби көшесі мен Саутн авенюінің қиылысына жақын оңтүстік-шығыс бұрыштағы теннис корттары, Пагода драйвы бойындағы батыс жақтағы доп алаңдары, ал Бюрельо отбасы орталығының қарсы жағындағы Бин Крик арқылы атпен ойналатын алаңдар кіреді. Соңғы жылдары парктің шекарасында тағы екі мемлекеттік мекеменің нысандары салынды. Индианаполис қалалық кітапханасының Гарфилд паркі филиалы (бұрын Шелби филиалы деп аталған) 2502 Шелби көшесінде, консерватория мен батқан бақтардың тікелей шығысында орналасқан. Ғимарат 1965 жылдың 8 қарашасында ашылды. 2011 жылы кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізіліп, кітапхана 2011 жылдың 3 қарашасында қайта ашылды, осы кезде оның атауы Гарфилд паркі филиалы деп өзгертілді. Индианаполис өрт сөндіру департаментінің 29-бекеті 602 E. Pleasant Run Parkway, North Drive мекенжайында, парктің солтүстік бөлігіндегі Естелік тоғайының жанында орналасқан; бекет 1991 жылдың 17 сәуірінде ашылды.

Ескерткіштер

Гарфилд паркі аумағында екі ескерткіш орналасқан. "Еске алу орманы" 1920 жылы құрылды. Парктің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Индианаполисте қаза тапқан сарбаздарды құрметтейді. Бастапқыда әрбір сарбаз үшін бір ағаш отырғызылды, барлығы 387 ағаш отырғызылды. Форт-Уэйн қаласының генерал-майоры Генри У. Лоутонның мүсінін мүсінші Эндрю О'Коннор жасаған. Лоутон Америка Азамат соғысында шайқасты, кейін апачи жауынгері Джеронимоны тұтқындауға жетекшілік етті және испан-американ соғысы кезінде Филиппинде қаза тапты. Мүсін консерваторияның солтүстігінде орналасқан және 1915 жылы Гарфилд паркіне қойылды, бұрынғы Марион округі сотының аумағынан көшірілді. Конфедерация сарбаздары мен теңізшілерінің ескерткіші – Кэмп Мортон түрме лагерінде қаза болған 1616 конфедерация сарбазына арналған граниттен жасалған тік бұрыш, 80 жылдан астам уақыт бойы парктің оңтүстік жиегінде тұрды. Ескерткіш 1912 жылы солдаттар жерленген ескі Гринлон зиратында орнатылды. Кейін бұл зират жабылып, 1928-1933 жылдары солдаттардың қалдықтары Краун Хилл зиратына көшірілді. Индианаполистің Оңтүстік клубының өтініші бойынша, ескерткіш халыққа көрінетіндей болу үшін Оңтүстік авенюінің кіреберісіне жақын Гарфилд паркіне көшірілді; ескерткішті ақырында Краун Хиллге көшіру жоспарланған, бірақ қаржылық немесе басқа себептерге байланысты ол паркте қалды. 2020 жылдың 4 маусымында қала әкімі Джо Хогсетт ескерткішті бұзу және алып тастау жоспарларын жариялады. Бұл шешім полицияның қатыгездігіне қарсы бүкіл елде өткен наразылықтардың ортасында, Миннеаполис полициясы Джордж Флойдты өлтіргеннен кейін қабылданды.

Қызығушылық туғызатын жерлердің тізімі

+ Гарфилд Паркінің қызығушылық тудыратын жерлері Орналасқан жері Консерватория Суға батқан бақтар Пагода Гарфилд Парк Өнер орталығы МакАллистер өнер орталығы Буррелло отбасы орталығы және су спорты орталығы Теннис корты Ату алаңдары Гарфилд Парк кітапханасының филиалы Өрт сөндіру станциясы №29 Муртон лагерінің бұрынғы орны және тұтқын лагерінің ескерткіші Еске алу тобы Генри У. Лоутонның ескерткіші Ұзын жолдың басталуы